Öli bileleşigiň mirasy

Iýul aýynda Ankarada geçiriljek we dünýäniň sabyrsyzlyk bilen garaşýan "NATO liderleriniň sammitine" baranymyzda özümiz bilen almaly soragymyz şu Türkiye haýsydyr bir halkara howpsuzlyk arhitekturasynyň ganatynyň astyndamy? Men "üçek" diýmedim. Hawa, biz NATO-nyň agzalary, emma global jedeller syýasy sebäplere görä… NATO-nyň ähli möhüm wezipelerini dowam etdirýärmi diýen umumy jedel eýýäm dowam edýär; Bu, Makronyň "beýni ölümi" metaforasy bilen başlanan, Trump-nyň ABŞ-a gurama goldawyny azaltmagy we Europeanewropa frontundan goşun çykarmak bilen tamamlanan tolkun Birnäçe ýyl bäri dowam edip gelýän, emma Pacificuwaş ummanyna çekilmek isleýän Ukraina-Russiýa urşunyň gizlin tarapy bolup durýan NATO durmuşyny täze tertipde nädip we nähili görnüşde dowam etdirer? Bu, NATO-dan gitmelimi ýa-da gitmeli däldigimiz baradaky jedelleriň üstündäki mesele. Biz hiç haçan girmeýäris; Gynansagam, bu kontekstde geçirilen çekişmeleriň muşdaklarynyň köpüsi "endikli". Mundan başga-da, Ankaranyň pikiri, NATO-nyň dowamy we bu ýerde bolmagymyz. "Agzalar Türkiýä hüjüm edilse kömek etmäge gelerlermi, türk frontunda ýer alarlarmy?" aňymyzda-da bar. Biz muny geçýäris ... Bileleşigiň köp problemasy bar, ýöne esasy mesele Europeewropanyň NATO-ny nädip saklamagy ýa-da ABŞ-nyň giden ýa-da azalmagy bilen haýsy görnüşde emele gelmek isleýändigi - sammite tomaşa edýänler ilki bilen bu soraga jogap gözlärler ... Europeewropada / EUB-de çalt we köp mukdarda pul goýmak arkaly täze "howpsuzlyk arhitekturasyny" döretmäge synanyşýarlar. Bu häzirlikçe NATO-ny aradan aýyrmaýar. Itöne bu hakda gürleşilýär. Esasan goranyş pudagyna maýa goýumlarynda we EUB-niň daş-töweregini ýapmak üçin ädimlerde özüni görkezýär Pari Parisiň, Londonyň we Berliniň ýolbaşçylygyndaky, esasanam Gündogar Europeewropa, Balkanlara we Angliýa gönükdirilen bir prosesi dowam etdirýäris. Şol bir proses Russiýany esasy itergi / howp hökmünde görkezýär… Bu ädimler Türkiýä-de seredilýärmi? Gynansagam. Käbir ýurtlaryň EUB-ne doly agza bolmagy üçin inisiatiwalary ýeňilleşdirýän mahaly, Türkiýe ýene bir gezek hasaba alynmaýar Elbetde, Ankara ýagdaýy bilýär we çemeleşmäniň nädogrydygy baradaky argumentlerini gaty ses bilen beýan edýär; iň güýçlisi: "Europeewropa täze dünýäde geosyýasy bir gurama hökmünde öňdebaryjy rol oýnamak islese, Türkiýe bolmasa mümkin bolmaz" Bu takmynan Europeewropadaky transatlantik bileleşigiň "soýuzdaşlyk gorkusy" ýagdaýy ... Türkiye NATO-nyň barlygyny / güýjüni güýçlendirmegi goldaýan bolsa-da, Europeewropanyň howpsuzlyk başlangyçlarynda gyzyklanýan tarap bolmaga synanyşýar. Howpsuzlyk arhitekturasynyň häzirki wagtda doly däldigi sebäpli, olaryň doly däldigini aýdyp bileris, takyk we ygtybarly däl we olar biziň öwrenişen tertibimize laýyk gelmeýär… Şol sebäpden, deň ölçegde bolmasa-da, käbir strategiki gyzyklanmalarymyzy hem göz öňünde tutjak hyzmatdaşlyga bil baglaýarys. Pakistanakyn Gündogarda Pakistan, Saud Arabystany, Katar, Müsür we başgalar ýaly kemala gelip başlaýan ýurtlar bilen hereket etmek we hatda ýolbaşçylyk etmek Türk döwletleriniň guramasyny çalt giňeltmek we howpsuzlyk we aňtaw aýaklaryny goşmak. Balkanlarda taryhy täsirimizi işjeňleşdirmek. Azerbaýjan, Ermenistan we Jorjiýa bilen Hazar basseýninde başga bir topar döretmek. Esasanam-mümkin bolsa hemmesini sinhronlamak ýaly Türkiýe muny "sebit eýeçiligi" diýip atlandyrýar Bulardan başga-da, berkitmeler gurýarys; Siriýa bilen Yragy rahatlandyrmak arkaly günorta serhedimiziň howpsuzlygyny tamamlamak. Hormuz tejribesi bilen global energiýa we ugurlary kabul etmek. Yrakdaky 'Ösüş ýoly' ýa-da Hazar deňzinden gelýän we Europeewropa gidýän energiýa oklaryny güýçlendirmek ... Olaryň hemmesini birleşdirmäge synanyşýarys; Yragy Siriýa, Hazar “Orta ýol” we tutuş Europeewropa bilen baglanyşdyrmak ýaly. Biz bu "birikme" diýýäris Şeýle hem bileleşiklerdäki möhüm oýunçylar bilen aýratyn gatnaşyklar gurýar. Mysal üçin Angliýa, Saud Arabystany. Beýleki tarapdan, sebiti asuda saklamaga synanyşýar Bularyň hemmesi rol / pozisiýa / meýdan ulaldylyşy; Bir tarapdan, üstümizden howpsuzlyk saýawanlaryny çekmäge synanyşanymyzda, beýleki tarapdan, olaryň hersine howpsuzlygy wada berýäris ... Netijede, esasy howpsuzlyk torlary bolsun ýa-da ikinji derejeli ulgamlar, ýeterlik bolmasa-da, ýeterlikmi ýa-da ýokmy, Türk medaragly Güýçlerini öz howpsuzlygymyzy üpjün edip biljek derejede güýçlendirýäris. "Näme üçin möjegiň boýny galyň?" Şeýle-de bolsa, boşluk özüni güýçli duýýar Sebäbi agzalan strategiki toparlar ýa-da bileleşikler entek ýetişmedi we çig görnüşi zerurlyklary kanagatlandyrmak üçin ýeterlik däl. Mundan başga-da, olaryň hersiniň öz problemalary bar. Dogry işleseler, "soýuzdaşlyga bolan höwesimiz" ýa-da "garaşsyzlyga bolan islegimiz" kanagatlanar, ýöne Näbellilik höküm sürýär NATO bilen EUB-niň ýagdaýy aýdyň we biz bu barada ýazdyk. "Türk döwletleri guramasy" uly umytlary dowam etdirýär, emma agza ýurtlaryň dürli umytlary bu prosesi haýalladýar. Againene-de bu ýurtlaryň umumy taryhyndan gelip çykýan we şu günki güne çenli täsirini dowam etdirýän Russiýa bilen gatnaşyklary kynlaşdyrýar. ABŞ / Günbatar hem bu ýerde öz ornuny saklamak isleýänligi sebäpli, güýçli bäsdeşlik durnuksyzlygy döredýär. Wagtal-wagtal Türkiýäni gynandyrýan kararlar berýärler. Günorta Kiprdäki ýaly ýa-da Ysraýyl bilen gatnaşyklar Eastakyn Gündogar / Aýlag ýurtlary henizem söweşde. ABŞ-a degişli howpsuzlygy indi şübheli. Ykdysadyýetini diwersifikasiýa etmek isleýärler, ýöne şertler muňa rugsat bermeýär. Ysraýyl bilen ABŞ-nyň dawa-jenjelleri ýaly sebit bileleşiginiň ýüküni çekip biljekdigine ynam ýok ýaly Balkanlarda we Gündogar Europeewropada merkezi Europeewropa bilen Russiýanyň arasyndaky bäsdeşlik özüni duýýar. EUB-ne agza bolmak islegi, bufer zonasyna öwrülmek howpuny kör edýär Türkiýe bu bölekleri / döwükleri bilelikde ýelimlemäge synanyşýar Biz diňe azajyk ýazyp bilerdik. Dowam edeliň ... Awtory: Nedret Ersanel