Demirgazyk Kiprdäki metbugata täze gysgyç: Hukuk düzgünleşdirmesi öňde, sanly çap etmek arka tarapda - Yusufusuf Kanly Wrote

Sanly senzura wagtlaýynça ýatyrylan Demirgazyk Kiprde hakyky jedel indi has çuňlaşdy: "bigünälik prezumpsiýasy" esasynda girizilen kanuny düzgün ismurnalistikanyň çäklerini çäklendirýär we metbugat azatlygyny köp gatlakly basyş astynda goýýar Demirgazyk Kiprde metbugat azatlygy baradaky jedel täze tapgyra gadam basdy. Soňky sanly senzura amallary bölekleýin üýtgedilen hem-de Haber Kıbrys ýaly köp sanly platformanyň sosial hasaplary we mazmuny esasan dikeldilen hem bolsa, esasy jedel indi başga bir meselä geçdi. Düzgünnamada gözler "bigünälik prezumpsiýasy" sebäpli Jenaýat-prosessual kodeksine goşuldy Sebäbi häzirki wagtda sanly interwensiýalar wagtlaýyn yza çekilen ýaly görünse-de, has çuňňur hemişelik we gurluş taýdan täsir edip biljek ösüş boldy: ismurnalistikanyň çäklerini gönüden-göni kesgitleýän hukuk binýady döredildi Kanun kabul edildi, garşylyklar jogapsyz galdy Bu düzgün Mejlis komitetinde uzak wagtlap garaşylýardy we hünärmen guramalar, aklawçylar we raýat jemgyýeti tarapyndan berk tankyt edildi. Şeýle-de bolsa, bu garşylyklar hasaba alynmady we düzgünnama kabul edildi Kipr Türk istsurnalistleri Bileleşigi bu düzgüni "bigünälik prezumpsiýasynyň perdesi bilen metbugata gatyşmak" diýip aç-açan suratlandyrdy we muny ykrar etmeýändigini mälim etdi. Bileleşik ençeme ýyl bäri bu ýörelgäni goramak üçin etiki mehanizmleri işläp taýýarlaýandyklaryny ýatlatdy we ismurnalistikanyň kanun ýa-da türme howpy bilen düzgünleşdirilip bilinmejekdigini aýtdy Edil şonuň ýaly-da, Metbugat işgärleri birleşigi bu düzgüniň journalistsurnalistlere gönüden-göni gönükdirilendigini, söz azatlygyny bozýandygyny we halkyň maglumat almak hukugyny ýok etmegi maksat edinýändigini öňe sürdi Tankytyň ünsi gaty anyk netijä gelýär: Jemgyýetçilik aladalary ýüze çykan halatynda, esasanam tanymal adamlar bilen baglanyşykly kazyýet işleriniň hasabatlarynda atlaryň we suratlaryň ulanylmagyny jenaýatlaşdyrmak Bu ismurnalistikanyň iň esasy gurallaryndan birini jenaýat jogapkärçiligine çekmegi aňladýar Bigünälik ýa-da görünmek çäklendirilmegi? Düzgünnamany goramak "bigünälik prezumpsiýasyna" esaslanýar. Emma jedeliň dowam edýän ýeri Sebäbi döredilen Europeanewropa kanunlaryna, esasanam Humanewropa Adam Hukuklary Kazyýetiniň kazyýet işine laýyklykda, jemgyýetçilik gyzyklanmalary bilen baglanyşykly wakalar we wakalar barada habar bermek söz azatlygynyň bir bölegi hasaplanýar. Bu ugur, esasanam jemgyýetçilik işgärleri barada aýdylanda has giňelýär Şonuň üçin çäklendirme bir ýörelgäni goramagyň ýerine, şol ýörelgäniň gerimini giňeltmek arkaly köpçüligiň görmegini çäklendirýär Metbugat guramalarynyň pikiriçe, mesele bigünälik prezumpsiýasyny goramak däl; korrupsiýa, düzgünsizlik we jemgyýetçilik ygtyýarlyklaryndan hyýanatçylykly peýdalanmak baradaky aýyplamalaryň görnükliligini peseldýän görnüşde bu ýörelgäni guramak; Sanly senzura yza çekildi, ýöne näbellilik galýar Sanly ugurda bolup geçen soňky wakalar surata wagtlaýyn ýeňillik goşan ýaly görünse-de, esasy meseleler saklanýar. Köp platforma, esasanam Haber Kıbrıs hasaplarynyň açylmagy we mazmunyň dikeldilmegi ilkinji seredişde bir ädim yza gaýdyp bolar Şeýle-de bolsa, bu girdejiniň gerimi, sebäpleri we dowamlylygy näbelliligine galýar. Arhiwleriň hemmesiniň dikeldilendigi belli däl. Gatnaşyklaryň nädip we kim tarapyndan amala aşyrylandygy barada aç-açanlyk ýok. Has möhümi, şuňa meňzeş çäreleriň gaýtalanmazlygy üçin gurluş kepilligi ýok Şonuň üçin köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde agdyklyk edýän baha sanly senzuranyň ýitip gitmän, diňe wagtlaýyn yzyna alynmagydyr Täze çekişme: Daşarky kompaniýa gatyşmagyň mümkinçiligi Şeýle-de bolsa, soňky döwürde ýaýradylan käbir bahalandyrmalar bu surata üçünji we aşa duýgur ölçeg goşýar. Sosial media platformalarynda ýüze çykýan meselelere "Kipr türkleri bilen çözüp bolmaýar" we Maglumat tehnologiýalary we aragatnaşyk gullugy ýaly Türkiýede ýerleşýän guramalaryň ädim ätmeli bolmagy, tehniki çözgüt gözlemekden has köp çekeleşik döredýär Bu çemeleşme, meseläniň indi diňe bir tehniki ýalňyşlyk däldigini, özygtyýarlylyk, ygtyýarlyk we söz azatlygy bilen baglanyşykly köp gatlakly meselä öwrülendigini aç-açan açýar. Sanly platformalara girmek we gatyşmak bilen baglanyşykly eýýäm jedelli çäklendiriji meýiller dowam edýärkä, daşarky institusional mümkinçilikleri goşmak pikiri gysga möhletde amaly wariant däl. Çözgüt hökmünde hödürlense-de, senzura mentalitetini gurmak töwekgelçiligini öz üstüne alýar Şeýle ugur diňe bir bar bolan meseleleri çözmek bilen çäklenmän, geljekde haýsy mazmuna girip boljakdygyny kimiň çözjekdigini has möhüm hasaplamak bilen uzak möhletde has çuňňur we hemişelik problemalary döredip biler Üç gatlak basyş: Tehnologiýa, kanun we ýurisdiksiýa giňelmesi Bu nokatda ýüze çykýan gurluş indi has düşnükli: Bir tarapdan sanly gurallar arkaly gyssagly çäreler geçirilýär. Beýleki tarapdan, kanuny päsgelçilikler arkaly hemişelik päsgelçilik döredilýär. Mundan başga-da, daşarky kompaniýa gatyşmak mümkinçiligi täze ygtyýarlyk gatlagyny döredýär Bu üç ugur biri-birini doldurýar. Sanly gatyşmalar görnükliligi peseldýär. Hukuk düzgünleri ismurnalistikany töwekgelçilikli edýär. Institusional mümkinçilikleriň giňelmegi bu iki ugry has güýçli gözegçilik çäginde ýerleşdirmek mümkinçiligine eýe Täze dörän surat, senzuranyň nusgawy düşünjesinden has çylşyrymly we az görünýän dolandyryş ulgamyny görkezýär Häzirki wagtda Demirgazyk Kiprdäki jedel indi "Metbugat azatlygy barmy?" Bu soragdan çykdy. Asyl mesele ismurnalistikanyň çäklerini kim kesgitleýär Bu çäklendirmeler bolsa; Platforma mehanizmleri jenaýat sanksiýalary we zerur bolanda daşarky institusional gatyşmalar bilen kesgitlenýän bolsa, bu diňe bir metbugatyň däl, eýsem demokratik gözegçiligiň çäklerini hem çäklendirýär Demirgazyk Kiprde bolup geçen wakalar bu meselede möhüm çäkdir. Sanly senzura amallarynyň bölekleýin yzyna alynmagy kanuny kadalar bilen döredilen gurluş basyşyny aradan aýyrmaýar. Munuň tersine, suraty has düşnükli edýär Mesele indi diňe mazmuna senzura däl. Asyl mesele mazmunyň haýsy şertlerde öndürilip bilinjekdigi, haýsy töwekgelçilikleriň çap edilip bilinjekdigi we bu prosesiň gözegçiligi astynda bolmagy Başga sözler bilen aýdylanda, jedel "aýdylýanlar" däl-de, "näme diýilmeli" diýen soraga öwrüldi Kipr türk metbugaty muňa mynasyp däl. Jenap Prezident, bu kanuny tassyklamaň; Gaýtadan garamak üçin Mejlise gaýtaryň. Hormatly premýer-ministr, bu düzgüni talap etmäň; .Üze çykan bu manysyz suraty düzediň. Journalistsurnalistleriň barha artýan garşylygyny diňläň, diňläň Journalisturnalist dostum Hüseýin Ekmekçiniň sözleri bu ýagdaýdaky ýagdaýy aç-açan görkezýär: "Bu mümkin däl diýsek, şonça-da köp bolýar. Korrupsiýa, edepsizlik, galplyk bar, ýöne bular hakda ýazmarys, şeýlemi? Gerek bolsa jezalandyrylar, näme bolar ... Hat-da adaty kazyýet habarlaryny ýazmak jenaýat hasaplanar, ismurnalistika nähili ediler?"