"Guraklyk däldi, guradylan äsgermezlikdi."

Milli Agzybirlik Partiýasy (UBP) - Demokratik Partiýa (DP) - Gaýtadan doglan partiýa (YDP) hökümetiniň ençeme ýyl bäri äsgermezlik edýän sosna ýörişi, ýurduň sosna tokaýlaryny ýok etmek howpuna getirýän bolsa, Oba hojalygy we tebigy baýlyklar ministri Hüseýin Çawuşyň ylmy maglumatlara ters gelýän sözleri reaksiýalary hasam artdyrdy Ministr serantant Mejlisiň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda hökümetden ekologiki weýrançylyk üçin jogapkärçiligi öz üstüne almaga synanyşdy we guradylan sosna agaçlarynyň sosna ýörişleri däl-de, guraklyk sebäpli guradylandygyny öňe sürdi Şeýle-de bolsa, bu ugurdaky hünärmenler YENİDÜZEN-e beren bahalarynda bu talapy düýbünden ret etdiler Biologlar birleşiginiň öňki prezidentlerinden biri we daşky gurşaw aktiwisti Hasan Sarpten ministr serantantyň degişli beýanatlaryna ünsi çekdi; "Ol aç-açan ýalan sözleýär" -diýdi. Sarpten, soňky 20 ýylyň iň ýagyşly gyşlarynyň biridigine ünsi çekip, sosna agaçlarynyň guramagyny guraklyk bilen baglanyşdyryp bolmajakdygyny aýtdy we "Bu agaçlaryň guraklyk sebäpli guramaýandygy äşgär" diýdi. Sarpten: "Serantant sosna agaçlaryny ýok etmek bilen sosna ýöriş meselesini çözdi" -diýdi Greenaşyl parahatçylyk hereketiniň prezidenti Doğan Sahir hem ministriň aýdanlaryny "ýumşak garaşylmadyk zat" diýip düşündirdi. Sahir sosna garynjasy meselesiniň ençeme ýyllap idegsizligiň we ekologiki deňagramlylygyň ýaramazlaşmagynyň netijesidigine ünsi çekip, "Sosna ýöriş mör-möjekleri duşmanlary azalansoň hüjüm edip başlady" -diýdi. Sahir: "Agaçlar ýaşap bilmeýändigi sebäpli gurap barýar" -diýdi KEMA-nyň Ynamdarlar geňeşiniň öňki başlygy klkaý İlseven sosna agaçlarynyň guramagynyň sebäbi baradaky çekişmä anyk jogap berdi. "Ministr Serantantyň aýdanlary dogry däl. Bu agaçlar guraklyk sebäpli däl-de, sosna ýöriş tomzagy sebäpli gurady" -diýip, alsewen sosna ýöriş mör-möjekleriniň ilki agaçlary gowşadýandygyny, soň bolsa gabyk tomzagynyň ädimlerini öňe sürýändigini aýtdy. diýdi Hasan Sarpten, Biologlar birleşiginiň öňki prezidenti: Biologlar birleşiginiň öňki prezidentlerinden biri we daşky gurşaw aktiwisti Hasan Sarpten ministr serantantyň guraklyk sebäbine reaksiýa bildirdi "Ministr Serantant aç-açan ýalan sözleýär" -diýip, Sarpten soňky 20 ýylyň iň ýagyşly gyşlarynyň biridigini we sosna agaçlarynyň guramagyny gurakçylyk bilen baglanyşdyrmak ylmy taýdan mümkin däldigini aýtdy Sarpten: "Bu guratma häzir däl-de, tomsuň ahyrynda bolan bolsa, belki siziň aýdanlaryňyzyň peýdasy deger. Şonuň üçin bu agaçlaryň guraklyk sebäpli guramandygy äşgärdir" Guradylan agaçlaryň hemmesiniň sosna agaçlarydygyna ünsi çeken Sarpten, adaty şertlerde sosna ýörişiniň tomzagyny agaçlary öldürýän görnüş däldigini, ýöne ençeme ýyllap görülýän çäreleriň ýoklugynyň häzirki betbagtçylygyň esasy sebäbini aýtdy Sarpen: "Sosna ýöriş güjügine garşy göreş 2020-nji ýyldan bäri togtadyldy" -diýip, şondan bäri düýpli söweşiň bolmandygyny we sosna agaçlarynyň hapalanmagyna sebäp bolandygyny aýtdy Sarpten birnäçe ýyl soň sosna ýöriş garynjalary bilen ejizlenen agaçlaryň gabyk garynjalarynyň nyşanyna öwrülendigini aýtdy we "Sosna agaçlarynyň guramagynyň esasy sebäbi sosna ýöriş mör-möjekleriniň ilkinji gezek agyr urulmagy we bu yzygiderli 5 ýyl dowam etmegidir" -diýdi Kipriň demirgazygynda hasaba alnan tokaý meýdanynyň 30 müň gektardan gowrakdygyny we takmynan ýarysynyň sosna tokaýlaryndan ybaratdygyny mälim eden Sarpten, sosna agaçlarynyň 80 göteriminiň basylyp alnandygyny we ep-esli böleginiň gurandygyny aýtdy Meseläniň indi ýalaňaç göz bilen görüp boljak derejä ýetendigini mälim eden Sarpten, "Hiç hili ölçeg bolmasa-da, sosna agaçlarynyň weýran bolandygyny görmek bolýar" -diýdi Tokaý müdirligi, Güzelyurt bilen Nikosiýanyň arasyndaky iki akym sebitinde guradylan takmynan 2 müň sosna agajyny kesmeli bolandygyny aýdan Sarpten, iň bolmanda bu agaçlaryň kesilmegine garaşýandyklaryny aýtdy Sarpten: "Bu adaty guraklyk guraklygy däl" -diýip, guradylan agaçlarda iňňeleriň galmagynyň ajaýypdygyny aýtdy. Sarpten sosna ýöriş garynjalarynyň sosna agaçlarynyň iňňelerini iýýändigini ýatladyp, netijede agaçlaryň fotosintez edip bilmeýändigini aýtdy Bu işde gabyk tomzaklarynyň gatnaşmagy bilen agaçlaryň içinden çüýräp başlandygyny mälim eden Sarpten, bolup geçýän wakalaryň ençeme ýyl bäri görünýändigini aýtdy Sözüniň ahyrynda hökümete garşy berk sözler aýtdy. Sarpten tankyt edip, "Ministr Serantant sosna agaçlaryny ýok etmek bilen sosna ýöriş meselesini çözdi. Belki, sosna agaçlary bolmasa, sosna ýöriş meselesi bolmaz diýip pikir edýär. Şu wagt biziň pikirimiz şu" Greenaşyl parahatçylyk hereketiniň prezidenti Doğan Sahir: Greenaşyl Parahatçylyk Hereketiniň (YBH) prezidenti Doğan Sahir, İENİDÜZEN-e beren bahalarynda ministr Serantantyň sözlerini "çylşyrymly" diýip häsiýetlendirdi Alnan suratyň zynjyr ýalňyşlyklarynyň netijesidigini aýdan Sahir, tokaýlara ençeme ýyl bäri zerur ähmiýet berilmeýändigini aýtdy Bu biperwaýlygyň diňe bir sosna ýöriş garynjasyna garşy göreşde däl, eýsem maýa goýum sebäpleri bilen tokaý meýdanlaryny kesmekde we kesmekde hem görülýändigini mälim eden Sahir, tebigatyň deňagramlylygyny göz öňünde tutmazdan çäre görülýändigini aýtdy Sahir geçmişde sosna ýöriş mör-möjeklerine garşy göreşmek üçin ulanylýan himiki serişdeleriň hem ekologiki deňagramlylygy bozandygyny mälim etdi we bu amallaryň netijesinde sosna ýörişli mör-möjekleriň tebigy duşmanlarynyň ýok edilendigini aýtdy Artykmaç aw sebäpli sosna ýöriş mör-möjekleri bilen iýmitlenýän guşlaryň sanynyň azalandygyny mälim eden Sahir: "Şonuň üçin sosna ýöriş mör-möjekleri duşmanlary azalansoň hüjüm edip başlady" -diýdi Sahir agaçlaryň özlerini täzeläp biljekdigi baradaky pikirleriň belli bir derejede dogrudygyny, ýöne munuň çäksiz çydamlylygy aňlatmaýandygyny aýtdy we meseläni adam bedeni bilen deňeşdirip düşündirdi "Bir adamyň öýkenini petikleseňiz we dem alyp bilmese, myşsalary gowşar, sebäbi ýeterlik maşk edip bilmeýär. Agaçlar hem şuňa meňzeýär" -diýip, ýapraksyz we yzygiderli basyş astynda galan agaçlaryň wagtyň geçmegi bilen garşylygyny ýitirýändigini aýtdy Sahir garşylygy peselen agaçlaryň gabyk tomzaklary ýaly beýleki zyýan berijileriň nyşanyna öwrülendigini belläp: "Gysgaça aýdylanda, agaçlar ýaşap bilmeýändigi sebäpli gurap gidýär" -diýdi Gurakçylygyň adamzada sebäp bolýan başga bir meseläniň netijesidigine ünsi çeken Sahir, agaç çapmagyň we ýurtda ýaşyl ýerleriň ýitmeginiň klimat krizisiniň täsirini hasam agyrlaşdyrýandygyny aýtdy Sahir häzirki wagtda ekilen nahallaryň 20 göteriminiň hem ýaşamak mümkinçiliginiň ýokdugyny, käbir sebitlerde bu mukdaryň 7 göterimden aşak düşendigini we kesilen agaçlaryň ýerine täzelerini ekmegiň ýeke-täk çözgüt däldigini aýtdy Hünärmenleriň hasaplamalaryna görä, kesilen bir agajyň ekologiki borjuny ýerine ýetirmek üçin müňden gowrak agajyň zerurdygyny mälim eden Sahir, ýurduň öz eli bilen uly ekologiýa betbagtçylyklaryna ýol açandygyny aýtdy İlkaý İlseven, KEMA-nyň Ynamdarlar geňeşiniň öňki başlygy: Eroziýa, tokaý döretmek we tebigy baýlyklary goramak (KEMA) Kipr gaznasynyň Ynamdarlar geňeşiniň öňki başlygy klkaý İlseven ministr serantantyň aýdanlarynyň hakykaty görkezmeýändigini aýtdy "Ministr Serantantyň aýdanlary dogry däl. Bu agaçlar guraklyk sebäpli däl-de, sosna ýörişleri sebäpli gurady" -diýdi Sosna ýöriş garynjalarynyň esasanam sagdyn agaçlara hüjüm edýändigini mälim eden selseven, bu hüjümleriň netijesinde agaçlaryň garşylygyny ýitirýändigini aýtdy Gabygy garynjalarynyň soňundan güýje girjekdigini aýdyp, selseven: "Bu gezek gabyk tomzaklary oýnaýar. Ondan soň guradylýar. Şonuň üçin sosna agaçlarynyň guramagynyň guraklyk bilen hiç hili baglanyşygy ýok" -diýdi Guradylan agaçlaryň köpüsiniň gyzyl sosna agaçlarydygyna ünsi çeken İlseven, beýleki görnüşleriň deň derejede guramaýandygy munuň aýdyň subutnamasydygyny aýtdy Elsever: "Ilki bilen sosna ýörişi güjük agaçlary gowşadýar, soň bolsa gabyk tomzagy olary öldürýär. Bu ýagdaý." Oba hojalygy we tebigy baýlyklar ministri Hüseýin Çawuş, 2026-njy ýylyň 9-njy iýunynda Mejlisiň Baş Assambleýasynyň mejlisinde sosna ýöriş garynjasynda geçirilen gözlegleri agzap geçdi we "Bu ýyl hiç hili zyýan ýok, sebäbi bosagadan geçmedi" diýdi Guradylan agaçlaryň sosna ýörişleri sebäpli däl-de, guraklyk sebäpli guradylandygyny öňe süren serantant: "Muňa gynanýarys, ýöne guramagyň az ýagyş sebäpli bolandygy hakykat" Serantant bu ýagdaýyň Kipre mahsus däldigini öňe sürdi we "Bu, diňe bir biziň ýurdumyzda däl, eýsem soňky 8 ýylda Ortaýer deňziniň basseýnindäki ähli ýurtlarda-da başdan geçirilen howa şertidir" -diýdi