Köpçülikleýin mazarlar we mina terrorçylygy: Ermenistan halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmeýär - SÖENTGI

30 ýyllyk basybalyjylyk döwründe Ermenistan diňe bir Azerbaýjanyň topraklaryny weýran etmän, eýsem halkymyza aýdyp bolmajak wagşyçylyklar etdi we genosidleri amala aşyrdy. Territorieserlerimizi basyp almagyň iň agyr gumanitar netijeleri köpçülikleýin mazarlar we uly magdan howpy Bu faktorlaryň ikisi-de geçen uruş jenaýatlarynyň yzlaryny açýar we azat edilen ýurtlarda dikeldiş işlerine we asuda ilatyň howpsuzlygyna çynlakaý howp salýar. Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew hemişe bu meselä ünsi jemledi we bu ünsi netijesinde köp sanly ýitirim bolan adamyň jaýlanan köpçülikleýin mazary, ýerleri basyp almakdan azat edilenden gysga wagtyň içinde tapyldy, ýiten şehitleriň käbiriniň ykbaly aýdyňlaşdyryldy we jesetleri maşgalalaryna berildi we şol maşgalalaryň görgüleri gutardy. Şol bir wagtyň özünde, Ermenistanyň Azerbaýjana garşy alyp barýan harby agressiýasy netijesinde ýitirim bolanlar we mina terrorçylygy meselesi ähli degişli platformalarda gozgaldy Birinji Garabag söweşinde 3,999 adam dereksiz ýitdi. Bu gün ýesir we ýitirim bolan raýatlar baradaky döwlet komissiýasy tarapyndan ýaýradylan maglumatlarda aýdylýar. Maglumatlara görä, Birinji Garabag söweşinde dereksiz ýitenleriň 3218-si esger, 781-si parahat ilat. Asuda ilatyň arasynda 71 adam çagalar, 287-si aýallar we 319-sy garrylar. Theitirim bolanlaryň 3711-si erkekler, 288-si aýallar. Ikinji Garabag söweşinde ýitirim bolan 6 adamyň hemmesi esgerdi Komissiýanyň maglumatlaryna görä, şu wagta çenli 32 köpçülikleýin mazar tapyldy we 877 adamyň jesedi tapyldy we çykaryldy. Olaryň 309-sy anyklandy, 220-iň galyndylary maşgalalaryna gowşuryldy we jaýlandy Emma Ermenistan eden jenaýatlary üçin ötünç soradymy ýa-da goldaw berdimi? Bu ýagdaýa entek syn edilmedi. Şeýle-de bolsa, Garabag söweşleri wagtynda dereksiz ýitenleriň ykbalyny anyklamak Ermenistan üçin halkara ynsanperwerlik kanunydyr we bu mesele Genevaenewa konwensiýalarynyň, konfliktden soňky üç taraplaýyn beýannamalaryň we Brýusseliň parahatçylyk etabynyň çäginde ara alnyp maslahatlaşylar Azerbaýjan tarapy halkara platformalarynda Ermenistanyň ýitirim bolanlar barada doly maglumat bermeýändigini we köpçülikleýin mazarlaryň takyk koordinatlaryny gizleýändigini habar berýär. Bu mesele ynsanperwerlik häsiýetine eýe bolup, parahatçylyk gurmak prosesiniň iň duýgur meselelerinden biri hasaplanýar 1-nji maýda Azerbaýjanyň prezidentiniň kömekçisi - Prezident administrasiýasynyň Daşary syýasat gatnaşyklary bölüminiň müdiri Hikmet Hajyýew Garabag uniwersitetiniň diplomatik korpusynyň wekillerine eden çykyşynda Ermenistanyň raýat jemgyýetiniň wekillerini ýokarda agzalan tagallalara goşulmaga çagyrdy. Maşgalalary olary 30 ýyldan gowrak wagt bäri garyndaşlaryndan habarlara garaşýan adamlaryň ykbalyny anyklamak işine goldaw bermäge çagyrdy Görşümiz ýaly, Azerbaýjan bu meseläni üns merkezinde saklaýar we Ermenistany borçlaryny ýerine ýetirmäge çagyrýar. Bu, halkara kanunlary tarapyndan hem talap edilýär. Gürrüň halkara ynsanperwer hukugynyň talaplaryny we esasy çeşmesini, 1949-njy ýylyň 12-nji awgustyndaky Genevaenewa konwensiýasyny ýerine ýetirmek barada. Oňa görä maşgalalarynyň ýaragly çaknyşyklarda ýitirim bolan adamlar barada maglumat almak hukugy birmeňzeş ykrar edilýär Anotherene bir möhüm mesele - azat edilen ýerlerdäki minalar meselesi henizem aktual bolup galýar. Gynansagam, halkara arenasynda mina terrorçylygyna we ermeni tarapy tarapyndan amala aşyrylan wandalizme henizem reaksiýa ýok. Bu hereketleriň öňünde dünýäniň öňdebaryjy ýurtlary we halkara guramalary dymýarlar we dymýarlar. Hökümet we hökümete dahylsyz guramalar bu mesele boýunça köp ýüz tutdular, ýöne netije berilmedi. Jogapkärçilik Ermenistanyň öňki we häzirki häkimiýetleriniň jogapkärçiligidir, bu jenaýatlar üçin gönüden-göni jogapkärçilik çekýärler Magdan kartalaryny we gabyr koordinatlaryny gizlemek döwlet syýasaty. Uruş jenaýatynyň we adamzada garşy jenaýatyň elementlerini öz içine alýar. Basyp alyş döwründe Ermenistan tarapyndan ulanylan "mina terrorçylygy" häzirki wagtda sebitdäki iň uly mesele. Aýratynam elhenç bir hakykat, köpçülikleýin mazarlar bolmaly diýilýän ýerler, hatda adaty ýerlerdir gonamçylyklar hem bilkastlaýyn gazylyp alyndy. Mysal üçin, Fuzulidäki köpçülikleýin mazarda 31 mina tapyldy. Theüzlerçe müňler (käbir maglumatlara görä 1 milliondan gowrak) azat edilen ýurtlarda jaýlandy. Uruş gutarandan soň, 350-den gowrak azerbaýjan raýaty minadaky partlamalaryň pidasy boldy (öldürildi we ýaralandy). Bu infrastrukturanyň dikeldilmegine we göçüp gelenleriň öýlerine dolanmagyna esasy päsgelçilikdir Garabag uniwersitetiniň diplomatik korpusynyň wekilleri bilen söhbetdeşlikde prezidentiň kömekçisi Hikmet Hajyýew pyýada goşuna garşy mina howpunyň Azerbaýjan üçin çynlakaý kynçylyk bolup galýandygyny aýtdy: "Bu (magdanlar - red.) Bu ýerlerde topragyň aşagyndaky gizlin howp. Görşüňiz ýaly bu ýerde ajaýyp tebigat bar, ýöne gynansak-da, mina howpy sebäpli birnäçe sebite girip bilmeris" -diýdi we Azerbaýjan topraklaryny basyp alanda bu sebitlerde 1,5 milliondan gowrak magdanyň jaýlanandygyny aýtdy. H. Hajyýew Azerbaýjanyň çäginiň takmynan 12-13% -iniň minalar bilen hapalanandygyny aýtdy. "Her ýyl ep-esli maliýe serişdeleri bölünip berilýär (arassalamak üçin), ýöne bu iş adamzadyň gaýduwsyzlygyny talap edýär. Başga ýol ýok - sebite diňe hünärmenler gidip, magdan işlerini ädimme-ädim amala aşyrýarlar." Prezidentiň kömekçisi, 2020-nji ýyldan bäri minadaky partlamalar sebäpli ölenleriň we ýaralananlaryň sanynyň artýandygyny ýatlatdy: "Häzirki ýagdaýa görä, minadaky partlamalar sebäpli 450-den gowrak azerbaýjan raýaty öldi ýa-da ýaralandy" Şeýlelik bilen, agzalan we sanalan maglumatlar Ermenistanyň halkara ynsanperwerlik kanunlaryny bozandygyny tassyklaýar. Halkara guramalar, adam hukuklary guramalary hem bu meseläni ýatda saklamaly we ermeni häkimiýetlerine edilýän basyşy artdyrmaly. BMG, Europeanewropa Bileleşigi we beýleki halkara guramalary Ermenistana garşy anyk hukuk we syýasy çäreleri görmeli Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr