Korsikanyň syýasy ýeňşi: Fransiýa täze hakykaty kabul edýär - SÖENTGI

Fransuz hökümetiniň başlangyjy bilen 24-nji iýunda Milli mejlisde "Fransiýa respublikasynyň içinde aýratyn özbaşdaklyk almak üçin Korsika" atly kanun taslamasy ses berler. Sagçy respublikan partiýa giň diskussiýalara ýol açan resminama bilen gürleşdi. Olar özbaşdaklyk hukugy baradaky bu pikire düýbünden garşy çykýarlar we ýurduň bitewiligini goramagy talap edýärler. Çep liberal partiýalar, beýleki tarapdan, Korsikada öz-özüňi dolandyrmagy goldaýarlar Korsika adasy ençeme ýyl bäri Fransiýa döwletiniň bir bölegi bolsa-da, Pari Paris bilen adanyň arasyndaky gatnaşyklar hiç haçan doly sazlaşykly bolmandy. Korsikler öz dilini, medeniýetini we taryhy şahsyýetini gorap saklamak üçin göreşip ýörkä, Fransiýanyň merkezi hökümeti ýeke-täk döwlet-döwlet düşünjesine esaslanyp adanyň dürlüligini çäklendirmäge synanyşýar. Şol sebäpli Korsika meselesi diňe bir sebitleýin dolandyryş meselesi däl, eýsem milli şahsyýet, taryhy adalat we syýasy hukuklar meselesidir Taryhy maglumatlar, XVIII asyrda Fransiýa Korsikany ele geçirenden soň, adanyň ýerli dolandyryş däplerini kem-kemden gowşadandygyny görkezýär. Korsikan dili uzak wagtlap resmi statusyndan mahrum edilipdi we bilim we döwlet dolandyryşynda diňe fransuzlar höweslendirilipdir. Netijede, korsiklileriň köpüsi muny medeni assimilýasiýa syýasaty hökmünde gördüler. 20-nji asyryň ikinji ýarymyndan bäri adadaky milli şahsyýeti goramak baradaky talaplar hasam güýçlendi. Fransuz hökümeti tarapyndan 1960-70-nji ýyllarda durmuşa geçirilen ykdysady we demografiki syýasatlar hem uly nägilelige sebäp boldy. Populationerli ilatyň pikiriçe, Pari Paris tarapyndan kabul edilen kararlar adanyň sosial we ykdysady aýratynlyklaryny hasaba almazdan ýerine ýetirildi. Syýahatçylyk pudagynyň çalt ösmegi we daşary ýurt maýadarlary tarapyndan ýer satyn alynmagy korsikleriň öz topraklarynda azlyk bolmak gorkusyny artdyrdy. Korsikada separatistik we özbaşdaklyk hereketleriniň döremeginiň esasy sebäplerinden biri hut şu nägileliklerdi 1976-njy ýylda döredilen Korsikanyň Milli azat ediş fronty (FLNC) fransuz häkimiýetlerine garşy ýaragly işe başlady. Pari Paris bu çärelere berk howpsuzlyk çäreleri bilen jogap berdi. Onýyllyklaryň dowamynda ýüzlerçe aktiwist tussag edildi we köp sanly polisiýa operasiýasy geçirildi. Korsikanyň milletçileri muny syýasy basyş diýip hasaplaýandyklaryna garamazdan, Fransiýanyň hökümeti bu çäreleriň terrorçylyga garşy gönükdirilendigini aýtdy Soňky ýyllarda Fransiýanyň hökümeti Korsika bilen baglanyşykly has çeýe syýasaty ýöretmäge mejbur boldy. Adada özbaşdaklyga bolan islegleriň artmagy, ýerli partiýalaryň saýlawlarda üstünlik gazanmagy we jemgyýetçilik goldawynyň güýçlenmegi Pari Parisi täze syýasy çözgüt gözlemäge iterdi. Bu nukdaýnazardan, Korsika has giň ygtyýarlyklar bermek bilen baglanyşykly başlangyçlar gozgaldy. Şeýle-de bolsa, hünärmenleriň köpüsi bu ädimleriň gaty giçdigine ynanýarlar. Olaryň pikiriçe, Fransiýa köp ýyl bäri Korsikanyň dil, medeniýet we öz-özüňi dolandyrmak talaplaryna ýeterlik üns bermedi. Netijede adada döwlete ynamsyzlyk emele geldi we merkezi hökümet bilen ýerli ilatyň arasyndaky syýasy boşluk hasam çuňlaşdy Taryhy maglumatlar, Pari Parisiň köp ýyllaryň dowamynda Korsikanyň milli we medeni aýratynlyklaryny çäklendirýän syýasaty durmuşa geçirendigini görkezýär. Bir tarapdan, özbaşdaklyk ugrunda ädilen ädimlere gatnaşyklary kadalaşdyrmak synanyşygy, beýleki tarapdan bolsa ýyllar boýy toplanan meseleleriň giç ykrar edilmegi hökmünde baha berilip bilner. Korsikanyň mysaly medeni dürlüligi we sebit hukuklaryny äsgermezlik etmek uzak möhletli syýasy dartgynlyga sebäp bolup biljekdigini görkezýär Fransiýanyň territorial dolandyryşynda täze tapgyryň başlangyjy Mejlise hödürlenen taslamanyň esasy maksady, Korsikanyň köp ýyllap talap edýän ykdysady, sosial, medeni we administratiw bähbitlerini göz öňünde tutmak. Bu başlangyç, Korsikanyň onlarça ýyl bäri talap edip gelýän we Fransiýa döwletiniň territorial dolandyryşynda täze tapgyryň başlangyjy hasaplanýan syýasy, ykdysady, medeni we administratiw talaplara jogap bermegi maksat edinýär. Konstitusiýa goşuljak täze makala görä, Korsika Fransiýanyň içinde öz-özüni dolandyrmak hukugyny bermekden başga-da, adanyň özboluşly aýratynlyklaryny, taryhy, medeni we dil mirasyny ykrar etmek göz öňünde tutulýar. Bu hukugyň çäginde, Fransiýanyň we halkara hukugynyň esasy ýörelgelerine laýyk gelýän şertde, Korsika öz çägindäki käbir kanunlary we düzgünleri uýgunlaşdyryp biler we täze kadalaşdyryjy kanunlary kabul edip biler. etmäge ygtyýary bolar. Kabul edilen üýtgeşmeleriň arasynda adanyň taryhy, medeni we geografiki aýratynlyklaryny has aýdyň görkezmäge hyzmat edýän Korsikanyň ilatyna salgylanma bar. Şol bir wagtyň özünde, Korsika adasynda ýerleşýän ýörite dolandyryş we ýerli dolandyryş edarasy bolan Korsika Arkalaşygynyň ýurisdiksiýasy aýdyňlaşdyryldy we geljekki kanun taslamalaryny taýýarlamak işinde ýerli saýlawçylaryň pikirini öwrenmek borjy kesgitlenildi. Bileleşigiň ygtyýarlyklaryna girmeýän sebitlerde döwletiň esasy ygtyýarlyklary güýje girdi Fransiýanyň korsikan düşünjesi: özbaşdaklykmy ýa-da ykrar edilen ykrar? Uzak ýyllaryň dowamynda Fransiýa özüni demokratiýanyň, adam hukuklarynyň we halklaryň öz ykbalyny kesgitlemek ýörelgesiniň goragçysy hökmünde görkezdi. Şeýle-de bolsa, ýurduň içinde ýerleşýän Korsika adasyna bolan garaýyş, yglan edilen ýörelgeler bilen Pari Parisiň amaly syýasatynyň arasynda düýpli gapma-garşylyklaryň bardygyny görkezýär. Korsikanyň halkynyň dil, medeniýet we öz-özüňi dolandyrmak hukugy ugrundaky onlarça ýyllyk göreşi Fransuz döwletiniň merkezleşdirilen dolandyryş modeliniň berk garşylygy bilen garşylandy. Korsika 1768-nji ýylda fransuzlaryň gözegçiliginde bolansoň, adanyň ilatynyň milli şahsyýetini gorap saklamak meselesi hemişe jedelleriň birine öwrüldi. Pari Paris, bir fransuz milletiniň düşünjesine esaslanýan sebit aýratynlyklaryny syýasy taýdan ykrar etmekden uzak wagtlap saklanýar. Netijede, korsikanyň dili we medeniýeti döwlet syýasaty tarapyndan kölege saldy we ýerli ilatyň özbaşdaklyk talaplary separatizm hasaplandy. Bu çemeleşme wagtal-wagtal adada nägileliklere we syýasy dartgynlyga sebäp boldy. Fransiýanyň dünýäniň dürli sebitlerinde etnik we milli azlyklaryň hukuklaryny goraýandygyny yglan etse-de, köp ýyllaryň dowamynda öz çäginde Korsikanyň aýratyn statusyna garşy durýandygy gyzykly zat. Bu, Pari Parisiň daşary syýasatda goraýan gymmatlyklary bilen içerki syýasatynyň arasyndaky gapma-garşylyklar barada sorag döredýär. Korsikanlar öz-özüňi dolandyrmagyň, ýerli kanun çykaryjy başlangyçlaryň we medeni hukuklaryň ykrar edilmegini birnäçe gezek talap etseler-de, merkezi häkimiýetler bu çagyryşlara seresaplylyk bilen jogap berdiler Ortaýer deňzinde ýerleşýän Korsika adasy 1768-nji ýylda Fransiýanyň bir bölegine öwrülen hem bolsa, adanyň ilaty özboluşly dilini, medeniýetini we syýasy aýratynlygyny gorap saklady. 20-nji asyryň ikinji ýarymyndan bäri Korsikada özbaşdaklygy we hatda garaşsyzlygy talap edýän syýasy hereketler emele geldi. Käbir radikal toparlar köp ýyl bäri ýaragly göreş arkaly Pari Parise basyş etmäge synanyşýarlar. Fransuz hökümetleri dürli döwürde Korsika goşmaça ygtyýarlyk beren hem bolsa, adanyň ýolbaşçylygy we ýerli syýasy güýçler bu ädimleri ýeterlik hasaplamadylar. Hususan-da, ýerli kanun çykaryjylyk ygtyýarlyklarynyň ýoklugy we ykdysady kararlaryň esasan Pari Paris tarapyndan kabul edilmegi nägileligiň esasy sebäplerinden biri boldy. 20-nji asyr Korsika üçin öwrülişik boldy. Al Algerir 1962-nji ýylda fransuz kolonializminden azat edilenden soň, resmi Pari Parisiň goldawy bilen köp sanly bosgun, esasanam fransuz ("pied-noirs" / "gara aýak") Korsikada mesgen tutdy. Korsikanlar Fransiýa tarapyndan amala aşyrylan bu maksatly migrasiýa tolkunyny ýerlerinden mahrum etmek we durmuş-ykdysady gurluşyň bozulmagy hökmünde kabul etdiler. Bu bolsa öz gezeginde eýýäm bar bolan nägileligiň artmagyna sebäp boldy. Hut şu ýagdaýda 1976-njy ýylyň maý aýynda Korsikanyň Milli azat ediş fronty (FLNC) dünýä indi. Muňa ugurdaşlykda, Fransiýanyň Korsikada durmuşa geçiren assimilýasiýa syýasatyna garşylyk nukdaýnazaryndan, korsik halkynyň dili we medeniýeti 1970-nji ýyllaryň başynda esasan garaşsyzlygy goldaýan milletçi hereketiň radikallaşmagyna gabat geldi Korsikada söz azatlygy bozulýar - 150 müňden gowrak adamyň gürleýän dili ýok edilýär Korsikada diňe bir gündelik gazet “Scontru” (5000 nusga) bar, ýöne “La Corse” we “Corse-Matin” ýaly fransuz gündelikleri Korsika barada makalalary yzygiderli çap edýär. 2023-nji ýylyň 9-njy martynda Korsikanyň Bastiýa administratiw kazyýeti Korsikanyň mejlisiniň we Korsikanyň ýerli häkimliginiň korsik dilini ulanmak baradaky kararlaryny ýatyrdy. Korsikanyň halkyny 150,000-den gowrak adamyň gürleýän korsik dilini ýok etmek syýasatyny alyp barmak arkaly milli şahsyýetini ýatdan çykarmaga synanyşýan fransuz hökümeti, ýerli parlamentde ara alyp maslahatlaşmalar we parlament agzalarynyň çekişmeleri wagtynda korsik diliniň ulanylmagyny gadagan etdi. Bu syýasat ähliumumy adam hukuklary we milli azlyklaryň hukuklary babatynda Fransiýanyň halkara borçnamalarynyň gödek we güýçli bozulmagydyr. Fransiýanyň çäginde ýaşaýan halklaryň milli şahsyýetini inkär edýär we diňe şowinizm bolan "fransuz" düşünjesini kabul edýär. Korsikada ýerli dili ulanmak hukugyny ýatyrmak bilen, Fransiýa gatnaşýan halkara resminamalarynyň talaplaryny we öz üstüne alan borçlaryny bozdy. Bu resminamalaryň arasynda aýry-aýry adam hukuklaryny kesgitleýän 1789-njy ýyldaky beýik fransuz rewolýusiýasynyň iň möhüm resminamasy bolan "Ynsan we raýat hukuklary jarnamasy" bar. Korsikanyň milli göreşini güýçlendirmek üçin 2024-nji ýylyň ýanwar aýynda Korsika uniwersitetinde geçirilen ýygnakda Nazione atly täze syýasy hereket döredildi. Bu esaslandyryjy ýygnakda kabul edilen köp sanly karar Korsikadaky kolonializmiň netijelerini ýazgardy. Şeýle-de bolsa, beýleki ýurtlaryň içerki işlerine gödek gatyşmaga synanyşýan we kagyz ýüzünde demokratiýa diýlip atlandyrylýan fransuz polisiýasy adamlaryň Korsikada öz pikirlerini erkin beýan etmek hukugyna hormat goýmady we hereket döredilenden iki gün soň "Nazionyň" aktiwistlerine garşy yzarlamalara başlady "Nazionyň" iki aktiwisti Fransiýanyň Terrorçylyga garşy prokuraturasynyň buýrugy bilen tussag edildi we terrorçy hökmünde Borgu harby lagerine we ol ýerden Pari Parise äkidildi. Zorluk Fransiýanyň kolonial mentalitetinden entek gutulmandygyny we häzirki koloniýalarynda adamlaryň esasy hukuklaryna hormat goýmaýandygyny ýene bir gezek subut etdi. Häzirki wagtda-da fransuz polisiýasynyň bikanun yzarlamalary dowam edýär we Korsikanyň halkyny gorkuzmagy we garaşsyzlygy goldaýanlary dymdyrmaklygy maksat edinýär. Şeýle-de bolsa, "Nazione" hereketiniň ýolbaşçylary tarapyndan geçirilen metbugat ýygnagynda hiç bir repressiýa Korsikanyň halkynyň milli göreşini dymdyryp, boýun egmäge mejbur edip bilmez Sözümiň ahyrynda, Korsikanyň mysaly, Fransiýanyň içerki syýasy ulgamynda merkezleşdirmek däpleriniň we sebitleýin şahsyýetiň saklanmagynyň arasyndaky gapma-garşylyklaryň aýdyň mysalydyr. Häzirki wagtda gün tertibinde durýan özbaşdaklyk başlangyjy, iň bolmanda, Korsikanyň halkynyň köpden bäri talap edip gelýän talaplaryny göz öňünde tutmak taýdan möhümdir. Şol bir wagtyň özünde, bu proses sebit hukuklarynyň we medeni şahsyýetiň ykrar edilmeginiň gijikdirilmegi sosial nägileligiň ýokarlanmagyna, syýasy dartgynlygyň çuňlaşmagyna we döwlet edaralaryna bolan ynamyň gowşamagyna sebäp bolup biljekdigini görkezýär. Korsikanyň tejribesi diňe bir Fransiýa üçin däl, eýsem beýleki köp medeniýetli Europeanewropa döwletleri üçinem möhüm sapakdyr: sebit aýratynlyklarynyň ykrar edilmegi we öz içine alyjy dolandyryş mehanizmleriniň döredilmegi döwleti gowşatmaga däl-de, eýsem syýasy durnuklylygyny we milli jebisligini berkitmäge hyzmat edýär Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr