Kongoda Ebola epidemiýasy: Seýrek dartgynlyk alada döredýär, halkara utgaşdyrylmagy zerur

Kongo Demokratik Respublikasynda Ebola epidemiýasy aladalandyrýar Wirus raýat urşunyň saklanmagyny kynlaşdyran sebitde birnäçe hepde bäri kesgitlenmedik ýaýrady we Ebola keseliniň seýrek bolandygy sebäpli wirus ýokaşdyrmak üçin gurallar az, ýokaşanlaryň üçden bir bölegini öldürýär Bu epidemiýanyň iň möhüm pursaty, onuň näderejede ýaýrandygy barada näbellilik bar, emma häzirki wagtda 250 töweregi şübheli hadysa we 80 ölüm bar Ebola epidemiýasynyň köpüsi kiçi göwrümli, ýöne hünärmenler 2014-16-njy ýyldaky wirusyň täsirini henizem ýada salýarlar. Häzirki wagta çenli iň köp adama ýaýran epidemiýada Günbatar Afrikada 28,600 adam ýokaşdy Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy (BSGG) halkara saglygy goraýyş adatdan daşary ýagdaýyny yglan etmek biziň Covid-19 ýaly pandemiýanyň başlangyç döwründe bolandygymyzy aňlatmaýar Ebolanyň bütin dünýäde ýaýramak howpy gaty pes bolmagynda galýar. Hatda 2014-16-njy ýyldaky wirusda Angliýada bary-ýogy üç hadysa bolupdy we olaryň hemmesi kömek etmek isleýän meýletinçilerdi Oksford uniwersitetiniň Pandemiýa ylymlary institutyndan doktor Amanda Rojek: "thisöne bu ýagdaýyň halkara utgaşdyrylmagyny talap edip biljek derejede çylşyrymlydygyny görkezýär" -diýdi Aslynda Uganda, Günorta Sudan we Ruanda ýaly goňşy ýurtlar üçin ep-esli howp bar; ýakyn söwda we syýahat baglanyşyklary sebäpli bu ýurtlar ýokary töwekgelçilik hasaplanýar Ugandada wirus ýokaşandygyny tassyklan iki adamyň biri öldi Ebola çynlakaý we ölüm howply kesel, ýöne seýrekdir. Ebola wiruslary miwe ýaralaryny tebigy ýagdaýda ýokaşdyrýar, ýöne ýakyn aragatnaşyk arkaly adamlara ýokaşyp bilýär Häzirki epidemiýa Bundibugyo görnüşli Ebola wirusy sebäp bolýar. Epidemiýa sebäp bolýan üç görnüşiň biri bolsa-da, känbir tanalmaýar Bundibugyo 2007-nji we 2012-nji ýyllarda diňe iki sany wirusyň döremegine sebäp boldy, ýokaşanlaryň 30 göterimini öldürdi Bundibugyo bilen göreşmekde birnäçe kynçylyk bar. Ebolanyň beýleki görnüşlerinden tapawutlylykda, Bundibugyo üçin tassyklanan sanjymlar ýa-da derman bejergisi ýok, diňe käbir synag usullary Mundan başga-da, adamyň ýokaşandygyny ýa-da ýokdugyny anyklamak üçin synaglar gowy işlemeýär. Wokançlygyň başynda Ebola wirusy synaglary negatiw netijeleri berdi we Bundibugýony tassyklamak üçin has ösen barlaghana gurallary gerekdi Oksford uniwersitetiniň professory Trudie Lang bundibugýony çözmek bu epidemiýanyň "esasy aladalarynyň biri" diýýär Alamatlar ýokançlykdan iki-21 gün soň ýüze çykýar öýdülýär Ilki bilen gyzzyrma, kelle agyry we ýadawlyk ýaly dümew ýaly alamatlar ýüze çykýar. Şeýle-de bolsa, Ebola ulaldygyça gusma, içgeçme we organ ýetmezçiligine sebäp bolýar. Käbir hassalarda içki we daşarky gan döreýär Bundibugyo wirusyny nyşana alýan tassyklanan dermanlar ýoklugy sebäpli, bejergi agyrylary, beýleki ýokançlyklary, suwuklyklary we iýmitlenmegi öz içine alýan "optimal goldaw goldawyna" esaslanýar. Irki ideg diri galmak mümkinçiligini artdyrýar Ebola gan we gus ýaly ýokaşan beden suwuklyklary arkaly ýaýraýar, ýöne adatça alamatlar ýüze çykmazdan öň ýüze çykmaýar Ilkinji mälim waka 24-nji aprelde simptomlary döreden şepagat uýasydy. Şondan bäri wirusyň tassyklanmagy üçin üç hepde gerek boldy Londonyň Imperial kollejinden doktor Anne Kori: "Geçiriş birnäçe hepde dowam etdi we wirus gaty giç ýüze çykaryldy, bu alada döredýär" Bu, epidemiýanyň öňüni almak meselesinde saglyk işgärleriniň nirede bolmak isleýändiklerini aňladýar; BSGG munuň "häzirki ýüze çykarylan we habar berleninden has uly epidemiýa potensialyny" görkezýändigini aýdýar Göreşiň esasy usuly ýokaşanlary çalt kesgitlemek we wirusa kime ýokaşan bolmagy mümkin Mundan başga-da, Ebolanyň keselhanalarda we beýleki bejeriş merkezlerinde ýaýramagynyň öňüni almak üçin tagallalar ediler, sebäbi hassalar ýokançlygyň iň ýokary döwründe bu merkezlerde bolar. Infectionokanç howpy bolan ölüleriň howpsuz jaýlanmagy üpjün ediler Bu, eýýäm ýokaşan adamlaryň sany sebäpli 250,000-den gowrak adamyň öýlerinden göçürilen konfliktiň täsir edýän sebitinde bolup geçýändigi sebäpli has kyn bolar Lang: "Zeper ýeten sebitleriň köpüsi ykjam ilaty köp bolan şäherlerdir. Adamlar jemgyýetler bilen serhetleriň arasynda hereket etmek bilen töwekgelçilik ýokarlanýar" -diýdi Şeýle-de bolsa Kongoda Ebola epidemiýasyna garşy göreşde uly tejribe bar. Londonyň arassaçylyk we tropiki lukmançylyk mekdebinden doktor Daniela Manno bu interwensiýa “on ýyl mundan ozalkydan has güýçli” diýdi Bu epidemiýanyň çalt gözegçilik astynda saklanyp bilinjekdigi ýa-da on ýyl töweregi öňküsi ýaly ösüp biljekdigi şu gün berlen jogaba baglydyr Bu habar BBC journalistsurnalistleri tarapyndan taýýarlandy we hakykat tarapyndan barlandy. Emeli intellekt synag taslamasynyň çäginde terjime edilende hem ulanyldy