Oba çagalarynda aşgazan-içege keseli köpeldi we şäher çagalarynda semizlik - SÖVIGI

Çaga lukmany: "Otizmli çagalaryň sany köpelýär" Haýala Huseýnowa: "Bilek aýaklaryň we süňkleriň emele gelmegine täsir etmeýär." "Çagany aşa yssy ýerde saklamaly däl" Azerbaýjan çagalar jemgyýetiniň doly agzasy, Bakuw saglyk merkeziniň çaga lukmany doktor Haýala Huseýnowa Modern.az web sahypasyna interwýu berdi. Ine, onuň bilen söhbetdeşlik: Haýala hanym, soňky ýyllarda çagalaryň we ýetginjekleriň arasynda iň köp ýaýran keseller haýsylar? Soňky döwürde çagalaryň arasynda has semizlik we aşgazan-içege keselleri ýüze çykýar. Elbetde, immun ulgamyna täsir edýän ýokanç keseller hemişe bolýar. Her möwsümiň öz keselleri bolýar we olaryň ösüşi belli döwürlerde göze ilýär. Emma iýmitleniş we daşky gurşaw faktorlaryny göz öňünde tutup, semizlik, aşgazan-içege keseli we ösüş problemalary has köp ýaýrandyr Çagalar we ýetginjekler haýsy şikaýatlar bilen köplenç çaga lukmanyna ýüz tutýarlar we ene-atalar haýsy alamatlary haýal etmän lukmana görmeli? Umuman, çaga lukmançylygy pudagyndaky keseller ýaş toparlaryna görä tapawutlanýar. Çaga lukmançylygy 28 günden 18 ýaşa çenli döwri öz içine alýar we her ýaş toparynyň özboluşly keselleri, ýaşaýyş durmuşy we töwekgelçilik faktorlary bar. Mysal üçin, 0-28 gün, 28 günden 1 ýyla, 1 ýyldan 5 ýyla çenli, mekdebe çenli döwür, mekdep döwri we ýetginjeklik hersi dürli kesellerde agdyklyk edýär. Fectokanç keseller 5 ýaşa çenli çagalarda has ýygy duş gelýär. Sebäbi bu ýaşda aragatnaşyklar köp, çagalar çagalar bagyna gidýärler we ýokanç keseller mekdebe çenli döwürde has ýygy duş gelýär. Mysal üçin, üsgülewük, burun akmagy, üsgülewük, dümew, şeýle hem agyr öýken keseli bu ýaş toparynda has ýygy duş gelýär 5 ýaşdan uly çagalarda ýokanç keseller henizem agdyklyk etse-de, esasanam mekdep döwründe, iýmitlenmek bilen baglanyşykly meseleler hem şu ýerde ýüze çykýar. Düzgünsizlik, ukynyň bozulmagy, telefon we beýleki enjamlaryň ulanylmagy çagalaryň durmuşyna çynlakaý täsir edýär. Mekdep-skelet ulgamy bilen baglanyşykly meseleler mekdep ýaşyndaky çagalarda-da köpelýär. Mysal üçin, agyr sumka göterýän skolioz, gaty köp kitap we depder çagalaryň çagalaryň süňk-skelet ulgamyna ýaramaz täsir edýär. Çalt iýmitlenmek, gazlandyrylan we energiýa içgilerini ulanmak, ukusyzlyk ýetginjeklerde has ýygy duş gelýär. Synag döwri we gormonal üýtgemeler bu ýaş toparynda dürli keselleriň döremegine sebäp bolýar Çagalaryň keseli babatynda sebitler bilen paýtagtyň arasynda tapawutlar barmy we bu tapawutlar esasan haýsy faktorlar bilen baglanyşykly? Şeýle hem sebitlerde gözleg çärelerini geçirýäris. Çagalary hassahanalaryň we synag merkezleriniň ýok sebitlerine baryp barlaýarys. Gözegçiliklerime görä, etrap çagalary has sagdyn bolýardylar. Sebäbi olar üçin taýýar gaplanan iýmitler, süýjüler, çalt naharlar we beýleki sagdyn iýmitler şäher çagalary bilen deňeşdirilende beýle elýeterli däldi. Emma aşgazan-içege keselleri sebitlerde eýýäm ýüze çykýar. Şäher çagalary semizlige has ýykgyn edýärler. Aşgazan-içege keselleri şäherde we sebitlerde ýaşaýan çagalaryň arasynda köp bolýar. Fectokanç keseller şäher çagalarynda has ýygy duş gelýär. Arassa howa, köp adamly çagalar we beýleki faktorlar sebäpli sebitlerde ýokanç keseller seýrek bolýar Geçmişde çagalar esasan ene süýdünde ulalýardylar we taýýar iýmitler az ulanylýardy. Häzirki wagtda taýýar çaga iýmitleriniň howpsuzlygy barada näme pikir edýärsiňiz? 6 aýa çenli çagalaryň diňe ene süýdi bilen emdirmegi möhümdir. Sebäbi çaga ilkinji 6 aýda zerur bolan uglewodlar, kalsiý, minerallar we beýleki maddalar ene süýdünde ýaşyna görä bolýar. Şol bir wagtyň özünde ene süýdüni çagany ýokanç kesellerden goramak meselesinde möhümdir. Enäniň keselinden soň bedende öndürilýän immun faktorlary, ene süýdüniň üsti bilen çaga geçirilýär, bu goragy ýokarlandyrýar. Ene süýdi 6 aýdan 1 ýyla çenli döwürde hem möhümdir. Şeýle-de bolsa, bu etapda goşmaça iýmit hem berilýär. Sebäbi çaga ähli zerur maddalary diňe ene süýdünden alyp bilmeýär we iýmitlere öwrenişmek möhleti 1 ýyla çenli dowam edýär. Aslynda deňeşdirsek, ene süýdüniň hem, emeli iýmitleriňem ösüş nukdaýnazaryndan belli bir derejede ýerine ýetirip biler. Diňe ene süýdüniň immunitetine täsiri has güýçlidir. Islendik sebäp bilen Göni emdirip bilmeýän eneler üçin emeli iýmitleri ulanmagy maslahat berýäris. Artificialagny, emeli iýmit bilen ösüşiň şol bir tapgyryndan geçip bolýar, ýöne ene süýdüniň immunitetiň emele gelmeginde has ýokary hasaplanýar Mekdep ýaşyndaky çagalar üçin iň oňat gündelik iýmitleniş modeli nädip döredilmeli, ene-atalar nämä üns bermeli? Mekdep ýaşyndaky çagalaryň iýmitlenişine gözegçilik etmek häzirki döwürde birneme kyn. Ozal beýle çylşyrymly däldi. Ene-atalaryň iş tertibi, mekdepleriň çalşyk ulgamy, çagalar ertirden günortana ýa-da günortan agşama çenli mekdep gurşawynda bolsun, bu prosese täsir edýär. Çagalaryň köpüsi ertirlik edinmän öýden çykýarlar. Şeýle-de bolsa, irden iýmitlenmek gaty möhümdir. Mekdeplerdäki çagalar üçin sagdyn iýmitlenmeli. Mekdep naharhanalarynda satylýan iýmitleriň sagdyn bolmagy möhümdir. Gynansagam, köp halatlarda gaplanan iýmitler hem ulanylýar. Iň bolmanda, ene-atalar çagalaryna öýden sagdyn iýmit bermeli Çagalar, esasanam mekdep ýaşyndaky çagalar, köp suw içmeli. Elbetde ertirlik iýmeli we günortana çenli şekerli we gaplanan iýmitlerden uzak durmaly. Gaplanan iýmitler häzirki wagtda adamyň saglygyna zyýan berýän we köp keselleriň düýbünde durýan faktorlardan biridir. Önümiň giç zaýalanmagy üçin niýetlenen maddalar çaganyň bedenine ýaramaz täsir edýär, akyl ösüşini haýalladýar we semizlik we süýji keselini döredýär. Mundan başga-da, aşgazan, ýara we beýleki aşgazan-içege kesellerine sebäp bolup biler Geçmişde gyzamyk we towuk zäheri ýaly ýokanç keseller giňden ýaýrapdyr. Häzirki wagtda çagalaryň arasynda bu keselleriň ýaýramagyna nähili baha berýärsiňiz? Keselleriň bu görnüşleri ýokanç keselleriň arasynda. Plyönekeý söz bilen aýdylanda, gyzamyk we towuk zäheri sebäpli ýüze çykýan kynçylyklar başga. Gyzamyk örän howply keseldir. Köp halatlarda towuk zäheri çynlakaý kynçylyklar döretmezden geçip biler, ömrüň dowamynda immunitetini üpjün eder. Çylşyrymly ýagdaýlar bolup biler, ýöne gözegçilik astynda saklansa, adatça ölüme sebäp bolmaýar. Gyzamyk beýle däl. Saglygy goraýyş ministrliginiň sanjym meýilnamasy bar, ol iki bölege bölünýär: hökmany we meýletin sanjymlar. Gyzamyk sanjymy hökmany sanjym meýilnamasyna girizildi. Bu sanjym 1 ýyl 6 ýylda berilmelidir. Bu ýerde esasy maksat gyzamykyň döremegine sebäp bolup biljek agyr kynçylyklaryň öňüni almakdyr. Gyzamykly çagalarda uzak wagtlap ýokary gyzzyrma, pnewmoniýa, göz kynçylyklary, konýuktiwit we dökülmeler bolup biler. Moreöne has howply zat, bu keselden 5-7 ýyl soň "panensefalit" diýilýän çynlakaý ýagdaýyň ýüze çykmagydyr. Başgaça aýdylanda, birnäçe ýyl ozal gyzamyk keseli bolan sagdyn görünýän çaga soň gözüni ýitirip ýa-da ýöräp biler. Munuň üçin bejergi ýok, hatda ölüm howply keseldir. Gyzamyk, öýken keselinden has köp ölýän keseldir. Sanjymlar girizilen ýyllarda gyzamyk gaty azdy. Soňky döwürde sanjymlar barada ylmy däl maglumatlaryň ýaýramagy ene-atalary ikirjiňlenýärdi. Netijede, sanjym edilmedik çagalaryň sanynyň köpelmegi bilen keseliň ýaýramagy hem ýokarlandy. Soňky 5-6 ýylda geçirilen gözegçiliklerimize görä, köp çagada gyzamyk bolýar, hatda ölüm hadysalary hem bolýar. Panensefalit seýrekdir, ýöne sanjym edilmedik jemgyýetde töwekgelçilik artyp biler Panöne panensefaliti ýokanç kesel hasaplap bolarmy? Panensefalit ýokanç kesel däl. Gyzamyk keseli bolan çagada birnäçe ýyldan soň ýüze çykýan bu çylşyrymlylyk. Wirus nerw öýjüklerinde galýar we uzak wagtlap ümsüm ösenden soň işjeňleşip biler. Netijede, çaga görmek we hereket etmek ukybyny ýitirip biler Sanjym tertibini hem bellediňiz. Meýilleşdirilmedik haýsy keselleri bu meýilnama girizmegi maslahat berersiňiz? Waksinanyň esasanam rotawirus ýokançlygyna garşy has giňden ulanylmagyny göresim gelýär. Rotawirus gastroenteritiň döremegine sebäp bolýar we esasanam bäbeklerde agyr we ölüm howply bolup biler. Bu ýokaşma sebäpli ölüm howpy 6 aýdan kiçi çagalarda has ýokarydyr Dogrumdan soňky sanjym näme üçin beýle möhüm? Onuň öňüni alyş peýdalary näme? Sanjymlar, adatça, bejergisi bolmadyk ýa-da gaty çynlakaý kynçylyklary döredýän kesellere garşy berilýär. Hökmany sanjym meýilnamasyndaky keseller möhümdir, sebäbi olaryň ölüm howply netijeleri bar, ýokary ýokanç we gysga wagtyň içinde köp ilaty gurşap biler 2025-nji ýylda Azerbaýjanda çagalaryň ölüminiň 2 esse azaljakdygy bellendi. Bu Oňyn dinamikanyň esasy faktorlary haýsylar? Meniň pikirimçe, bu ýerde esasy rol bilime degişlidir. Ene-atalar has habarly boldular. Maşgalalaryň hal-ýagdaýynyň belli bir derejede gowulaşmagy we hökmany saglyk ätiýaçlandyryşynyň girizilmegi, lukmançylyk kömegini has elýeterli etmek hem möhüm faktorlar. Lukmana elýeterliligiň giňelmegi bilen çagalara öz wagtynda kömek bermek mümkin bolýar Haýsy ýaşda çagalaryň ölümi has ýygy duş gelýär we bu hadysalaryň esasy sebäpleri näme? Çaga ölümleri esasan dogulandan 1 ýaşa çenli aralykda hasaba alynýar. Bu etapyň öz çynlakaý töwekgelçiligi bar. Şeýle-de bolsa, ýokanç sebäpler 1 ýaşa çenli çagalarda has köp bolýar "Kyrk ýaşa ýetmedik çagalar" düşünjesi jemgyýetde henizem giňden ýaýrandyr. Munuň üçin lukmançylyk sebäbi barmy? Lukmançylyk nukdaýnazaryndan munuň belli bir esaslary bar. Sebäbi doglandan soň ilkinji 40 gün ene we çaga üçin gaty duýgur döwürdir. Bu etapda enäniň bedeni we çaganyň bedeni ýokançlyklara has ýykgyn edýär. Dogry, bu düşünje geçmişden gelýär, ýöne lukmançylyk nukdaýnazaryndan belli bir logika hem bar. Enäniň bedeniniň dogrumdan soňky döwre uýgunlaşmagy we çaganyň täze gurşawa öwrenişmegi üçin wagt gerek Häzirki zaman eneleri çaga jorap we şlýapa geýmäge kän bir ähmiýet bermeýärler, garry nesil muny möhüm hasaplaýarlar. Siziň pikiriňizçe haýsy çemeleşme dogry? Elbetde, şlýapalar, joraplar we beýleki eşikler zerur bolup biler. Emma çagany aşa yssy gurşawda saklamak dogry däl. Sebäbi beýle çagalar köplenç kesel bolýarlar. Howa şertlerine görä şlýapa we jorap saýlamaly. Öýdäki her kim gysga ýeňli eşik geýse, çagany galyň eşikde geýmek dogry bolmaz. Bu wagt çaga gyzýar, derisi dem alyp bilmeýär, has köp suwuklygy ýitirýär we suwsuz bolup biler. Çagalarda galyň eşikleriň ulanylmagy howa şertlerini we temperaturany göz öňünde tutmalydyr. Çaganyň has amatly şertlerine görä özüni alyp barmak zerurdyr. Mundan başga-da, ene-atalar hem ilkinji aýlarda ellik ulanmagy makul bilýärler. Çaganyň daşky gurşawy, enäniň gujagyny, eli bilen degmegini duýmagy möhümdir diýip pikir edýärin. Şonuň üçin mümkin boldugyça deri aragatnaşygyny döretmek has ýerliklidir. Çagalar sowuk, yssy, ene we ş.m. el bilen aragatnaşyk arkaly duýulýar Otizmli çagalaryň sany bilen baglanyşykly häzirki ýagdaý nähili? Öňki döwürler bilen deňeşdirilende olaryň sany nähili üýtgedi? Gynansagam, autizmli çagalaryň sany öňki döwürlere garanyňda köpelýär. Geçmişde bu spektr bozulmalary beýle bir gowy tanalmaýardy, köplenç giperaktiwlik hökmünde seredilýärdi we äsgerilmeýärdi. Indi habarlylygyň artmagy bilen ene-atalar, çagalar baglary we mekdepler bu meselä has köp üns berýärler. Beýleki tarapdan, maşgala modeli hem üýtgedi. Ondan öň hemmeler stoluň töweregine ýygnandylar, çagalar köp maşgalalarda ulaldylar we has köp aragatnaşyk saklaýardylar. Indi maşgalalar has kiçi, ene-atalar işleýär, çagalar köplenç eneler bilen galýarlar ýa-da telefonlaryň we planşetleriň öňünde has köp wagt geçirýärler. Maşgala agzalary bilen göni aragatnaşygyň peselmegi hem ýaramaz täsir edýär Taryhy taýdan çagalara zulum etmek barada dürli pikirler bardy. Siziň pikiriňizçe bu usul hakykatdanam möhümmi ýa-da käbir ýagdaýlarda zyýanly bolup bilermi? Çaganyň hereketini çäklendirmek we özüni has rahat we erkin duýmak üçin ulanylýan çäklendirmeler. Şeýle-de bolsa, gaty we nädogry aralyklaryň hip displazi, kalça we tirsegiň aýrylmagy ýaly meseleleriň köpelmegine sebäp bolup biljekdigi ýüze çykaryldy. Şonuň üçin indi maňa has ýumşak maslahat berilýär. Umuman aýdanymyzda, lukmanlar çaganyň erkin elleri we elleri bolmagy has ýerlikli hasaplaýarys. Bu ösüş nukdaýnazaryndan, şeýle hem kynçylyklaryň öňüni almak nukdaýnazaryndan has amatlydyr. Someöne käbir bäbeklerde gaty gorkunç refleks bar we her sesde oýanýarlar. Şeýle ýagdaýlarda, ýeňil urup, has rahat uklamaga kömek edip bilersiňiz. Emma, umuman aýdylanda, möhüm faktor hasaplanmaýar Çişmegiň çaganyň aýaklarynyň dogry emele gelmegine edýän täsiri barada aýdylanlar nä derejede dogry? Meniň pikirimçe, bular ylmy esassyz mifler. Belek aýaklaryň we süňkleriň emele gelmegine täsir etmeýär. Süňkleriň kadaly ösmegi üçin D witamini, kalsiý we beýleki minerallary wagtynda we dogry kabul etmekdir Şeýle hem çagalarda gurçuk keselleriniň ýaýramagy barada maglumatlar bar. Bu ýagdaýyň esasy sebäpleri haýsy, haýsy ýaş toparlarynda has ýygy duş gelýär? Gurçuk keselleri hemişe bar. Veryöne gaty çynlakaý ösüş bar diýmek dogry däl. Öňküsi ýaly, indi takmynan deň derejede we şol bir tizlikde tapylýar. 2 ýaşa çenli çagalar öýde has köp we arassaçylyk düzgünleri berjaý edilýändigi sebäpli, bu keseller seýrek bolýar. 2 ýaşdan soň çagalar jemgyýete zyňylýar, 3 ýaşdan soň çagalar bagyna gidýär, aragatnaşyklar köpelýär. Şonuň üçin 2 ýaşdan uly çagalarda, esasanam 2-5 ýaş aralygyndaky çagalarda gurçuk keselleri has ýygy duş gelýär Çagalaryň ulanylyşy barada dürli pikirler bar. Uzak möhletleýin ulanmakdan, esasanam deri problemalary sebäpli saglyga howp barmy? Tagtalar marka boýunça üýtgeýär. Olaryň suw geçirmeýänligi, şemalladyş funksiýasy, ysly maddalaryň bardygyny ýa-da ýokdugyny, allergiýa sebäp bolmak ähtimallygyny göz öňünde tutmalydyr. Käbir perdelerdäki atyr çaganyň derisine allergiki täsir edip biler. Umuman, perdeleri her 3-4 sagatdan çalyşmaly. Bejergi uzak wagtlap çalşylmasa, ondaky maddalar derä täsir edýär, gyjyndyrma döredýär, kömelek ýokançlygyna we oňurganyň dermatitine sebäp bolýar. Yssy gurşaw hem bu töwekgelçiligi ýokarlandyrýar. Bezleriň önelgesizlige ýa-da soňraky problemalara sebäp bolýandygy giňden aýdylýar, ýöne munuň üçin ylmy esas ýok. 3 ýaşa çenli çagalar üçin arassaçylyk we rahatlyk üçin perdeleri ulanmak maslahat berilýär Çagalarda deri kömelekleri haýsy ýaşdan ýüze çykýar? Aýak dermatitini täze doglan çagalarda-da görüp bolýar. Esasanam ilkinji 40 günde bu ýagdaýlary köplenç görýäris, sebäbi çagalary gaty ýyly saklamaga synanyşýarlar. Birneme uly ýaşly çagalarda, aşgazany wagtynda üýtgetmezlik we oýun wagtynda biperwaýlyk sebäpli ýüze çykyp biler. Umuman alanyňda, kömelek dermatit keseli 2 ýaşa çenli çagalarda duş gelýär, ýöne beýle giň ýaýramasa-da Çagalarda diş problemalarynyň has ir ýüze çykýandygy syn edilýär. Munuň esasy sebäpleri näme, iýmitlenmek we beýleki endikler bu prosese nähili täsir edýär? Bu meselede 6 aýa çenli çagalaryň diňe ene süýdi bilen iýmitlenmegi möhümdir. Ilkinji diş çykandan soň, her ene süýdi bilen iýmitlenenden soň dişlere ideg etmeli. Ene süýdündäki süýt şekeri diş emalyna täsir edip biler. Dişleriň ýokarky gatlagyny ýönekeý mata we suw bilen süpürmek peýdalydyr. Diş zeperlenmesini 1 ýaşdan soň çagalarda, esasanam gije süýt emdirýän çagalarda görýäris. Bu dogry däl we çaga lukmanlary hökmünde maslahat beremzok. Gije ene süýdi bilen iýmitlendirmek diş saglygy we aşgazan-içege saglygy üçin islenmeýär. Şol bir wagtyň özünde çüýşäni uzak wagtlap ulanmak hem dişlere zeper ýetirýär. Ene-atalar gijelerine bir çüýşede sygyr süýdüni, şeker suwuny ýa-da çaý berenlerinde, bular dişiň üstünde galyp, emal gatlagyna zeper ýetirýär. Birneme uly ýaşly çagalarda şekerli we gaplanan iýmitler diş problemalaryna sebäp bolýar Göwrelilik döwründe eneler tarapyndan smartfonlary we beýleki elektron enjamlaryny ulanmak çaganyň saglygyna täsir edip bilermi? Munuň hiç hili täsiri ýok öýdemok. Häzirki döwürde hemmeler diýen ýaly smartfonlary we beýleki elektron enjamlaryny ulanýarlar. Muňa garamazdan, örän sagdyn çagalar dünýä inýär. Meniň pikirimçe, göwrelilik döwründe enäniň has köp iýmitlenmegi çaganyň saglygyna täsir edýär Enäniň aşa agramy çaganyň agramyna we umumy saglygyna nähili täsir edýär? Biziň tejribämize görä, käwagt aşa semiz eneleriň çagalary semiz dogulýar. Sebäbi göwrelilik döwründe agramyň ýokarlanmagy şeker çalşygynyň bozulmagyna sebäp bolup biler. Göwrelilik süýji keseli ýüze çykanda, ene has seresap bolmalydyr. Iýmitlenme, şeker gözegçiligi we lukmanyň gözegçiligi möhümdir. Kämahal, süýji keseli bolan eneleriň çagalary 4 kilogramdan gowrak agramda dogulyp bilner. Şeýle görnüşde doglan çagalaryň ösüşiň soňky döwründe belli bir kynçylyklar bolup biler. Şonuň üçin göwrelilik döwründe enäniň agramy we saglyk ýagdaýy çaganyň agramyna we umumy ýagdaýyna çynlakaý täsir edýär Käwagt çagalar agyr agram bilen dogulýarlar. Bu iýmitlenmekden has köpmi ýa-da genetiki faktorlar bu ýerde aýgytly rol oýnaýarmy? Genetiki faktor bu ýerde möhüm rol oýnaýar. Genetiki faktoryň köp kesellerde täsiri bar diýmek bolar. Käbir maşgalalarda çagalaryň hemmesi agyr dogulýar we bu genetiki faktorlar sebäpli bolup biler. Emma enede süýji keseliniň bolmagy çaganyň agramyna çynlakaý täsir edýän faktorlaryň biridir Ene-atalary iň aladalandyrýan meseleleriň biri çagalaryň giç gürlemegi. Munuň sebäbi näme sebäp bolýar? Miras faktorlary ýa-da daşky gurşawa täsirler bilen baglanyşyklymy? Bu ýerde daşky gurşaw agdyklyk edýär. Maşgalalaryň gysylmagy, her kimiň işe ünsi, çaganyň aladasy, öýde smartfonlary, planşetleri we telewizorlary aşa köp ulanmak çaganyň sözleýiş ösüşine ýaramaz täsir edýär. Çaga eşiden zatlaryny öwrenýär. Islendik dilde gürläp başlaýar. Şonuň üçin diliň ösüşi daşky gurşawa baglydyr. Çaganyň çykyşy üçin göni aragatnaşyk möhümdir. Ösýän organizm ene, ata we daşky gurşaw bilen üznüksiz aragatnaşykda bolmaly. Çaga uzak wagtlap telefona ýa-da telewizora tomaşa etse, elbetde, gürleýiş ösüşinde gijä galmagy mümkin. Kämahal hatda çagalaryň haýsy multfilmine tomaşa edýändiklerindenem duýulýar. Sebäbi eşidýän sesleri bilen özlerini görkezmäge synanyşýarlar Siziň pikiriňizçe, köp maşgalalaryň geçmiş bilen deňeşdirilende azalmagynyň sebäpleri näme? Bu sosial faktorlar bilen has baglanyşyklydyr diýip pikir edýärin. Häzirki wagtda kakada-da, maşgalada-da işleýär. Meniň pikirimçe, bu ýaşaýyş şertleri we ene-atalaryň çagalarynyň geljegi we okuwy baradaky pikirleri bilen baglanyşykly Gulak keselleri çagalarda giňden ýaýran kesellerden biridir. Gulak keselleriniň esasy sebäpleri näme? Fectokanç keseller 5 ýaşa çenli çagalarda has ýygy duş gelýär we gulak keselleri esasan bu ýaş toparynda bolýar. Gulak keselleri esasan iki topara bölünýär. Eşidiş problemalary we ýokanç keseller. 5 ýaşdan kiçi çagalarda orta gulagyň çişmegi - adaty dümew we sowuklama wagtynda otit döräp biler. Munuň sebäbi gulagyň we burnuň arasyndaky turbanyň anatomiki gurluşydyr. Bu turba şol ýaşda has tekiz bolýar we burnundaky ýokançlyk gulaga aňsatlyk bilen ýaýrap bilýär. 5 ýaşdan uly çagalarda ýokançlygyň gulaga geçmek ähtimallygy azalýar, sebäbi bu turba has meýilli. Mundan başga-da, suwda ýüzmek bilen meşgullanýan çagalarda otitiň daşky görnüşini hem tapýarys. 5 ýaşdan uly çagalarda we ýetginjeklerde has ýygy duş gelýär. Eşidiş problemalary hem bar, olaryň käbiri dogabitdi. Şonuň üçin häzirki wagtda biziň ýurdumyzda täze doglan çagalar üçin eşidiş barlagy ulanylýar. Bu synag hökmany saglyk ätiýaçlandyryşynyň çäginde we çaga dogrulýan hassahanalarda geçirilýär we eşidiş kemçiliklerini ir ýüze çykarmak üçin örän möhümdir. Käwagt içegäniň ösüşiniň yza galmagy, käwagt sarylyk we onuň agyr ugry eşidiş nerwine zeper ýetirip biler 25urduň baştutanynyň buýrugy bilen 2025-nji ýyldan başlap nikalaşmak gadagan edilipdi. Emma bu döwre çenli köplenç tapyldy. Düşünmedik nikalardan doglan çagalarda haýsy keseller we kynçylyklar bolup biler? Bu gaty gowy we öz wagtynda karar. Düşünýän nikalaryň köpelmegi bilen keselleriň sany hem köpeldi. Esasanam seýrek keseller ýygy-ýygydan ýüze çykyp başlady. Sebäbi ene-atanyň ikisinde-de kemçilikli genler bilen duşuşmagyň netijesinde dürli keseller ýüze çykyp biler. Statistik görkezijilere seredenimizde, şeýle keselleriň sebitlerde has köp duýulýandygyny görýäris. Metabolik keseller, genetiki keseller, akyl taýdan yza galmak we beýleki nesil kynçylyklary birek-birege bagly nikalarda we şeýle nikadan doglan çagalarda has ýygy duş gelýär Gyzlar bilen oglanlaryň arasynda söz ösüşinde tapawutlar barmy? Ösüşiň käbir etaplarynda jyns faktory hakykatdanam rol oýnaýar. Tejribämize görä, gyzlar has işjeň, has çalt gürleýärler we pikirlerini has erkin beýan edip bilýärler. Köp halatlarda gyzlar kesellere garşy göreşmekde oglanlardan has gowudyr. Muny sözleýiş ösüşinde hem synlaýarys Çagalaryň gürleşip we ýöräp başlamagy üçin "adaty gijikdirme" näme hasaplanýar? Öz tejribäňizde, çagalar haýsy ýaşda iň soňunda gürleşip we ýöräp başladylar? Çagalar 2-3 aýlyk çagalardan jyňňyrdap, aragatnaşyk gurup başlamaly. Göz bilen aragatnaşyk iki aýlykdan bolmaly. 1 ýaşly çaga öz reaksiýalaryny erkin beýan edip bilmeli we 10-11 söz hakda bilmeli. Soň bolsa gysga iki sözli sözlem düzüp başlamaly. 1 ýaşly çaganyň söz baýlygy gaty az bolsa ýa-da ene-atasy onuň aýdýanlaryna düşünýän bolsa, bu ýerde eýýäm signal bolmaly we lukman bilen maslahatlaşmaly. Mysal üçin, suw isleýän çaga muny nädip beýan edýär? Bu örän möhümdir. 2 ýaşynda gysga sözlemde gürlemese, lukman tarapyndan barlanmalydyr. Pyýada ýöremek barada aýdylanda bolsa, bu proses süýrenmek bilen başlaýar. Käbir çagalar süýrenmekden geçip bilerler henizem käbir hereketleri etmeli bolýarlar. Mysal üçin, 10 aýlyk çaga bir zat almak, saklamak we ýokary galmak, goldaw bilen hereket etmek üçin ýetmeli. Şeýle-de bolsa, 1 ýaşly çaga entek erkin ýöräp bilmez. Käbirleri 10 aýda, käbirleri 1 ýyl 2 aýda, 1 ýyl 4 aýda ýöräp başlaýarlar. Bular aýratyn ösüşiň aýratynlyklary. 1öne 1 ýaşly çaga hiç hili ädim ätmese, hatda tutmasa-da, ýöremese, bu eýýäm signal. Gait 3 ýaşynda doly emele gelmeli. Geplemek azyndan 1 ýaşynda başlangyç sözlerden başlamaly Haýsy ýagdaýlarda ene-atalar alada etmeli we çaga lukmanyna ugradylmaly däl? 1 ýaşa çenli çagalar üçin ýörite synag möhletleri bar. Çaga barlagy ilkinji 10 gün, 1 aý, soň bolsa her aý doglan gününden 6 aýa çenli möhümdir. Çaganyň ösüş etaplaryna her aý gözegçilik edilmeli. Oturyp başlaýarmy, goldaýarmy, erkin oturýarmy, gygyrýarmy, sesleri gaýtalaýarmy - bularyň hemmesi ýöremegiň we gürleşmegiň başlangyç tapgyrlary. Çaga lukmany haýsydyr bir meseläni görse, newropatolog, ortoped lukmany we beýleki hünärmenler bilen habarlaşmaly. Mysal üçin, gelejekde pyýada kynçylyklar bolmazlygy üçin, 2-4 aýlyk çagalarda böwrek displazi öňüni alyş barlagy bolmaly. Bu synag ähli täze doglan çagalarda geçirilmelidir. Bu döwür geçen bolsa, mesele soň ýüze çykarylýar we käwagt ýöremäge täsir edýär. Çaganyň bedeni yzygiderli ösýän organizmdir. Kesel başlangyç etapda näçe ir ýüze çykarylsa, netijesi şonça gowy bolar. Çagalar 1 ýaşyndan soň her gezek syrkawlanda lukmanyň gözegçiliginde bolmaly. Uly çagalarda umumy barlaglar azyndan 6 aýdan bir gezek geçirilmelidir. Ene-atalar käbir kynçylyklary duýman bilerler, ýöne çaga lukmanynyň barlagy bilen olary ir tanap bolýar