2030-njy ýyla çenli oba hojalygynda ösüşiň täze tapgyry emele geler - EKSLUSIW SÖVIGI Wideo

Azerbaýjanyň ykdysadyýetiniň nebit däl pudagynyň öňdebaryjy güýji bolan Oba hojalygy, “Azerbaýjan Respublikasynda oba hojalygy, balykçylyk we suw hojalygyny öndürmek we gaýtadan işlemek sebitlerini ösdürmek boýunça 2026-2030-njy ýyllar üçin döwlet maksatnamasy” bilen 25-nji maýda Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygyndaky döwletiň meýilnamasy bilen tassyklanan, soňky ýygnakda gazanylan üstünlikler we innowasiýa we dinamiki tapgyra gadam basdy. seljerildi, şeýle hem basyp alyşdan azat topraklarymyzda "Uly gaýdyp gelmek" çäginde döredilen täze mümkinçilikler ara alnyp maslahatlaşyldy we strategiki maksatlar kesgitlenildi. Oba hojalygy ministri Majnun Mammadow AzTV, ARB TW we AZERTAC-a ýurduň azyk howpsuzlygy, sanlylaşdyrma, suw baýlyklaryny netijeli dolandyrmak we eksport potensialynyň ýokarlanmagynyň öňündäki ileri tutulýan meseleler barada aýratyn söhbetdeşlik berdi. Şol söhbetdeşligi hödürleýäris Jenap ministr, Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda oba hojalygyna bagyşlanan ýygnakda oba hojalygynyň häzirki ýagdaýy jikme-jik ara alnyp maslahatlaşyldy we 2026-2030-njy ýyllary öz içine alýan täze Döwlet maksatnamasy kabul edildi. Programmanyň jikme-jikliklerine girmezden ozal, oba hojalygyndaky umumy surata göz aýlamak isleýäris. Soňky hasabat ýylynda Azerbaýjanyň oba hojalygynda nähili netijeler gazanyldy? 2025-nji ýyl Azerbaýjanyň oba hojalygy üçin howanyň täsiri nukdaýnazaryndan, şol bir wagtyň özünde önümçilik we öndürijilik nukdaýnazaryndan özboluşly ýyl boldy. Recordsazgylaryň mukdary birnäçe önümiň öndürijiliginde we käbir önümleriň peselmeginde hasaba alyndy. Umuman alanyňda, jemi içerki önümiň 5,9 göterimi oba hojalygy önümçiligini emele getirdi. Nebit däl jemi içerki önümde 8,3 göterim paý aldy. Oba hojalygynda önüm öndürmek 14,2 milliard manat boldy. Şol serişdeler ekin we maldarçylyk arasynda takmynan ýarysyna bölünýärdi. Ekin ösdürip ýetişdirmek bölekleýin azdy, maldarçylyk has köpdi. Jemi içerki önümiň umumy ösüşi 1 göterime golaý. Has pesdi - maldarçylykda 0,3 göterim, ekin önümçiliginde 1,5 göterim. Elbetde, soňky ýyllarda oba hojalygynyň ösüşi oňyn bolsa-da, dinamika peselýär, bu bolsa giň ösüşiň eýýäm öz serişdeleriniň çägine ýetendigini görkezýär Şol bir wagtyň özünde, 2025-nji ýylda ýurduň pagta ösdürip ýetişdiriş taryhynda rekord netije gazanyldy: bir gektardan 3,6 tonna ekin ýygnaldy. Köp ekin önümleri üçin öndürijilik görkezijileri ýokarlandy, ýöne mal önümleri üçin görkezijilerimiz henizem höweslendiriji däl. Şonuň üçin 2026-2030-njy ýyllary öz içine alýan täze Döwlet maksatnamasy jenap Prezident tarapyndan kabul edildi Şeýle hem, eksport sanlaryna degmek isleýärin. 2025-nji ýyl, eksport nukdaýnazaryndan oba hojalygy üçin üstünlikli ýyl boldy. 1,5 milliard dollarlyk önüm eksport edildi. Olardan 1,1 milliard dollar oba hojalyk önümleriniň paýyna, 0,4 milliard oba hojalygy önümlerinden gaýtadan işlenen önümleriň paýyna düşýär. Eksportda ýene bir oňyn dinamika, eksport geografiýasynyň diwersifikasiýasyna, eksport portfeliniň we önüm bukjasynyň giňelmegine syn edýäris. Elbetde, bular begendirýär. Emma entek edilmeli işler bar Prezidentiň karary bilen kabul edilen täze Döwlet maksatnamasy, oba hojalygynda rewolýusiýa üýtgeşmelerine sebäp boljak zatlary öz içine alýar. Öňde goýlan maksatlaryň biri, oba hojalygynyň jemi içerki önüminiň ösüş depginini 2 göterim töweregi saklamak, munuň üçin anyk mehanizmler kesgitlenmeli. Bu maksatlara ýetmek üçin haýsy çeşmeler ulanylar? Mehanizmler nähili bolar we bu barada anyk teklipler barmy? Döwlet maksatnamasynyň özi diňe bu ugurda edilmeli işleri aňlatmaýar. Aslynda, düýpli we goldaw çärelerini goşmak bilen has giňişleýin. Döwlet maksatnamasynda 2026-2030-njy ýyllar üçin Azerbaýjan Respublikasynda oba hojalygy, balykçylyk we suw hojalygy önümlerini öndürmegiň we gaýtadan işlemegiň esaslary agzaldy. Maksatnamanyň esasy maksady düýpli özgerişlere ýetmekdir. Giňişleýin önümçilikden, giň önüm öndürmekden intensiw önüm önümçiligine geçişi emele getirmeli Soňky ýyllarda ekin öndürmek pudagynda bu ugurda üstünlik gazanan bolsak-da, gynansak-da maldarçylyk pudagynda intensiw fermalar bar. Emma olaryň sany ýeterlik däl Döwlet maksatnamasynda hem hasaba alyndy Umuman aýdanyňda, çeşmeler nukdaýnazaryndan maksatnama dört esasy sütünde durmuşa geçirilmegi meýilleşdirilýär. Ilki bilen çeşmeleriň netijeliligine esaslanyp oba hojalygyny emele getirmek meýilleşdirilýär. Ikinjisi, tehnologiýa we innowasiýa esaslanýan oba hojalygynyň emele gelmegi. Şol bir wagtyň özünde, çeşmeleriň netijeliligini, tehnologiýany we innowasiýany, bazar we gymmatlyklar zynjyryny birleşdirmegi, şeýle hem gaýtadan işleýän pudaklaryň ösüşini we önüm önümçiliginiň ösüşini gazanmak üçin niýetlenendir Bu ýerde ulanjak mehanizmlerimiz başga. Käbir bar bolan mehanizmler saklanyp galar. Hem subsidiýalar, hem ýeňillikler, şol bir wagtyň özünde has ýeňillikli karzlar berilýär. Şeýle hem täze subsidiýa gurallaryny hödürlemek meýilleşdirilýär. Döwlet maksatnamasy goldaw çärelerini we esasy çäreleri öz içine alýar. Bulara, ilkinji nobatda, ministrligiň işi bilen baglanyşykly institusional özgertmeler, kanunçylyk başlangyçlary, şeýle hem sanlylaşdyrma we emeli intellekt girizmek degişlidir Şunuň bilen baglylykda, kanunçylyk başlangyçlaryny bellemek isleýärin. Sebäbi Azerbaýjanda ilkinji gezek oba hojalygy barada kanun taýýarlanýar. Beýleki birnäçe kanun çykaryjy başlangyçlar bolar. Hatda jenap Prezident tarapyndan gol çekilen 759 we 413-nji kararlara girizilen üýtgeşmeleri hem belläsim gelýär. Bu üýtgeşmeleriň netijesinde Azerbaýjanda maldarçylyk üçin subsidiýa bermek mümkin bolar we şol bir wagtyň özünde bagbançylyk üçin ilkinji maýa goýum subsidiýalaryny bermek meýilleşdirilýär. Balykçylyk we suw hojalygy önümleri üçin enjam ýeňillikleri we önüme subsidiýalar meýilleşdirilýär. Maldarçylyk önümleri üçin köpden bäri garaşylýan önümçilik subsidiýasy hem şu Kararda öz beýanyny tapdy Jenap ministr, aslynda meniň soragym häzirki wagtda bellän meseläňiz bilen baglanyşyklydy. Muňa ugurdaşlykda, has giň sebitlere oba hojalygy karz ýeňilliklerini ulanmak boýunça meýilnamalar näme? Subsidiýa bermek düzgünleriniň üýtgemegi ýa-da subsidirlenen önümleriň geriminiň giňelmegi barmy? Subsidiýa düýpgöter özgerdi. Şu wagta çenli subsidiýalar esasan ösdürip ýetişdirmek üçin edildi we esasy garaşyş ekişiň, agrotehniki çäreleriň durmuşa geçirilmegi we ekin önümçiliginiň gazanylmagy boldy. Şeýle-de bolsa, täze Döwlet Maksatnamasyna, jenap Prezidentiň gol çeken kararlary we täze kanunçylyk başlangyçlaryna laýyklykda subsidiýalary has öndürijilige gönükdirmek, ýagny önüm öndürmäge gönükdirilen subsidiýalary giňeltmek meýilleşdirilýär Öň diňe şeker şugundyry, pagta we temmäki önümlerine subsidiýalaryň berilendigini belläsim gelýär. Aslynda, bu ekin subsidiýalarynyň ýyllar boýy öndürijilige nähili täsir edýändigini gördük. Cottonurduň pagta hasyly ortaça 11 sent bolsa, geçen ýyl 36 sent boldy. Başgaça aýdylanda, üç esse artandygyny gördük. Temmäki we şeker şugundyry ýaly mysallary hem görkezip bileris. Geçen ýyldan başlap, mekgejöwen we günebakar tohumlaryny öndürmekde önüm subsidiýasyny ulanyp başladyk. Şu ýyldan başlap, miwe ösdürip ýetişdirmekde alma we nar öndürmek üçin önüme subsidiýa bermek meýilleşdirilýär. Döwlet maksatnamasynyň çäginde ekinlere subsidiýany ýylsaýyn artdyrmak niýetimiz bar. Azyk bugdaýyna subsidiýa bar we biz ony täze maksatnama boýunça giňeltmek barada pikir edýäris. Öň subsidiýa täze döwlet maksatnamasynyň çäginde diňe häzirki zaman suwaryş ulgamyny guran daýhana ulanylan bolsa, gaýtadan işleýän pudaga hem subsidiýa bermek meýilleşdirilýär. Mundan başga-da, maldarçylyk üçin hem et, hem köpeltmek, şol bir wagtyň özünde süýt önümleri üçin subsidiýa bermek meýilleşdirilýär "Uly gaýdyp gelmek" maksatnamasynyň çäginde azat edilen ýerlerde oba hojalygyny dikeltmek çalt depginde dowam edýär. Häzirki wagtda şol sebitlerde oba hojalygyny giňeltmek, täze infrastruktura gurmak we ýerli ilatyň iş üpjünçiligini ýokarlandyrmak ugrunda haýsy taslamalar durmuşa geçirilýär? Oba hojalygy diňe bir ykdysady işjeňlik bilen baglanyşykly däl, şol bir wagtyň özünde, onuň sosial sfera we sebitleriň ösüşine edýän täsiri gaty uludyr. Statistikalara görä, Azerbaýjanyň sebitlerinde we obalarynda ýaşaýan ilatyň takmynan 50 göterimi oba hojalygy bilen meşgullanýar. Biziň pikirimizçe azat edilen sebitlere gaýdyp gelýän ilatyň iş görkezijisi hem bu görkezijä deňdir ýakyn bolmagyna garaşylýar Bu ýerde edilen işleri iki basgançaga bölmek isleýärin. Birinji etap 2020-2025-nji ýyllary öz içine alýar. Bu döwür has köp infrastrukturanyň gurulmagy, şertleriň döredilmegi, täze obalaryň we şäherçeleriň gurulmagy, şeýle hem ilat üçin oba hojalygynyň guramasynyň modelini gözlemek bilen häsiýetlendirilýär. Şol bir wagtyň özünde, bu döwürde takmynan 180,000 gektar ekin meýdanlary, 8000 gektara golaý bag meýdanlary we köp ýyllyk ekin meýdanlary bar. Gynansagam, şol baglaryň käbiri gowy däldi, olary dikeltmeli, täzeden gurlar. Bu ekerançylyk ýerleriniň käbiri - takmynan 10,000 gektar - minalar we beýleki partlanmadyk ýaraglar bilen köp hapalanýar. Bu esasanam öňki aragatnaşyk liniýasynda ýerleşýän ýerlere degişlidir. Elbetde, galan sebitlerde intensiw oba hojalygyna taýýarlyk görülýär Indiki döwri ikinji etap hökmünde bellemek isleýärin. Şeýlelik bilen, 2025-nji ýyldan başlap, obalarda ýaşaýan gaýdyp gelen ilata ýer bölüp bermek prosesi başlandy. Bu işi eýýäm 14 obada başladyk. Şol obalaryň dokuzynda işler tamamlandy we daýhanlar we ilat bilen degişli şertnamalar baglaşyldy. Mysal hökmünde, ilkinji synag taslamamyzyň Zangilanyň Agaly obasynda bolandygyny habar bermek isleýärin. Zangilanyň Mammadbeýli, Hanýurdu we Hojalynyň Ballika we Laçiniň Zabuh obalarynda geçirildi. Häzirki wagtda Hojavendiň Gyzyl Bazar şäherçesinde durmuşa geçirilýär. Beýleki obalarda ilat göçüp barýarka, töwerekdäki ýerleri bölüp, ekmäge taýyn edip, daýhanlara tabşyrmak meýilleşdirilýär Bu ýerde bir nokady belläsim gelýär, daýhanlara 5 gektar meýdanda iň az ekin meýdanlaryny kesgitledik. Bäş gektardan kiçi ferma döretmäge ýol berilmeýär. Şonuň üçin käwagt daýhanlar birleşip, ýerleri az bolany üçin kooperatiwleri ýa-da maşgala daýhan fermalaryny we fermalaryny döredýärler. Dürli obalarda eýýäm birnäçe kooperatiw we maşgala fermalary döredildi we bu ýerler olara berildi. Size mysal berip bilerin, 32 daýhan birleşip, üç kooperatiw döretdi. Olara 51,6 gektar ýer berildi we şertnamalar baglaşyldy. Bu ugurda beýleki obalaryň hemmesinde işler alnyp barylýar Ikinji ugur maýa goýum maksatly we azyk howpsuzlygyna has köp üns berýär. Başgaça aýdylanda, has gymmatly önüm öndürmek ugrunda bu ugurda işleýän hünärmenlere we ýuridik şahslara - maýadarlara ýer berilýär. Bu, prezidentiň karary bilen amala aşyrylýar, ol ýerde döredilýär. Biz eýýäm iki ýaryş geçirdik. Ilkinji bäsleşikde takmynan 3500 gektar meýdanda maýa goýujylar bilen şertnama baglaşyldy we ýakyn bäş ýylda takmynan 70 million manat maýa goýmak meýilleşdirilýär. Ikinji bäsleşikde 13,000 gektar ýer bäsleşige ýerleşdirildi we bu bäsleşik şu ýylyň fewral aýynda tamamlandy. Häzirki wagtda şertnamalary baglaşmak üçin gutarnykly işler alnyp barylýar. Ylalaşygyň çäginde ýakyn bäş ýylda 100 million manatdan gowrak maýa goýulmagyna garaşylýar. Landerleri birleşdirmegiň dürli ugurlary bu ýerde amala aşyrylýar. Bagbançylyk, oba hojalygy, maldarçylyk, guş, ýyladyşhana, gülçülik we agroturizm taslamalary hödürlenýär we ýeňijiler komissiýa tarapyndan yglan edilýär. Häzirki wagtda üçünji we dördünji maýa goýum ýaryşlarynyň yglan edilendigini we resminamalaryň kabul edilýändigini aýdasym gelýär Duşuşykda Prezident Ylham Alyýew oba hojalygynyň ösmegine päsgel berýän iki faktory görkezdi. Olaryň biri dünýäde bolup geçýän prosesler, konfliktler we uruşlar, beýlekisi şäherleşme meselesidir. Bu problemalara Azerbaýjan nä derejede täsir edýär we çykalga hökmünde näme görkezip bolar? Örän möhüm nokatlara degip geçdiňiz. Jenap Prezident ýygnakda bu iki meselä aýratyn ünsi çekdi we hatda ilaty oba ýerlerine bolan gyzyklanmany artdyrmaga we şäherden oba ýerlerine göçmäge çagyrdy Azerbaýjan dünýä ykdysadyýetine goşulan ýurt bolansoň, elbetde bu faktorlardan we täsirlerden daşda galmaýar. Ilki bilen sebitde we dünýäde dowam edýän konfliktleriň täsiri bar. Dawa-jenjelleriň netijesinde logistika zynjyrlarynyň we logistika zynjyrlarynyň, üpjünçilik zynjyrlarynyň döwülmegi önümçilik desgalaryny eltmekde kynçylyk döredýändigini görýäris. Bu bolsa öz gezeginde önümçilik serişdeleriniň bahalarynyň ýokarlanmagyna getirýär we netijede oba hojalygyna ýaramaz täsir edýär Täze ştat Programmada berlen goldaw bukjasynyň özünde gaty köp mukdarda bar. Geljekki bäş ýylda Azerbaýjan döwleti tarapyndan goşmaça 2,2 milliard manat goldaw bukjasy meýilleşdirilýär. 2020-2025-nji ýyllardaky subsidiýa statistikasy we bu önümçilik serişdeleriniň täsiri barada durup geçmek isleýärin. 2020-nji ýylda oba hojalygy üçin 380 million manat subsidiýa we ýeňillikler berlen bolsa, 2025-nji ýylda 510 million manat boldy. Nominal nukdaýnazardan 33-35 göterim ösüş görýäris. Emma hakyky manyda, önümçiligiň bahasynyň ýokarlanmagy sebäpli, bu ösüşi göremzok. Şonuň üçin täze bukjanyň yglan edilmegi şu gün berilýän goldawdan başga-da bolmaly. Belli bir manyda, bu önümçilik serişdeleriniň bahasynyň ýokarlanmagynyň öňüni alar ýa-da bu ýerdäki daýhanlar üçin belli bir artykmaçlygy döreder. Elbetde, täze Döwlet maksatnamasynyň esasy maksady öndürijiligi ýokarlandyrmak. Önümçiligi ýokarlandyrmak üçin häzirki zaman suwaryş ulgamlarynyň, dökünleriň we dermanlaryň ulanylmagy we häzirki zaman agrotehniki çäreleriň durmuşa geçirilmegi daýhanlar üçin hökmany talap bolar we döwlet goldaw bukjasy hem şu nokatlary öz içine alýar Ikinji möhüm nokat şäherleşme bilen baglanyşykly. 1950-nji ýyllarda - ýalňyşmaýan bolsam, bu BMG-nyň statistikasydyr - dünýä ilatynyň 20 göterimi şäherlerde ýaşaýan bolsa, 2025-nji ýylda eýýäm 57 göterimdi. Bakuwda - WUF13-de geçirilen Bütindünýä şäher ösüş forumynyň 13-nji sessiýasynyň çäginde munuň eýýäm BMG tarapyndan has ýokary göterim bilen çak edilýändigi bellendi we Azerbaýjan hem muňa ýol bermeýär. Bu ýerde üns bermeli dürli nokatlar bar, ýöne ilkinji möhüm zat sebitlerde iş ýerleriniň köpelmegi we döredilmegi. Bu Döwlet Maksatnamasynyň özboluşlylygy, eger sebitleýin ösüş maksatnamalarynda sebitlerde infrastrukturanyň döredilmegini göz öňünde tutýan bolsa, bu maksatnama hem pudaklaýyn maksatnama bolup, sebitleriň ösüşine gönükdirilendir. Elbetde, sebitlerde iş üpjünçiligini artdyrmak, gaýtadan işleýän pudagy giňeltmek we teplisa döretmek barada gürleşýäris. Teplisadaky bir gektar ýer has köp adam üçin iş ýerlerini döredýär. Döwlet maksatnamasynyň çäginde bagbançylygy ösdürmek hem göz öňünde tutulýar. Bagbançylyk her gektardan ýyllyk ekinlerden, galla önümçiliginden has köp iş ýerini döredýär. Şonuň üçin bu maksatnama sebitlerde iş orunlaryny döretmäge gönükdirilendir. Bu adamlara sebitde galmaga kömek eder. Elbetde, şäherleşme gutulgysyz we biz ony dünýä birleşdirilen millet hökmünde başdan geçireris. Theöne sebitlerde sosial infrastrukturanyň ösmegi, jemgyýetçilik infrastrukturasynyň döredilmegi, oba hojalygynda iş orunlarynyň köpelmegi, mümkinçilikleriň giňelmegi we şol bir wagtyň özünde telekeçiler we daýhanlar üçin mümkinçilikleriň döredilmegi adamlaryň özlerine bolan gyzyklanmasyny artdyrar diýip umyt edýärin Bir nokada degmek isleýärin. Ylym we bilim ministrliginiň käbir sebitlerde täze ýokary okuw jaýlaryny döretmek başlangyjy. Elbetde, bu örän minnetdar. Sebäbi has köp ýaşlaryň bu sebitde ýerleşmegi, şol ýerde okamagy we geljekde ýüze çykjak iş mümkinçilikleriniň netijesinde şol ýerde galmagy we ýaşamagy üçin şertler bolar. Munuň özi obalarda, esasanam oba hojalygynda işleýän hünärmenleriň sanyny artdyrmaga hyzmat eder Şeýle hem, şäherleşme netijesinde sebitlerde we obalarda işçi güýjüniň azalýandygyna düşünýäris we munuň esasy çözgüdi oba hojalygynda mehanizmleriň giňelmegine ýetmekdir. Döwrebap suwaryş, täze usullar, tehnologiýalar, pürküji enjamlar, dürli enjamlar we goşundylar ulanylyşynyň giňelmegi, elbetde, bu ýerdäki şertleriň biri bolar Soňky ýyllarda döwlet tarapyndan birnäçe iri suw taslamasy durmuşa geçirildi. Bular suw howdanlaryny gurmak we käbir suw kanallaryny täzeden gurmak taslamalarydyr. Biz muňa azat edilen ýerlerden mysal getirip bileris - täze Zabuhçaý suw howdany azat edilen ýerlerde guruldy. Şol bir wagtyň özünde Sugowuşan, Haçinçaý, Kondelançaý suw howdanlary dikeldildi we ulanylmaga berildi. Azerbaýjanyň beýleki sebitlerinde täze suw howdanlarynyň gurluşygy dowam edýär Öň Yukukari Şirwan diýlip atlandyrylýan, häzirki wagtda Şirwan kanaly diýlip atlandyrylýan esasy kanallaryň biri durky täzelenýär. Elbetde, bularyň hemmesi esasy kanallarda we suw howdanlarynda suwuň saklanmagyna we ýitmegine baglydyr azaltmaga hyzmat eder. Emma, ​​şol bir wagtyň özünde, suw ýitgisiniň çynlakaý böleginiň geljekki ulgamlarda we daýhan hojalygynda ýüze çykýandygyna düşünmelidiris. Sebäbi kanallaryň köpüsi ýerdir. Mysal üçin, ýaprakly suwaryş, klassiki suw joşmasy amala aşyrylýar, bu bolsa suwuň ep-esli ýitmegine sebäp bolýar. Şu nukdaýnazary göz öňünde tutup, jenap Prezidentiň buýrugy bilen täze Döwlet maksatnamasynda iki esasy ugur bar. Birinji ugur häzirki zaman suwaryşyň giňelmegi. Damurtda damja, sepmek, sepmek we çukur suwaryş ulgamlarynyň ulanylyşyny giňeltmek maksat edinilýär. 2025-nji ýylyň ahyryna çenli häzirki zaman suwaryş ulgamlarynyň ulanylmagy bilen suwarylýan meýdanyň 130 müň gektardygyny belläsim gelýär. Prezident bize 2030-njy ýylda bu meýdany 300,000 gektar meýdana ýetirmegi maksat edinýär. Bu ýurt üçin örän möhüm we strategiki maksat Döwrebap suwaryşyň ornaşdyrylmagy bilen öndürijiligiň ýokarlanýandygyny görýäris. Simpleönekeý mysal hökmünde azyk bugdaý programmasynyň çäginde häzirki zaman suwaryş döwründe ortaça hasyl 2025-nji ýylda 5,8 tonna boldy. Şeýle-de bolsa, suw joşmagy ýa-da bent meýdanlarynda ýurt üçin ortaça hasyl 3 tonna. Hereagny, bu ýerde däne iki esse, käte hatda üç esse köpelýär. Miwe ösdürip ýetişdirmekde we gök önümleriň ösmeginde şol bir nokady görýäris. Mysal üçin, Towuz sebitinde kartoşka meýdanlarynda has döwrebap suwaryş ulanylýar. Şol sebitde, öňki ýyllarda ortaça hasyl 20 tonna bolan bolsa, häzirki suwarymly meýdanlarda 60 tonna ýygnalýar. Şonuň üçin häzirki zaman suwaryş ekin önümçiligini ýokarlandyrmaga, suwy tygşytlamaga we topragyň duzlanmagynyň öňüni almaga hyzmat edýär. Şunuň bilen baglylykda Döwlet maksatnamasy bu ugurdan goldaw berýär Bu goldaw mehanizmine degip geçerin: 20-40-40 modeli öň bar bolan bolsa - häzirki zaman suwaryş ulgamy üçin daýhan, maýa goýujy ýa-da telekeçi 20 göterim öňünden töledi, 40 göterimi döwlet tarapyndan subsidirlendi, 40 göterimi bolsa döwlet tarapyndan bäş ýyllyk göterimsiz karz hökmünde berildi. Täze programmada bu format birneme üýtgedildi we daýhanlar tarapyndan öňünden tölenýän töleg 10 göterim bolmaly. 40 göterimi döwlet tarapyndan ýeňillik hökmünde, 50 göterimi bolsa hususy banklar tarapyndan karz hökmünde berler. Karz 5 ýyl däl-de, 10 ýyl bolar we ilkinji bäş ýylyň göterimini döwlet tölär. Hereagny, bu ýerde-de awtomatiki ýyllyk tölegler daýhan üçin has amatly bolar we munuň häzirki zaman ulgamlarynyň has giňden ulanylmagyna hyzmat etjekdigine ynanýarys. Şol bir wagtyň özünde, suwarymly ýerlerden häzirki zaman suwaryş üçin giňeldilmeli ýerleri saýlamak meýilleşdirilýär. Diýmek, suw üpjünçiliginiň haýsydyr bir görnüşi bar, gowy ýa-da erbet, häzirki zaman suwaryşyny ulanmak - ol ýerde suw howdany gazmak, suwy belli bir derejede howuza goýmak, saklamak we soňra häzirki zaman suwaryş bilen meýdana goýbermek mümkin bolar Azerbaýjanda häzirki zaman suwaryş ulgamlaryny ulanmak bilen baglanyşykly ilkinji synag synag taslamasyny durmuşa geçirmek meýilleşdirilýär. Bu taslama jemi 32 obada iki etrapda - Gabala we Salyanda durmuşa geçiriler. Bu dünýäde giňden ýaýran tejribe, Europeanewropa ýurtlary ony eýýäm birnäçe ýyl bäri tamamladylar. Dogan doganymyz Türkiýe soňky 10-15 ýyl bäri ony güýçli ulanýar we köp peýdalaryny gördi. Azerbaýjanda ilkinji gezek ulanylmaga niýetlenendir. Ol eýýäm kadastr kartalaryny taýýarlamagy, bölünen ýerleri birleşdirmegi, koordinatlary kesgitlemegi, daýhan ýerlerini birleşdirmegi, şol bir wagtyň özünde suwaryş suwuny üpjün etmegi we ýapyk suwaryş toruny gurmagy öz içine alýar. Bu suwuň ep-esli tygşytlanmagyna getirer we daýhan üçin girdejini artdyrar we goşulan önümleri ösdürmäge mümkinçilik berer. Umuman, önümçiligi ýokarlandyrmaga hyzmat eder Ilaty iň köp gyzyklandyrýan meseleleriň biri ýurduň azyk howpsuzlygy. Productionerli önümçiligi ýokarlandyrmak, hasyl ýygnamak we öndürijiligi ýokarlandyrmak üçin haýsy ädimler görülýär? Esasy päsgelçilikler näme? Elbetde, azyk howpsuzlygy her bir ýurt ýaly oba hojalygynyň öňünde esasy strategiki maksatlaryň biridir. Duşuşykda jenap Prezident hem bu meselä ünsi çekdi. Öň hem belläp geçişim ýaly, sebitdäki we dünýädäki wakalaryň fonunda her ýurt üçin iýmit howpsuzlygyň has görnükli we möhümdigini görýäris. Azerbaýjan bu ýurtdan galan ýurt bolmaz Bir meselä degmek isleýärin, bu ýygnakda-da agzaldy, azyk howpsuzlygynyň möhümdigini belläsim gelýär - Azerbaýjanda ekilýän ýerleriň takmynan 74 göterimi däne we ot-iým ekinleri üçin ulanylýar. Grainöne oba hojalygynda galla we ot-iým ekinleriniň umumy paýy bary-ýogy 11 göterim. Başgaça aýdylanda, ýer baýlyklarymyzyň 74 göterimini gymmaty döredýän önümlere 11 göterim paýladyk. Foodöne munuň sebäbi azyk howpsuzlygy sebäpli, her ýurt, her ştat bu karary saýlamaly. Elbetde, iň amatly ugurlar gözlenýär. Bu, Azerbaýjanyň azyk howpsuzlygy üçin nähili möhümdigini görkezýär Elbetde, azyk howpsuzlygyny üpjün etmek nukdaýnazaryndan indiki maksadymyz - jenap Prezidentiň ýygnakda bellän wezipelerine laýyklykda - birnäçe önümde öz-özüni üpjün etmek derejesini ýokarlandyrmak we ýerli önümçiligiň ýokarlanmagyny gazanmak. Muňa garamazdan, ekin meýdanlaryny giňeltmek ýa-da haýwanlaryň sanyny köpeltmek bilen däl-de, eýsem mallaryň (etiň we süýdüň) we ekin önümçiliginiň (gektardan ekinler) öndürijiligini ýokarlandyrmak arkaly gazanyp bolar. Biraz öň gürleşen häzirki zaman suwaryş ulgamlarynyň ulanylmagy, muňa hyzmat etjek faktorlaryň biridir. Mundan başga-da, Döwlet maksatnamasynyň çäginde meýdanlary tekizlemek üçin lazer polotensasynyň ulanylmagyna subsidiýa bermek meýilleşdirilýär. Başgaça aýdylanda, azyk howpsuzlygyny üpjün etmek üçin Döwlet maksatnamasynda köp çäreler meýilleşdirildi Maldarçylyk barada aýdanymda, häzirki wagtda sürüdäki haýwanlaryň umumy sanynda köpeldilýän haýwanlaryň paýynyň bary-ýogy 2,5 göterimdigini size habar bermek üçin gynanýaryn. Bu 2,5 göterim paý öndürijiligi çynlakaý ýokarlandyrmaga mümkinçilik bermeýär. Esasy maksatlarymyzyň biri, köpeldilýän haýwanlary köpeltmekdir Önüm subsidiýasynyň bir aýratynlygyna degmek isleýärin. Önüm subsidiýasynyň diňe önümçilik üçin däl, eýsem şol önümçilikden pudaga getirilen mukdaryna esaslanyp berilmegi göz öňünde tutulýar. Bu ýerde esasy maksadymyz pudaga çig mal getirmek we goşmaça baha döretmek arkaly önüm öndürmeklige ýetmekdir. Söwda balansymyzda-da gaýtadan işlenen azyk önümleriniň ep-esli importynyň bardygyny görýäris. Bu azyk önümleriniň importynyň ornuny tutmak, önümçiligiň artmagyna we şol bir wagtyň özünde bu önümiň senagata gelmegine we senagatda gaýtadan işlenilmegine ýetip bilsek mümkindir Bugdaý öndürmek azyk howpsuzlygynyň iň möhüm we strategiki elementidir. Häzirki nyrhy 55 göterim ýokarlandyrmak üçin ýakyn wagtda nähili görünýär we munuň üçin ykdysady esas barmy? Azyk bugdaýy ýurt üçin möhümdir. Geçen ýylyň ahyryndaky statistikalara görä, öz-özüni üpjün etmek derejesi 55 göterim. Jenap Prezidentiň belleýşi ýaly bu san kanagatlanarly däl we onuň ýokarlanmagyna ýetmek zerur. Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjanyň howa şertleriniň we territorial potensialynyň 100 göterime ýetip bolmajakdygyna düşünýäris, ýöne ony çynlakaý derejede ýokarlandyrmak esasy maksatlaryň biridir Kabul edilen Döwlet maksatnamasynyň çäginde 2030-njy ýylda bu ugurda öz-özüni üpjün etmek derejesini 55 göterimden 66 göterime çenli ýokarlandyrmak maksat edinilýär. Ine, käbir anyk ädimler. Ilki bilen azyk bugdaý programmasy üçin ýöriteleşdirilen sebitler eýýäm kesgitlenildi. Birinji etapda 22 etrap saýlandy we bu etraplarda häzirki zaman suwaryş işleri meýilleşdirilýär. 2030-njy ýyldan soň, suw üpjünçiligi gowulaşan 8 goşmaça etrap bu maksatnama goşulmagy meýilleşdirilýär. Birinji ädim, belläp geçişim ýaly, hünärmenlikdir. Ikinji ädim, täze tohumlaryň ornaşdyrylmagyna we has öndürijilikli, kepillendirilen tohumlaryň ulanylmagyna itergi bermekdir. Üçünji ädim, bu ekinleri häzirki zaman suwaryş ulgamlaryny ulanyp ösdürip ýetişdirmekdir. Dördünji ädim, ekin ekmek döwründe agrotehniki çäreleriň dogry ýerine ýetirilmegini gazanmak, azyk bugdaýyny has köp ýer bilen däl-de, gektardan hasyl almak bilen gazanyp bileris Bu işleriň netijesinde 2030-njy ýylda maksadymyz azyk bugdaýynyň umumy önümçiligini 20 göterim ýokarlandyrmak, ýagny ýöriteleşdirilen sebitlerde her gektardan ortaça hasyllylygy 5 tonnadan gowrak ýokarlandyrmakdyr. Bu hem importyň azalmagyna getirer Munuň üçin ykdysady sebäpler barmy? Bar diýerdim we soňky üç ýylda azyk bugdaý programmasy boýunça edilen işler muňa mysal bolup biler. 2025-nji ýylda azyk bugdaý maksatnamasynyň çäginde 127 müň adamdygyny belläsim gelýär bir tonna töweregi azyk bugdaýy öndürildi. Olaryň köpüsi üçünji derejeli azyk bugdaýy, ýöne çörek öndürmek we un öndürmek üçin amatly. Şonuň üçin ony köpeltmek mümkin, ýöne aýdyşym ýaly has köp ekin ekmegiň hasabyna däl-de, öndürijiligiň ýokarlanmagynyň hasabyna Prezident Ylham Alyýewiň nygtaýan esasy nokatlarynyň biri, häzirki wagtda Azerbaýjan bilen hyzmatdaşlyk etmek isleýän ýurtlaryň köpdügidir. Şol ýurtlaryň kompaniýalary dürli ugurlara maýa goýmak isleýär. Bu kompaniýalaryň maýa goýup biljek ugurlaryny nädip kesgitleýärsiňiz we daşary ýurtlularyň nebit däl pudaga bolan gyzyklanmasyna nähili baha berýärsiňiz? Oba hojalygyna ýeterlik maýa goýumlaryny çekip bilerismi? Daşary ýurt maýa goýumlary üçin birnäçe faktor möhümdir. Birinji faktor sosial-ykdysady durnuklylyk. Ikinji ähmiýet, howpsuzlyk. Üçünji ýerde, döwlet tarapyndan çynlakaý höweslendiriş çäresi. Dördünjisi, bu ýurtda bilimli, ökde we iň amatly bahada dogry işçi güýjüniň bolmagy. Bu faktorlaryň barlygynda bu ýurda maýa we maýa goýumlarynyň akymy syn edilýär. Azerbaýjan meniň sanap geçen ähli ölçeglerime laýyk gelýär Şol sebäpli, täze Döwlet maksatnamasynyň çäginde daşary ýurtlardan maýa goýujylary Azerbaýjana çekmek has aňsat bolar we gyzyklanma kem-kemden artar diýip pikir edýärin. Bu gyzyklanma täze Döwlet maksatnamasy tassyklanaly bäri gördük. Oba hojalygy ministrligi Azerbaýjana dürli ugurlara - maldarçylyk, teplisa, üzümçilik we çakyr öndürmek üçin maýa goýmak isleýän daşary ýurt maýadarlaryndan dürli arzalary alýar. Maýanyň mukdarynyň näçeräk boljakdygyny bilemok, wagt görkezer. Emma jenap Prezidentiň belleýşi ýaly, Azerbaýjan durnuklylygy, geografiki ýerleşişi we ykdysady ösüş mehanizmleri bilen maýadarlar üçin örän oňat gurşaw döretdi. Bu, elbetde, oňyn täsir eder Häzirki wagtda ýurtda täze sowuk ammarlaryň gurluşygy gün tertibinde. Soňky ýyllarda Azerbaýjanda 400,000 tonna kuwwatly sowuk ammarlar döredildi. Maksat şol göwrümiň 500,000 tonnasyna ýetmekdir. Bu ugurda haýsy ädimler görüler? Umuman, sowuk ammarlaryň we däne siloslarynyň esasy maksady logistika zynjyrlaryny ösdürmek, önümi saklamagyň şertlerini gowulandyrmak we önümiň “saklanyş möhletini” uzaltmak. Azyk howpsuzlygy nukdaýnazaryndan ätiýaçlyklary döretmekden başga-da, olary saklamak hem möhümdir Şu günler Türkiýede geçirilen Zol galyndylary forumyna gatnaşdym we ministrler konferensiýasynda eden çykyşymda, hasyl ýygnalandan soň gymmatlyklar zynjyryndaky ýitgileri azaltmagyň diňe saklamak we transport şertlerini belli bir standartlara çykarmak we şol ülňüleri ýokarlandyrmak arkaly mümkindigini aýtdym. Dünýäniň köp ýurtlary bu ugurda nädip gazanyp boljakdygyny ara alyp maslahatlaşýardylar Birnäçe belgä degip geçeliň. Mysal üçin, Hytaý soňky bäş ýylda gallany saklamak boýunça umumy kuwwatyny 30-40 göterim ýokarlandyrdy. Russiýa muny 2-3 esse ýokarlandyrdy. Türkiýe soňky bäş ýylda 9 milliondan 12 milliona çenli artdy we 2030-njy ýyla çenli 20 milliona ýetirmegi meýilleşdirýär., Agny, hasyl ýygnalandan soň önümleriň saklanyş şertlerini gowulaşdyrmak, ýitgileriň azalmagy belli bir ykdysady peýdalary we gymmaty döredýändigini görkezýär Şu nukdaýnazardan seredeniňde, jenap Prezident sowuk howa ammarlarynyň sanyny artdyrmak, şeýle hem Azerbaýjanda däne siloslaryny giňeltmek maksadyny öňümizde goýdy. 2030-njy ýyla çenli başlangyç maksat sowuk howa ammarlaryny 100,000 tonna, däne siloslaryny bolsa 150 000 tonna çenli ýokarlandyrmak. Bu ýeterlikmi? , Ok, 2030-dan soň hem köpeltmeli bolar öýdýäris. Näme üçin? Sebäbi şol bir wagtyň özünde miweleriň, gök önümleriň we däne önümçiligini artdyrmagy maksat edinýäris. Bu nukdaýnazardan has köp saklaýyş ukyby gerek bolar. Sowuk ammarlaryň umumy kuwwatyny 2030-njy ýyldan soň 500 000 tonnadan 900 000 tonna çenli ýokarlandyrmagy maksat edinmeli bolarys. Däneli siloslaryň mukdaryny 2 million 50 müň tonnadan 2 million 500 müň tonna çenli ýokarlandyrmagy maksat edinýäris. Elbetde, bular daýhanlaryň girdejilerini ýokarlandyrmaga, hasyly gorap saklamaga, ýitgileri azaltmaga, dürli möwsümlerde hasyly satmaga, şeýle hem gymmaty ýokarlandyrmaga hyzmat eder. Üstünlikleri köp. Elbetde, umumy kuwwaty 400,000 tonna bolan sowuk howa ammarlarynyň aglaba köplügi, şeýle hem 1,900,000 tonna däne siloslary döwletiň goldawy bilen döredildi. Biz muny dowam etdireris Täze Döwlet maksatnamasyna laýyklykda, maliýeleşdirmegiň bir bölegi - takmynan 3 milliard manat - hususy sektora maýa goýulmaly. Hususy pudagyň gyzyklanmasyny üpjün etmek üçin haýsy çäreler görüler? Başga bir tarapdan, oba hojalygynyň täze basgançagyna geçmekde agroparklaryň roluna nähili baha bermeli? Oba hojalygy üçin ileri tutulýan ugurlary durmuşa geçirmek üçin oba hojalygy seýilgähleri ​​nä derejede taýyn? Siz düýbünden dogry aýdýarsyňyz. Täze Döwlet maksatnamasynyň durmuşa geçirilmeginde hususy pudagyň özboluşly roly bolar. Hatda jenap Prezident ýygnakda eden çykyşynda maýadarlary we hususy pudagy çagyrdy. Bu, programmany durmuşa geçirmekde nähili möhüm we hereketlendiriji güýçdigini ýene bir gezek görkezýär. Bu maksatnamanyň çäginde dört ýarym ýylyň içinde oba hojalygyna 5,9 milliard manat maýa goýlar diýlip garaşylýar. Olardan 3,7 milliard manat hususy sektora, 2,2 milliard manat döwlet tarapyndan maýa goýlar diýlip garaşylýar. Umuman aýdanyňda, bu ýerdäki döwletiň roly has höweslendiriji, administratiw, goldaw beriji we belli bir derejede maliýeleşdirmek bolar. Bu işler - maýa goýum, ýer taýýarlamak, gurluşyk, enjamlar, haýwanlar we ferma gurluşygy gönüden-göni hususy sektor tarapyndan amala aşyrylar diýlip garaşylýar. Şu nukdaýnazardan, elbetde, hususy pudagyň ähmiýeti gaty uludyr. Döwletiň maýa goýumlaryna berýän goldawy, umumy maliýeleşdirmegiň 35-40 göterimini düzýär we munuň özi höweslendiriji häsiýete eýe. Mundan başga-da, söhbetdeşligiň başynda belläp geçişim ýaly, Döwlet maksatnamasy kanunçylyk başlangyçlaryny hem öz içine alýar. Kanunçylyk başlangyçlary daýhanlar, telekeçiler we maýadarlar üçin täze çynlakaý mümkinçilikleriň dörejekdigini görkezýär. Bu tohum öndürmek we balykçylyk pudagynda kanunlaryň we degişli resminamalaryň täzelenmegini, "Oba hojalygy barada" Kanunyň kabul edilmegini, birleşdirmek üçin dürli kanunlara we kararlara üýtgetmeleri girizmegi öz içine alýar. Öň hem belläp geçişim ýaly, jenap Prezident subsidiýalar we ýeňillikler baradaky 759 we 413 belgili kararlara üýtgetmeleri tassyklady. Gol çekilen ýene iki täze karar, eksport logistikasyna goldaw bermek we karz göterim derejelerine subsidiýa bermek. Bularyň hemmesi oba hojalygy, maýadarlar üçin möhüm goldaw bolup, maýa goýlan kapitalyň artykmaçlyklaryny has çalt almaga we şol bir wagtyň özünde hasylyň has köp öndürilmegine sebäp bolar Döwlet maksatnamasy 4-5 ýyl dowam etse-de, edilmeli işler oba hojalygynyň düýpli üýtgemegine getirer we has durnukly, uzak möhletli ösüşe hyzmat eder. Munuň täsirini esasan 2030-njy ýyldan soň göreris. Elbetde, hususy sektora maýa goýýan sebitiniň, ugrunyň we pudaklarynyň gysga möhletde däl-de, uzak möhletleýin peýdalanmak mümkinçiligi hem gyzykly Soňky ýyllarda oba hojalygynda sanlaşdyrmak çaltlaşdy. Elektron oba hojalygy maglumat ulgamy döredildi, subsidiýalar berilýär, hatda öri meýdanlaryna gitmek üçin arzalary almak hem elektron görnüşinde amala aşyrylýar. Onda, daýhanlarymyzyň sanly başarnyklary haýsy derejede? Bu ugurda habarlylyk barmy? Örän möhüm bir meselä degdiňiz. 2020-nji ýylda elektron oba hojalygy maglumat ulgamy (EKTIS) döredildi we daýhanlar ekilen ekinlerini we ekin meýdanlarynyň ýerleşýän ýerlerini yglan edýärler. Jübi programmasy eýýäm işlenip düzülen hem bolsa, web portalynyň üsti bilen kompýuter bilen islendik ýerden beýannama berip bolýar. Gynansagam, daýhanlaryň 95 göteriminden gowragy sebitlerimizdäki DAIM-lere, ýerli guramalara, oba hojalygy bölümlerine ýüz tutup, şol beýannamany soraýar we operatorlarymyz bu beýannamany ýerine ýetirýärler we olar üçin maglumatlary doldurýarlar. Daýhanlarymyzyň ykjam programma ýa-da elektron platformany ulanmagynyň häzirki wagtda islenýän derejede däldigini boýun almaly Emma bu meselede Döwlet maksatnamasynyň çäginde meýilleşdirilen çäreler bar - bilim çäreleri meýilleşdirilýär. Şol bir wagtyň özünde, oba hojalygynda elektron we sanly çözgütleriň ulanylmagyny bilime birleşdirmek barada pikir edýäris. Şu ugurdan şu ýylyň sentýabr aýyndan başlap Azerbaýjan döwlet oba hojalyk uniwersitetinde bu ugurda okatmak we tälim bermek meýilleşdirilýär. Her ýyl bizden 1500 töweregi okuwçy gutarýar. Bu, her ýyl oba hojalygynda işleýän ýene 1500 adamyň bu bilimlere eýe boljakdygyny aňladýar. Olaryň hersi Azerbaýjanyň sebitindäki bir obada bolar we bu bilimleri ýaýratmaga hyzmat eder Bu ugurda etmeli köp işimiz bar. Häzirki wagtda sanlylaşdyrmagy näçe giňeltmek islesek-de, daýhanlaryň ony ulanmak endiklerini ösdürmek esasy kynçylyklaryň biridir. Häzirki wagtda elektron platformada hödürleýän hyzmatlarymyzyň takmynan 55 göterimini üpjün edip bilsek, maksadymyz 2030-njy ýylda bu görkezijini 100 göterime çenli ýokarlandyrmakdyr. Itöne ony 100 göterime ýetirmek 100 göterim ulanmagy aňlatmaýar. Şol sebäpli daýhanlary bilim we höweslendirmek ugrunda işler ederis Bir nokada degip geçerin, Agrar emeli intellekt taslamasynyň çäginde işlenip düzülen modullaryň biri "Daýhan bahasy" moduly. Şol ýerde daýhanyň elektron platformany we sanly çözgütleri ulanmagynyň derejesi, onuň reýtingine täsir edýän faktorlaryň biri hasaplanýar. Şeýle höweslendiriji faktorlaryň hem olara bilim bermegine hyzmat eder diýip umyt edýäris Jenap ministr, intensiw bagçylyk hakda gürleşeliň. Güýçli bagbançylyk, esasanam basyp alyşdan azat ýerlerde ösdürilýär. Bu hakda näme aýdyp bilersiňiz? Eksport we häzirki zaman ekerançylyk tehnologiýalaryny ulanmak nukdaýnazaryndan Statistikalara görä, 2025-nji ýylyň ahyryna çenli ýurtda takmynan 50 müň gektar intensiw bag ekildi we bu soňky 5-7 ýylda edilen işleriň netijesidir. Diňe geçen ýyl takmynan 10,000 gektar täze intensiw bag ekmegi başardyk. Giňeltmek meýilleşdirilýär. 2030-njy ýyla çenli maksat 50,000 gektardan 70,000 gektara çenli artmak Näme üçin intensiw bagçylyk? Ilki bilen hasyl has çalt. Bir gektardan gowrak hasyl ýygnalýar. Güýçli bagbançylyk, daýhanyň girdejisini ýokarlandyrmaga hyzmat edýän dogry görnüşler saýlanylsa hasyly has ir bazara çykarmaga mümkinçilik berýär. Şol bir wagtyň özünde, goşmaça iş diýmekdir. .Agny, intensiw bagda işçi güýjüne has uly zerurlyk bar. Elbetde, şol bir wagtyň özünde, ýörite bilimleri we başarnyklary ösdürmek üçin şertler we mümkinçilikler döredýär. Bu nukdaýnazardan intensiw bagbançylygy ösdürmek esasy maksatlarymyzyň biridir Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjandaky howa şertleri dürli miweleriň önümçiligini giňeltmäge mümkinçilik berýär. Şeýle hem, bir gektardan has köp goşmaça baha, has köp ykdysady gymmatlyk döretmäge hyzmat edýär. Mysal üçin, bir gektar alma bagy, käbir ýagdaýlarda bir gektar däne-gök ekin meýdanynyň bahasyndan 30 esse köp öndürmek mümkinçiligine eýe. Muny beýleki miwe we gök önümlere hem ulanyp bileris. Şonuň üçin intensiw bagbançylygy ösdürmäge gönükdirilendir. Esasanam azat edilen ýerlerde. Azatlyga çykarylan ýerlerde geçirilen ilkinji iki ýaryş 8500 gektar täze bag döretmäge gyzyklanmanyň bardygyny görkezýär. Mundan beýläk ýaryşlar geçireris. Sowuk ammarlary we maddy-tehniki mümkinçilikleri hem göz öňünde tutmalydyr. Şeýle hem, Zangezur koridorynyň açylmagy, Demirgazyk-Günorta koridoryň doly işlemegi we Orta Koridorda ýerleşýän ýerimiz öndürilen önümleri gysga wagtyň içinde dünýä bazarlaryna çykarmaga hyzmat eder diýip hasaplaýaryn. Munuň özi ýurda goşmaça walýuta getirer, iş we ykdysady gymmaty ýokarlandyrar Oba hojalygyny ösdürmekde innowasiýa gurallaryny ulanmak, emeli intellekt we sanlaşdyrmak barada söhbet etdik. Bu mesele häzirki ykdysady tendensiýalar bilen baglanyşykly. Sebäbi bu ýerde işgärleriň potensialy we täze tehnologiýa zerur Biraz öň sanlaşdyrmagy maslahatlaşdyk. Platforma hökmünde elektron oba hojalygynyň maglumat ulgamy statiki platforma bolup, diňe maglumatlary girizmegi öz içine alýar. Bu fonda, elbetde, maglumatlary ýygnamak, merkezleşdirmek we derňew funksiýalary ýerine ýetirilýär. Emma peýdalaryny haçan göreris? Emeli intellekt çözgütleri girizilenden soň. Bu ýerde näme diýmek? EKTIS-iň üsti bilen daýhanyň taryhyny, nämäni ekýändigini, näçe ekýändigini, nirede ekýändigini bilýäris. Geçirilen toprak derňewi netijesinde toprak kartasy döredilýär. Maglumat häzirki wagtda ýurtdaky Ekologiýa we tebigy baýlyklar ministrliginiň ähli howa stansiýalaryndan alynýar. Mundan başga-da, Oba hojalygy ministrliginiň emeli intellekt taslamasynyň çäginde 30 töweregi howa stansiýasy döredildi. Şeýle hem sebitlerinde hususy pudak tarapyndan gurlan howa stansiýalary bar. Olary bu platforma birikdirip, ekinleriň nähili peýda getirjekdigini, howanyň öndürijilige nähili täsir etjekdigini görkezjek maglumatlaryny ýygnap bileris Şol bir wagtyň özünde, ýurda getirilýän ähli hasyl ýygnaýjylaryň GPS bilen enjamlaşdyrylmalydygyny we hasyl ýygnaýjyda metrleriň bolmalydygyny kesgitledik. Bu şertler. Bu maglumatlary merkezi maglumatlar bazasynda ýygnamak meýilleşdirilýär. Umuman aýdanyňda, bularyň hemmesi daýhana maglumat geçirmäge, derňemäge, öz meýdanynda bolup biläýjek töwekgelçilikleri we haýsy çäreleri görmelidigini daýhana habar bermäge mümkinçilik berer. Suwaryş barada aýdylanda bolsa, bu ýerde şol bir nokat göz öňünde tutulypdyr. Toprak we ösümlikler suw stresini başdan geçirýärmi, çyglylyk we çyglylyk ýeterlikmi, goşmaça suwarmak gerekmi - biz şeýle maglumatlary daýhanyň jübi telefonyna iberip bileris. Şeýle habarlar daýhanlara her gün telegramma arkaly iberilýär. Wagt aralyklary hem şol ýerde görkezilýär. Ösümligiň görnüşine baglylykda üç günüň içinde daýhan meýdanyndaky howa sebäpli islendik zyýan berijiniň ýa-da keseliň ýüze çykma ähtimallygy ölçelýär we maglumatlar oňa iberilýär. Şol bir wagtyň özünde, sepmek zerurlygy ýüze çyksa, iň amatly sagatlary daýhana habar hökmünde iberýäris. Bu ilkinji synag taslamamyz we bir aý töweregi wagt bäri synag geçirip başladyk. Theseagny, bu çözgütleriň üsti bilen, emeli intellektiň daýhana getirip biljek peýdalaryny nygtaýarys, şeýle hem işgärler we bilim ýetmezçiligini aradan aýyrmaga synanyşýarys Işgärleri taýýarlamak barada aýdylanda bolsa, Döwlet maksatnamasynyň çäginde esasy maksatlaryň biri goşa diplomly maksatnama bilen uçurymlaryň sanyny köpeltmekdir. Azerbaýjan döwlet agrar uniwersiteti bilen Türkiýäniň Ege uniwersitetiniň arasynda goşa dereje programmasy bar. 2025-nji ýylda 46 uçurymy taýýarlasak, 2030-njy ýylda bu mukdaryň 500 adama ýetmegine garaşylýar. Mundan başga-da, Wengriýanyň MATE uniwersiteti Azerbaýjanda işe başlamagy meýilleşdirilýär. .Agny, oba hojalygyndaky bilimi mümkin boldugyça köpeltmäge synanyşarys. Bilimli işgärleriň sanyny köpeltmek, emeli intellekt çözgütleriniň we sanly çözgütleriň ulanylyşyny giňeltmäge hyzmat eder Soňky üýtgeýän howa şertleri, esasanam güýçli ýagyş, oba hojalygyna nähili täsir edýär? Ministrlik tebigy faktorlar sebäpli ýetirilen zyýany ýok etmek we daýhanlary töwekgelçiliklerden goramak üçin haýsy çäreleri görýär? Umuman, bu ugurdaky howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly töwekgelçilikleri nädip azaltmaly? Bu işde oba hojalygyny ätiýaçlandyryş mehanizmi nähili rol oýnaýar? Oba hojalygy käwagt peýdaly we käwagt howanyň täsirinden ejir çekýän pudakdyr. Azerbaýjan hem galanok. Mysal berip bilerin, 2023-nji ýylda Azerbaýjanda guraklyk sebäpli ekin meýdanlarynyň üçden biri ekin ýitgisine we guramagyna sezewar boldy. Bu ýyl ýazda gülleýän döwürdäki ýagyşlar baglara zeper ýetirdi we ş.m. Howanyň üýtgemegi, şol sanda ýagyşyň intensiwligi ýa-da käbir ýagdaýlarda anomal paýlanyş, guraklyk, tupan, ýel - hersiniň öz täsiri bar Bu ýerde iki tarapa ädim ädýäris. Birnäçe ýyl ozal ýurtda oba hojalygyny ätiýaçlandyryş mehanizmi döredildi we oba hojalygyny ätiýaçlandyryş mehanizminiň kömegi bilen belli bir manyda döwlet tarapyndan subsidirlenýän käbir ösümlik önümleri üçin hökmany ätiýaçlandyryş bar. Bu ýerde howa hadysalary we ätiýaçlandyryş hadysalary ýüze çykanda daýhanlaryň ýitgileri öwezini dolýar. Emma şol bir wagtyň özünde meýletin ätiýaçlandyrylan daýhanlaram bar we meýletin ätiýaçlandyrylanlaryň sanynyň ýylsaýyn köpelýändigini görýäris. 2025-nji ýylyň ahyryna ätiýaçlandyryşyň umumy meýdany 386 müň gektar. Elbetde, 2030-njy ýylda ony 1 million gektara çenli ýokarlandyrmak meýilleşdirilýär. Bu, ekerançylyk ýerlerimiziň takmynan 65-75 göteriminiň ätiýaçlandyrylandygyny aňladýar. Diňe 2025-nji ýylda ätiýaçlandyryş öwezini dolmak üçin 600 töweregi daýhan ýüz tutdy. Umuman alanyňda, geçen ýyl 2024-nji ýyldaky serişdeleri goşmak bilen 9 milliondan gowrak manat tölenipdi. Bu mehanizm önüm önümçiliginiň durnuklylygyny we dowamlylygyny üpjün etmegi maksat edinýär Insurancetiýaçlandyryş, ýokarda belläp geçişim ýaly, ilkinji mehanizmdir. Ikinji mehanizm, emeli intellektiň ozal aýdyp geçen ugurlarymyzda ulanylmagydyr. Bu ýerde daýhana öňünden habar berilýär we zerur ädimler bar bolsa maslahat berilýär. Daýhan islendik howa hadysasynyň bolup biljekdigini we hasylyna zeper ýetirip biljekdigini öňünden bilse, öňüni alyş çäreleri görmäge mümkinçilik alar. Şol bir wagtyň özünde, käbir howa hadysalaryna, esasanam doňlara garşy baglara ýerleşdirilen gorag torlary we olaryň mehanizmleri eýýäm döwlet konsessiýa maksatnamasyna girizildi we bu enjamlara 40 göterim döwlet arzanladyşy hem ulanylýar. Başgaça aýdylanda, howa hadysalary sebäpli daýhanlary goldamaga synanyşýarys. Emma oba hojalygynyň elmydama howanyň duýgurlygyna galjakdygy hakykat Bir nokada degmek isleýärin. Bir gezek bir türk professoryň maňa: "Oba hojalygy açyk zawod ýaly" diýen bir söz bar. Başgaça aýdylanda, bu ugurda köp iş edip bileris, ýöne asmandan nämäniň düşjekdigini, nähili boljakdygyny, haýsy howa garaşylmalaryna duçar boljakdygymyzy bilemzok. Bu onuň bir tarapy. Emma beýleki tarapdan, çözgüt tapyldy - teplisa. Döwlet maksatnamasynyň çäginde 2030-njy ýyla çenli goşmaça 500 gektar ýyladyşhana döretmek meýilleşdirilýär. Teplisalar her gektardan has köp iş we has köp ykdysady gymmatlyk döredýär. Houseyladyşhanalaryň kömegi bilen eksport mümkinçiligimiz artýar. Elbetde, bu azyk howpsuzlygymyzy we öz-özümizi üpjün etmek üçin hyzmat eder Azerbaýjanyň eksport potensialy, geografiýasy we oba hojalyk önümleriniň diwersifikasiýasy barada näme aýdyp bolar? Duşuşykda jenap Prezident geljek döwürde oba hojalyk önümlerimiziň adaty bazarlarda näçe wagt isleg bildiriljekdigi baradaky soraga ünsi çekdi 2025-nji ýyl Azerbaýjanyň oba hojalygy eksporty üçin iň üstünlikli we rekord ýyllardan biri boldy. .Okarda belläp geçişim ýaly, 1,5 milliard dollarlyk eksport amala aşyryldy. Olardan 1,1 milliard oba hojalygy önümleri, 0,4 milliard oba hojalygy we azyk önümleri gaýtadan işlenildi Soňky bäş ýylda eksport geografiýamyza seretsek, ilkinji bäş ýurduň we eksportda ilkinji üç önümiň paýynyň azalandygyny görýäris. Esasy eksport önümlerimiz birinji ýerde miwe önümleri, ikinji ýerde gök önümler we üçünji ýerde pagta. Bäş ýyl ozal bu üçüsiniň paýy 87 göterim bolsa, geçen ýyl 78 göterime çenli azaldy. Bu olaryň paýynyň azalandygyny we beýleki önümleriň paýynyň artandygyny görkezýär Şol bir wagtyň özünde, eksport geografiýasynda-da görýäris. Geçen ýyl Russiýa, Türkiýe, Jorjiýa, Germaniýa, Italiýa we Merkezi Aziýadan Özbegistan eksport geografiýasy taýdan esasy ýurtlardy. Emma dürli önümlere dürli ýurtlara garaşlylyk henizem saklanýar. Jenap Prezidentiň aýdanlary munuň bilen baglanyşykly. Şol ýurtlarda, belki, öz-özüni üpjün etmek we azyk howpsuzlygy hakda pikir edýärler. Biziň üçin bazar mümkinçilikleri, ädilen ädimleriň çäginde daralarmy? Bu derňelmeli. Alternatiw bazarlar nirede bolup biler? Elbetde, soňky ýyllarda Eastakyn Gündogara dürli önümleriň eksportynyň artandygyny görýäris. Hytaý bazaryny potensial hökmünde görýäris. Diwersifikasiýa biziň üçin iň möhüm mesele bolup galar we Döwlet maksatnamasynyň çäginde täze bazarlara çykmak üçin şahadatnama subsidiýasy bermek meýilleşdirilýär. Halkara oba hojalygy tejribesi bilen şahadatnamalary maliýeleşdirmek ýa-da şol şahadatnamalary ulanýan daýhanlara we telekeçilere goşmaça ýeňillikleri ulanmak meýilleşdirilýär. Jenap Prezident tarapyndan gol çekilen 759 belgili karardaky üýtgeşmeleriň biri şahadatnama subsidiýasynyň döredilmegi. Şahadatnama näme üçin möhüm? Sebäbi şahadatnama azerbaýjan önümleriniň köp dünýä bazaryna girende belli bir standartlara laýyk gelýändigini tassyklaýan resminamalar görnüşinde peýda bolar. Bu ýerli telekeçiler we daýhanlar üçin alternatiw bazarlara çykmaga mümkinçilik döreder Landerlerden netijeli peýdalanmak meselesine geleliň. Siziň pikiriňizçe daýhanlar ýerleri has netijeli ulanmak üçin näme etmeli, näme maslahat berýärsiňiz? Döwlet maksatnamasynyň çäginde bu ugurda haýsy ädimler görüler? Azerbaýjanda ýerlerden netijeli peýdalanmak meselesinde öňdäki iň uly kynçylyk ýer bölünmegi. Häzirki wagtda bir daýhanyň 1,8 mellek ýeri bar. 124,000 daýhanyň iki ýa-da has köp ekin meýdany bar. Bu, şol ýerlerde ekiş çeşmelerini awtomatiki usulda iki ýa-da has köp ýere bölmek, bir ýere birnäçe gezek yza gaýtmak diýmekdir. .Okarda agzalanlar ähli önümçilik serişdeleriniň netijesiz ulanylmagyna getirýär. Şol bir wagtyň özünde häzirki zaman suwaryşyň ulanylmagyny kynlaşdyrýar. Sebiti näçe kiçi bolsa, şol ýerde häzirki zaman suwaryşlary ulanmak has kyn Şu nukdaýnazardan, Döwlet maksatnamasynyň çäginde belläp geçişim ýaly, konsolidasiýa taslamasynyň durmuşa geçirilmegi ilkinji gezek meýilleşdirilýär. Iki etrapda, 32 obada - Gabala we Salyanda durmuşa geçirmek meýilleşdirilýär. Jebisleşmek daýhanlaryň ýerlerini birleşdirmegiň, suw üpjün etmegiň, ýapyk suwaryş torunyň, häzirki zaman suwaryş gurmagyň we köpüsiniň açarydygyna ynanýarys we esas ýerden netijeli peýdalanmaga, has gymmatly ösümlikleri, has gymmatly ösümlikleri öndürmäge mümkinçilik berer Gollandiýa we Ysraýyl ýaly ýurtlar, territoriýa taýdan bizden has uly däl ýurtlar, oba hojalygynyň hiline baglylykda uly netijelere ýetýärler. Häzirki wagtda haýsy modeliň esasynda oba hojalygyny ösdürýäris? Haýsy ýurtlaryň tejribesine esaslanmaly? Taryhy taýdan Azerbaýjan oba hojalygynyň has giň ösüşi arkaly ösüş ýoluny saýlady. Soňky ýyllarda jenap Prezident tarapyndan gol çekilen kararlar we giň döwletden intensiw modele geçmegi öz içine alýan täze Döwlet maksatnamasyny goşmak bilen tassyklanan Döwlet maksatnamalary. Siziň at beren ýurtlaryňyzyň esasy aýratynlyklary az ýerden has köp we gymmatly önüm öndürmegi öz içine alýar. Şol bir wagtyň özünde, hususy sektora we oba hojalygyna degişli ylmy gözlegleriň we bilimiň intensiw işini öz içine alýar. Bularyň hemmesi täze Döwlet maksatnamasynyň durmuşa geçirilmeginiň çäginde göz öňünde tutulýar Azerbaýjanyň öz dinamikasy, howa şertleri, suwaryş ulgamy bar we bu hakykatlary ýatda saklamalydyrys. Olaryň ösüşi diňe bir oba hojalygynyň ösüşi bilen baglanyşykly bolmaz. Sebäbi oba hojalygy ykdysadyýetiň bir bölegi. Ykdysadyýetiň bir bölegi hökmünde, adatça ykdysadyýetden üýtgeşik dinamikany görkezmeýär. Sebitleriň durmuş we jemgyýetçilik infrastrukturasynyň ösmegi bilen, Döwlet maksatnamasy boýunça taslamalar durmuşa geçirilende, daýhanlar üçin täze mümkinçilikler dörär we has az önüm öndürmegiň logikasyny ulanyp bileris. Ekin subsidiýasyny durmuşa geçirenimizde, daýhanlaryň has köp hasyl öndürmäge, bir meýdanda öndürijiligi ýokarlandyrmaga meýilli boljakdygyna ynanýaryn Şol bir wagtyň özünde, Döwlet maksatnamasynyň çäginde ylmy-gözleg institutlarynyň özgerdilmeginiň we üýtgedip gurulmagynyň göz öňünde tutulýandygyny belläsim gelýär. Mysal üçin, bu seriýa Oba hojalygyny öwreniş we ösüş merkeziniň döredilmegini öz içine alýar. Bu karara eýýäm jenap Prezident gol çekdi. Bu ýerdäki maksat, ylmy gözlegleriň we bilimiň hususy sektora we pudaga gönüden-göni birleşmegini gazanmak. Sanaw eden ýurtlarymyzyň iň uly üstünlikleri şu ýerde Ysraýyldan alyp biljek mysalymyz suw dolandyryşy. Ora-da mysal hökmünde maldarçylygy alyp bileris. Ysraýylyň haýwan başyna düşýän hasyly, her sygyr üçin ortaça 40 litr süýt. Gynansak-da, Azerbaýjanyň daýhanlary bu tohum tohumynyň Azerbaýjan üçin ýaramly däldigini we sowuk ýurtlardan gelýändigini we sowuk howa üçin has amatlydygyny bellediler. Men mydama Ysraýyly mysal hökmünde ulanýaryn. Şol bir haýwan - dogry, belli ýyllarda, takmynan 30 ýyl içinde köpeldi - ýöne olar Ysraýylda üstünlik gazandylar. Näme üçin Azerbaýjanda muny gazanyp bilmeris? Elbetde, muňa ýetjekdigimize ynanýaryn Günorta Koreýadan hem mysal getirip bilerin. Günorta Koreýa, Gollandiýa we Ysraýyl territoriýa taýdan Azerbaýjana meňzeýär we nusgawy ugur alyp biljek ýurtlarymyz. Emma, ​​şol bir wagtyň özünde, howa şertlerimize, hakyky mümkinçiliklerimize we içerki mümkinçiliklerimize esaslanyp, Azerbaýjana ylym, bilim we tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy, daýhanlaryň bilim almagy, şeýle hem täze işgärleriň taýýarlanmagy wagtyň geçmegi bilen oba hojalygymyza uly goşant goşar diýip pikir edýärin Köp sag boluň, jenap ministr, söhbetdeşlik üçin sag boluň Menem sag bolsun aýdýaryn. Bu söhbetdeşlik täze Döwlet maksatnamasyny has giň köpçülige ýetirmek, şeýle hem daşary ýurt maýadarlarynyň we ýerli hususy pudagyň oba hojalygyna bolan gyzyklanmasyny ýokarlandyrmak üçin hyzmat eder diýip umyt edýärin. Biz, Oba hojalygy ministrligi hökmünde, daýhanlar bilen 24/7, islendik soraga derrew jogap bermäge we goldaw bermäge taýýar 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir