Kipr grek jemgyýetinde parlament saýlawlary we köp partiýaly syýasy gurluş - Niýazi Kızylyürek

Kiprli grek saýlawçylary şu gün saýlawlara gatnaşýarlar. Mejlisiň 754 kandidaty we 19 partiýa elli alty orun üçin bäsleşýär Kipr Respublikasynyň döredilmeginde Wekiller palatasyndaky orunlaryň umumy sanynyň 50-e ýetendigini we bu oturgyçlaryň 35 Kipr Grek we 15 Kipr Grek hökmünde paýlanandygyny bilýänler üçin, 1985-nji ýylda girizilen konstitusiýa üýtgetme bilen umumy sanynyň 80-e, Kipr greklerine 24-e bölünendigini ýatladýarys Kipr türkleri üçin bölünip berlen 24 oturgyç “hyýaly” diýilýär. Kipriň konstitusiýasyna ters gelýän we Zerurlyk doktrinasy bilen kanunlaşdyrylmagyny maksat edinýän bu "hyýaly" tejribe, Kipr Respublikasynyň hakykatda Kipr grek döwletine öwrülen "ikitaraplaýyn" gurluşynyň "goralyp saklanandygyny" we elbetde diňe görkezmek üçin edilendigini görkezýär! Saýlawlara gaýdyp barmak Bu saýlawlara ilkinji gezek gatnaşýan täze partiýalar gaty az. Şeýle-de bolsa, olaryň köpüsiniň mejlise girmek mümkinçiligi ýok. Mundan başga-da, parlamentdäki käbir partiýalar bu saýlawlarda parlamentden daşda durana meňzeýär Mejlise girip biljek täze partiýalaryň, Hasap kazyýeti Odiseas Mihailidisiň ýolbaşçylygyndaky Alma (Atılym) partiýasy, Europeanewropa Parlamentiniň agzasy Fidias Panayotis tarapyndan döredilen Kipr göni demokratiýa partiýasy we Europeanewropa raýatlarynyň VOLT partiýasynyň agzasy bolan Kipr VOLT partiýasy boljakdygyna düşünilýär Beýleki tarapdan, köne partiýalar EDEK we Ekologiýa hereketi-raýat hyzmatdaşlygy üçin parlamente girmek gaty kyn ýaly görünse-de, Karoýanyň ýolbaşçylygyndaky DİPA partiýasy parlament bilen hoşlaşar DISI we AKEL-iň käbir ýitgilere garamazdan ilkinji iki ýerde boljakdygy şübhesiz. Üçünji orunda sesleriniň 100 göterim ýokarlanmagyna garaşylýan sagçy ELAM bolar. Saýlaw ýaryşyna erbet başlan, ýöne kem-kemden dikelýän DIKO-nyň dördünji orunda durmagyna garaşylýar. Theeri gelende aýtsak, EDEK bilen Awçylar partiýasynyň hem parlamente girmek mümkinçiliginiň bardygyny belläliň Gysgaça aýdanymyzda, köp partiýaly mejlisiň we köp bölümli syýasy gurluşyň dörejekdigini aýdyp bileris Nikos Kristodoulidisi goldaýan taraplar gan ýitirýärler! Mälim bolşy ýaly, Nikos Kristodoulides iki esasy partiýanyň, DISY we AKEL-iň resmi goldawy bolmazdan, saýlawda ýeňiş gazanan ýeke-täk prezident boldy. DISI-iň käbir bölümleriniň Hristodulidisi goldaýandygy hakykat, ýöne esasan DIKO, DİPA we EDEK goldawy bilen prezidentlige geldi. Şeýle-de bolsa, üç tarapyň hemmesi gan ýitirýärler. Bu ýagdaýda Hrsitodulidis 2028-nji ýyldaky prezident saýlawlarynda DISY we DIKO, şeýle hem ELAM-yň goldawyny almaga synanyşar. Mysal üçin, DISY-nyň içinde bölünişiklere sebäp bolup biljek hökümete DISY goşmaga synanyşar. ELAM-yň goldawy belli hasaplanýar. Birnäçe wagt bäri ELAM-a ýakyn bolandygy hemmelere mälim. ELAM-a bil baglaýan adamyň Kipr meselesiniň federal çözgüdine ýüz tutmagy mümkinmi? Devlet Bahçelä garaşly Rejep Taýyp Erdoganyň federal çözgüdi goldamagynyň kyn bolşy ýaly, ELAM-yň goldawyna garaşly Nikos Hristodulidisiň federal çözgüt tapmagy hasam kyn görünýär ELAM-yň döremegi, jynsparazlyk we anti-federal çözgüt DIN, Maşgala we KIPRUS BIRINJI sözler ELAM-yň uly panellerinde gapdalda peýda bolýar. Europeewropanyň sagçy partiýalaryny ýada salýan bu milletçi / konserwatiw çemeleşmeden başga, ELAM güýçli jynsparaz damaryna eýe we esasan bu jynsparaz damar bilen iýmitlenýär Gynansagam, Kipr grek jemgyýetinde jynsparazlyk we ksenofobiýa adaty hadysadyr. Birleşen Milletler Guramasynyň jyns taýdan diskriminasiýany ýok etmek komiteti tarapyndan aprel aýynda çap edilen hasabatda görkezilişi ýaly Kipr respublikasynda immigrantlara, bosgunlara, daşary ýurtly işçilere, esasanam musulman işçilere garşy jynsparaz diskriminasiýa amala aşyrylýar Şeýle hem hasabatda ýigrenji sözleriň giňden ýaýrandygy we käbir deputatlaryň jynsparaz ýigrenji sözlerini "syýasy gural" hökmünde ulanýandygy aýdylýar. Bu deputatlaryň we syýasatçylaryň esasan ELAM-a ýygnanýandyklary hiç kim üçin syr däl ELAM-yň habaryna görä, Kipr "Yslamlaşmak" howpyndadyr! Ol Türkiýäniň ýolbaşçylygyndaky "dildüwşük" barada gürrüň edýär we musulman bosgunlarynyň we immigrantlarynyň ada bilkastlaýyn iberilendigini öňe sürýär Gynansagam, bu esassyz pikirler jemgyýetde seslenme tapýar! ELAM-yň federal çözgüde garşydygy mälim. Şeýle-de bolsa, ELAM federal çözgüdi garşy çykýan beýleki partiýalardan tapawutly. Mysal üçin, EDEK, Ekologiýa hereketi-raýatlar hyzmatdaşlygy we federal döwlete garşy çykýan beýleki kiçi toparlar Taraplar Kipr Respublikasyna gaýdyp gelmek barada gürleşýänlerinde, ELAM Kipr Respublikasyny esaslandyran Sýurih we London şertnamalaryna garşy çykýar Kipr türkleriniň “azlykdygyny” we diňe azlyklaryň hukuklaryna eýe bolup biljekdigini öňe sürýär we “demokratiýalaşan” Kipr respublikasy barada aýdýar. Bir tarapdan, 1963-nji ýylda arhiýepiskop Makarios tarapyndan teklip edilen 13 maddalyk konstitusiýa üýtgetmeler paketine meňzeş talaplar öňe sürülýär we döwletiň Kipr grekleriniň özygtyýarlylygy astynda bolmaly diýilýär. Bu çemeleşme bilen, Kipr respublikasynyň iki jemgyýetçilik gurluşyna garşydygyny görkezýär Fidiasyň göni demokratiýasy we kinikleriň parady Fidias tarapyndan döredilen Kipr göni demokratiýa partiýasynyň mejlise gatnaşjakdygy şübhesiz. Şeýle-de bolsa, bu partiýanyň haýsy üstünlige ýetjekdigini çaklamak aňsat däl. 2024-nji ýylda geçiriljek Europeanewropa Parlamentiniň saýlawlaryna ilkinji gezek gatnaşan we garaşylmadyk uly üstünlik gazanan outoutuber Fidias Panayotis, "Hiç zat bilemok" diýmek bilen syýasata girdi. Geň galdyryjy zat, Täsir edijiniň bu çemeleşmesi uly ünsi we seslenmäni özüne çekdi "Hiç zady bilemok" jümlesi "bilmeýänler" tarapyndan joşgun bilen garşylandy we hakykatdan soňky döwre mahsus degişme bilen köpçüligi gyzyklandyrdy Fidias indi "Bilmedim" diýmeýär! Soňky iki ýylda Europeanewropa Parlamentinde köp zat öwrenendigini we möhüm tejribe toplandygyny aýdýar. Şeýle-de bolsa, kämahal "bilmezlik" hakda "ahlak" hökmünde gürleýär we "bilýänleriň edýänini gördük" diýmek bilen kinikleriň arasynda tolgunma döredýär Europeewropadaky beýleki populist sagçy partiýalar ýaly, raýatlaryň islegleriniň we islegleriniň "göni demokratiýa" ýörelgesine esaslanýan partiýasynyň pikirlerini kesgitlejekdigini öňe sürýär we beýleki populistler ýaly raýatlary "korrumpirlenen" elitalara garşy çäre görmäge çagyrýar. Saýlaw kampaniýasy wagtynda, Fidias partiýasynyň dalaşgäri hökmünde saýlawlara gatnaşanlar anyk pikirleri aýtmagyň ýerine "raýatlardan sorarys" ýaly jogaplary berdiler Fidiasyň bir anyk we üýtgewsiz garaýşy bar bolsa, bu Putini goldaýar. Brýusseliň lobbilerinde Putine bu "durnukly" goldawyň arkasynda kimdir biriniň görkezmesi bar diýilýär Netijede, indi "näbelli" ýa-da näbelli bolmadyk Fidias tarapyndan döredilen Kipr göni demokratiýa partiýasynyň ses berişlik sabyrsyzlyk bilen garaşylýar. Meniň pikirimçe, ýokary ses almak mümkin däl Saýlaw kampaniýasy wagtynda Kipr meselesi ara alnyp maslahatlaşylmady! 2026-njy ýyldaky parlament saýlawlarynda öňe çykan esasy meseleler, ýaşaýyşyň gymmatlygy, ýaşaýyş jaý problemasy, korrupsiýa, adalat we döwlet edaralarynyň işiniň bozulmagy boldy. Makurnalist Makarios Drousiotis tarapyndan halk köpçüliginiň dykgatyna ýetirilen "Sandy skandal" kampaniýanyň dowamynda jemgyýetiň ähli gatlaklaryny eýeledi. Jemgyýetçilik pikir soralyşyklaryndan görnüşi ýaly, raýatlar dawalary derňemek we korrupsiýa garşy göreşmek üçin döwletiň howpsuzlyk we kazyýet edaralaryna ynanmaýarlar. Prokuratura korrupsiýany gizleýär we polisiýa güýçleri bir taraply hereket edýär diýilýär Iň az gürlenen mowzuk Kipr meselesi boldy! Munuň bir sebäbi prezident ulgamy bilen dolandyrylýan Kipr Respublikasynda parlament saýlawlarynyň diňe kanun çykaryjy organa degişlidigi bolup biler. Saýlawlar ýerine ýetiriji häkimiýete göni täsir etmeýär. Prezident saýlawlarynda Kipr meselesi köplenç ýüze çykýar Şeýle-de bolsa, Kipr meselesiniň kem-kemden jemgyýetiň gün tertibinden çykýandygy hakykat. Bu meselede agdyklyk edýän umytsyzlyk, elbetde, möhüm faktor. Şeýle-de bolsa, bu ýagdaýyň "tebigy" bolandygy hakykatdyr Federal çözgüt üçin hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleri Täze mejlisde federal çözgüdi berk goldaýan iki partiýa bolar. AKEL we VOLT CYPRUS! Adatça federal çözgüdi goldaýan DISY-yň haýsy garaýşy, partiýa sanawyndan kimiň parlamente girjekdigine baglydyr. Sebäbi, DISY-da federal çözgüdi goldaýanlardan başga-da oňa garşy çykýan milletçiler hem bar! Bu mesele boýunça anyk bir zat aýdyp bilmek üçin DISI-den kimiň saýlanandygyny we haýsy göterim bilen ses alandygyny görmeli bolarys Täze partiýalardan biri bolan ALMA, DIKO-nyň edişi ýaly "iki sebitli, iki jemgyýetçilik federal çözgüdine hawa" diýmeýär, ýöne diňe mazmuny bar bolsa "diýmeýär, ýöne käbir şertleri öňe sürýär. “” Öne ”ýa-da“ şertli Hawa ”sözleriniň nämäni aňladýandygyny indi gowy bilýäris. Tejribäniň üsti bilen öwrendik, beýle garaýyş ahyrky netijede federal çözgüt bilen meşgullanman, status-kony dolandyrmagy aňladýar! Mejlise girendikleri geň galdyryjydy Mümkin bolmadyk EDEK we Awçylar partiýasy parlamente gatnaşsa, federal garşy çözgüt blokunyň hasam güýçlenjekdigini çaklap bileris. Bir wagtlar 60% -den gowrak ses alan DISY we AKEL-iň sesleriniň bu saýlawda 45% -den geçmejekdigini göz öňünde tutsak, federal çözgüt perspektiwasynyň hasam gowşap biljekdigini aýdyp bileris Täze Mejlisde hyzmatdaşlyk we 2028-nji ýylda geçiriljek Prezident saýlawlary Kipriň grek syýasatynda adaty zat; Parlament saýlawlaryndan soň geçirilen parlament spikeri saýlawy, prezident saýlawlarynda kimiň hyzmatdaş bolup biljekdiginiň alamaty hasaplanýar Mejlisiň spikerini hyzmatdaşlygyň görnüşi we parlamentiň mejlisine giren partiýalar saýlar, şeýle hem 2028-nji ýylda geçiriljek prezident saýlawlaryna kimiň ýygnanyp boljakdygyny görkezer Parlament spiker saýlawynyň birinji tapgyrynda DISI we DIKO bilelikde hereket etjek ýaly. Beýleki tarapdan, AKEL, ALMA we VOLT-CYPRUS öz aralarynda hyzmatdaşlyk edýän ýaly. ELAM birinji tapgyrda öz kandidatyny goldajakdygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, DISY-DIKO frontunyň ikinji tapgyra dalaşgäri goldajakdygy şübhesiz Göni demokratiýa partiýasynyň nähili pozisiýa eýelejekdigi belli däl. Fidias, her meselede bolşy ýaly, bu meselede raýatlaryň pikirini gözlejekdigini aýtdy Saýlaw netijelerine garamazdan, 2028-nji ýyldaky prezident saýlawlarynyň bu saýlawlardan soň başlajakdygy anyk zat. DISI bilen DIKO-nyň hyzmatdaşlyk etjekdigi barada myş-myşlar köp. Saýlawlara umumy kandidat bilen gatnaşjak ýa-da gatnaşmajakdygy entek belli däl. Saýlawlara öz aralarynda saýlaýan umumy kandidaty bilen girmese, Nikos Hristodulidisiň goldawy öňe çykyp biler. Bu aralykda, Hristodulidis DISY-nyň goldawyny almak üçin hökman käbir ädimler eder ELAM-yň ähli şertlerde Nikos Hristdoulidisi goldajakdygy mälim Beýleki tarapdan, AKEL we VOLT CYPRUS-yň 2028-nji ýyldaky saýlawlarda hyzmatdaşlyk etmegine garaşylýar. ALMA-nyň bu hyzmatdaşlyga gatnaşyp-gatnaşmajakdygyny bilemzok. ALMA-nyň prezidenti Odiseas Mihailidisiň prezident oturgyjyna göz aýlaýandygy hiç kim üçin syr däl. Muny aç-açan aýdýar. Şeýle-de bolsa, AKEL we VOLT goldawyny almak kyn ýaly. Belki üç tarap başga bir at barada ylalaşyp biler Gysgaça aýdylanda, şu günki parlament saýlawlary gutaran badyna, prezident saýlawlary üçin intensiw işler başlar!