Kipr EUB-niň goranyş ýörelgesine itergi berýär: Fonda Türkiye barada alada barmy?

NATO-nyň umumy goranyş ýörelgesi bolan 5-nji madda bilen deňeşdirilýän Unionewropa Bileleşiginiň (EUB) "özara goldaw maddasy" gün tertibinde esasy orun eýeleýär Fransiýa we Gresiýa bu makalanyň has görnükli bolmagyny isleýär NATO agza däl dört EUB ýurtlarynyň biri bolan Kipr Respublikasynyň bu makala babatdaky aýratyn tagallasy ünsi çekýär LeadersB liderleri 23-24-nji aprelde Kiprde geçirilen sammitde 42.7 boýunça görkezme taýýarlamak kararyna geldiler B-niň "goranyş maddasy" diýlip atlandyrylýan 42.7-nji madda theB-niň 2009-njy ýylda güýje giren Lissabon şertnamasyna degişlidir Resminama aşakdaky jümleleri öz içine alýar: "Agza döwletiň çägine ýaragly hüjüm edilen halatynda beýleki agza döwletler Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasynyň 51-nji maddasyna laýyklykda şol agza döwlete ähli serişdeleri bilen goldaw we goldaw bermäge borçludyr." "Bu, käbir agza döwletleriň howpsuzlyk we goranyş syýasatlarynyň aýratyn häsiýetine täsir etmeýär." Bu element şu wagta çenli diňe bir gezek işjeňleşdirildi Fransiýa 2015-nji ýyldaky terrorçylykly hüjümlerden soň beýleki EUB ýurtlaryndan kömek sorady. Bu çagyryş biragyzdan oňyn seslenme aldy we Fransiýa goldaw berildi Harydyň işjeňleşdirilmegi üçin hüjüm astyndaky ýurtdan haýyş gerek 42.7-iň işjeňleşdirilmegi, ähtimal hüjüme garşy harby kömegiň beriljekdigini aňlatmaýar Makalanyň nähili ulanyljakdygynyň jikme-jik beýany tekste goşulmaýar Käbir diplomatlaryň pikiriçe, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň NATO-a bolan garaýşy ençeme ýyl bäri ýatdan çykarylan bu makalany öňe sürmekde täsirli boldy Eýrandaky söweş wagtynda Kiprdäki Iňlis bazalaryna hüjüm etmek synanyşygy we Grenlandiýadaky wakalar bu tizlige sebäp boldy diýip pikir edýänlerem bar Brýussel koridorlarynda häzirki halkara baglanyşyk we geosyýasy ýagdaý bu makalany has gyzykly edýär we meseläniň täzeden güýçlenmegine mümkinçilik döredýär diýen teswirler edilýär Kipriň aýratyn tagalla edýändigi we resminamanyň amaly jikme-jikliklerini kesgitlemekde tutanýerliligi, fonda Türkiýe barada aladanyň bardygyny ýa-da ýokdugyny ýada salýar Kipr NATO-nyň agzasy däldigi sebäpli, köpçülikleýin goranmak ýörelgesinden peýdalanyp bilmez Soňky wakalardan görnüşi ýaly, howpsuzlyk bilen baglanyşykly düzgünler diňe ikitaraplaýyn durmuşa geçirilip bilner Kipriň prezidenti Nikos Kristodoulides öz ýurduny NATO-nyň agzasy etmek islegini gizlemeýär Şeýle-de bolsa, Türkiýäni ynandyrmazdan munuň mümkin däldigini bilýär 2004-nji ýylda EUB-ne agza bolaly bäri Türkiýe Kipr syýasatynyň merkezinde hemişe bolupdy Bu ýagdaý, daşary syýasat we sebit meseleleri boýunça ýygnaklaryň, şol sanda ýygnaklaryň her bir hasabatynda ýa-da kararlarynda aýdyň görünýär Käbir diplomatlaryň pikiriçe, Kipriň Türkiýä howpsuzlyk howpy hökmünde garamagy we institusional çäreleri gözlemek we bu kontekstde öňüni almak bu makala gyzyklanmasyny döredýän möhüm faktorlar Hristodulidis, EUB agzasy 42.7 işlese nähili jogap bermelidigini jikme-jik görkezmek isleýär: "NATO we NATO däl ýurtlaryň hemmesi agza ýurtlar operasiýa meýilnamasynyň zerurdygyny ykrar edýärler." 23-24-nji aprelde Kiprde geçirilen sammitde EUB komissiýasynyň prezidenti Ursula fon der Leýen agza döwletlere hüjüm edilse, beýlekileriň kömeginiň hökmanydygyny aýtdy Won der Leýen: "Ylalaşyk nämäniň bolup geçendigi barada aýdyň, haçan we kimiň näme etjekdigi entek belli däl" -diýdi CouncilB Geňeşiniň başlygy Antonio Kosta hem "Bu özara kömek makalasyny nädip ulanmalydygy barada gollanma taýýarlaýarys" -diýdi Käbir diplomatlaryň pikiriçe, makala degişli sorag bellikleri iş ölçeginde jemlenendir ArticleB guramalarynyň makalanyň işjeňleşmeginde we ondan soňky işinde resmi roly ýok Makala bilen baglanyşykly amal milli häkimiýetleriň kararlaryna baglydyr Bu, bir gezek işjeňleşdirilen maddanyň talaplarynyň çalt ýerine ýetirilmegi bilen baglanyşykly soraglary döredýär BBC Türkiýä maglumat beren EUB ýurt diplomaty: "Bu makalanyň durmuşa geçirilmegi derwaýyslygyň bardygyny görkezýär. Şeýle-de bolsa, bu makala bilen baglanyşykly goldaw agza döwletleriň ygtyýaryna girýär. Milli proseduralar ýurtlara görä üýtgeýär. Bu kömegiň wagt talap etmegine sebäp bolup biler." Taýýarlyk çäreleriniň çäginde, maý aýynda Bileleşigiň diplomatlary agza döwletlere ýaragly hüjüm edilen halatynda EUB-ne agza hökmünde nähili jogap berjekdigi barada iş stoluny geçirdiler. ederler Ondan soň ministr derejesinde şuňa meňzeş ýüz tutma bolar Okuwlaryň üç ssenariýa gönükdirilmegine garaşylýar Bular gibrid hüjüm, adaty hüjüm we EUB-niň 42.7-nji maddasy we NATO-nyň 5-nji maddasy Munuň ýaly maşklaryň ilkinji gezek geçirilmegi däl Şuňa meňzeş iş stoly maşklary 2019 we 2022-nji ýyllarda geçirildi Recentlyakynda tizleşdirilen 42.7-ni işe girizmek baradaky tagallalar 2022-nji ýylda neşir edilen "EUB-iň strategiki kompassy" atly resminamada hem görkezilýär Şeýle hem, Fransiýa 2022-nji ýylda termB-niň prezidentliginiň ileri tutulýan ugurlaryndan birini 42,7 işe girizmek üçin kesgitledi 42.7 boýunça iş käbir ýurtlaryň isleglerine laýyklykda çaltlaşdyrylan hem bolsa, EUB ýurtlarynyň NATO-a duýgurlygy ajaýyp derejede Käbir ýurtlar makalanyň has gowy kesgitlenmegini we jikme-jik bolmagyny isleseler-de, NATO bilen gapma-garşylykly ädimleriň görülmegini islemeýänleriň sany has ýokary EUB işgärleri 42.7-nji maddany NATO-nyň 5-nji maddasyndaky umumy goranyş düzgüniniň ornuny görmeýändiklerini nygtaýarlar EUB-de alnyp barylýan işleriň Trump-a NATO-ny gowşadyp biljek täze surnaý kartyny bermezligine aýratyn üns berilýär B resmisi "NATO köpçülikleýin goranyş sütüni bolmagyny dowam etdirýär. Bu 42.7-nji maddada aýdyň görkezilýär. NATB-niň ädimlerini doldurýan elementler bar. Bular 42.7 ýagdaý ýüze çykanda güýje girýär" -diýdi Aşakdaky jümleler 42.7-iň degişli bölüminde ulanylýar: "Bu ugurdaky borçnamalar we hyzmatdaşlyk, agza döwletler üçin köpçülikleýin goranyşyň esasy we ony durmuşa geçirmek üçin platforma bolup galan NATO-nyň borçnamalaryna laýyk geler." Latwiýanyň Daşary işler ministri Baiba Brazyň “Roýter” habar gullugyna beren soňky çykyşynda EUB-de umumy atmosferany jemleýär: "42.7-nji maddanyň güýje girmegi we mundan beýläk-de ösdürilmegi sinergiýa gözlemekde NATO bilen ýakynlaşmalydyr we hiç hili ýagdaýda NATO-a ynamsyzlygyň ýa-da Alýansyň gowşamagynyň alamaty hökmünde garalmaly däldir."