Ferdi Sabit SOYER - Gazagystan, Hindistan we Holguin

"Kipr respublikasynyň" prezidenti jenap Kristodoulides Gazagystana bardy. Birnäçe wagt ozal Hindistana baryp gördüler. Gazagystan Kipriň paýtagty Nikosiýanyň günortasynda ilçihana açdy. Indi jenap Hristodulidis Astanadaky ROK ilçihanasyny açar. Şeýlelik bilen, Hindistana we Gazagystana saparlaryň strategiki ähmiýeti ýokmy? Ilki bilen, 2023-nji ýylda Hindistanyň paýtagty Nýu-Delide geçirilen G20 sammitinde ABŞ, theB, Hindistan, Saud Arabystany, BAE, Italiýa we Fransiýa arasynda Hindistanyň, Eastakyn Gündogaryň we Europeewropanyň taryhy Spice marşrutyny IMEC hökmünde guramak we bu söwda ýoluny gury ýer we deňiz ýollary arkaly üýtgedip gurmak baradaky şertnama baglaşyldy. Bu ýoluň möhüm strategiki ugurlaryndan biri Kipr. Munuň taryhy ähmiýeti bar. Rim, Pars, Wizantiýa, Wenesiýa we Osman imperiýalarynda şeýle boldy. Mundan başga-da, Angliýa Kipri ​​XIX asyrda Hindistanyň üstünden özygtyýarlylygyny goramak üçin strategiki sebit hökmünde gördi, bu gün hiç wagt gün batmaýan imperiýa diýip öwündi. After renting the island from the Ottoman Sultan Abdulhamid for 90 thousand pounds sterling, he sent a fleet headed by Admiral John Hay to Cyprus to ensure its dominance. Admiral adada özygtyýarlylygy ýola goýandan soň, oňa we şol wagtyň Iňlis premýer-ministri Benýamin Disraeli özüne berlen sitata onuň ähmiýetini açdy. "Men şa aýalyma Hindistanyň açaryny hödürleýärin." Häzirki wagtda, 21-nji asyryň birinji çärýeginde köne Spice Road dünýä güýç ýaryşynda energiýa we söwda ýollaryndan agdyklyk etmegiň gözleg merkezleriniň biridir. Kipr ýene-de açarlaryň biridir. Bu strategiki maksat, jenap Kristodoulidesiň we Hindistanyň premýer-ministriniň saparynyň arkasynda durýar. Häzirki strategiki ähmiýet, Hytaý bilen Europeewropanyň arasyndaky Taryhy küpek ýoly bilen ylhamlanan we Aziýa, Afrika we Europeewropany gury we deňiz ýollary arkaly birleşdirmegi maksat edinýän Hytaýyň “Guşak we ýol taslamasy” bilen baglanyşykly. Esasanam Hytaý-EUB söwda şertnamalary ABŞ-nyň Hytaýy, EUB we gümrük paçlary bilen beýleki ýurtlary duzaga düşürmek baradaky tagallalaryndan soň işlenip düzüldi we bu taslamanyň ähmiýeti ýokarlanýar. Şonuň üçin Kipr diplomatiki ädim bilen EUB-ne agza bolmak strategiki mümkinçiligi sebäpli; Hindistan, Europeewropa we Hytaý, Europeewropa, Aziýa we Afrika arasyndaky gatnaşyklaryň ösmegi üçin esas bolan taryhy Süýji ýolunyň häzirki zaman beýany bolan IMEC we küpek ýolunyň häzirki zaman beýany bolan “Guşak we ýol taslamasy”; Başgaça aýdylanda, bu ikisi üçinem möhüm "açar" boldy. Şol sebäpden, Europeewropa-Hytaý ykdysady gatnaşyklarynda işjeň pozisiýa eýelemegi isleýän Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda ýerleşýän Türk döwletleri guramasynyň möhüm agzalary, BMG bilen baglaşylan şertnama bilen BMG-nyň 550 we 541-nji kararlaryna ygrarlydyklaryny mälim etdiler. Olaryň käbiri ilçihana açmak kararyna geldi. Başgaça aýdylanda, bu täsiri döredýän zat Kipriň EUB-ne agzalygy. Edil şonuň ýaly-da, Köne Spice Road taslamasyny janlandyrmak maksadyna esaslanyp, Kipriň Aýlag ýurtlary, Saud Arabystany we Ysraýyl bilen gatnaşyklaryny ösdürmegi Hindistan bilen ýylylyk gatnaşyklary bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Şol sebäpden, küpek ýolunyň ilkinji derwezesi bolan Gazagystan bilen Kipriň arasyndaky gatnaşyklara şu nukdaýnazardan garamaly. Bu nukdaýnazardan, biziň we Türkiýe üçin çynlakaý päsgelçilik bolan Kipr meselesiniň çözülmezligi; Özara kabul ederlikli ylalaşyk arkaly çözgüt tapmak strategiki ähmiýete eýe. Şonuň üçin BMG-nyň Baş sekretarynyň tabşyrygy boýunça hereket eden jenap Holguiniň saparyna baha bermek; Çözgütlere gönükdirilen gepleşikleri başlatmak üçin inisiatiwany ösdürmek möhüm mesele. Prezident Tufan Erhürmanyň aýdyşy ýaly, gepleşik stoluny düzmek üçin däl-de, gepleşikleri çözgüt merkezi, ýagny şertnama baglaşmak üçin başlamaly. Otherwiseogsam, bu ösüşlere tomaşaçy bolarys. Tomaşaçy bolmazlyk üçin, çözgütleriň syýasy deň partiýasy we BMG parametrlerine esaslanýan umumy döwlet hökmünde theB-de öz ornumyzy almalydyrys 2013 © Diyaloggazetesi.com rightshli hukuklar goralan. Rugsatsyz we çeşmesini görkezmezden çap edilip bilinmez Allhli hukuklar goralandyr. Diyalog gazet - Awtorlyk hukugy © 2026