Gazagystanyň uly dogany - Аналитический интернет-журнал Власть

Читайте этот зар на русском Almaty welaýatynyň prokurory fewral aýynda “Yandex” gezelenç programmasyndan sürüjileriň şahsy maglumatlaryny soranda, rus tehnologiýa ägirtleriniň Gazagystan bölümi awtomatiki usulda boýun egdi. Derňewçiler aliment töleglerinden gaça durmak üçin girdejilerini az görkezýändiklerinde güman edilýän şahsyýetleriň hakyky girdejilerini anyklamaga synanyşýardylar we “hemme zat” diýlip atlandyrylýan kompaniýa talap edilýän maglumatlaryň hemmesini dogry berdi Bu şahsy durmuşyň bozulmagy dälmi? Almaty ykdysady kazyýetiniň we Astanadaky kazyýet dolandyryş müdirliginiň habaryna görä, bu haýyş şahsy maglumatlary, täjirçilik, bank we beýleki gizlin maglumatlary goramagy düzgünleşdirýän bar bolan kanunlara laýyk gelýär Bir aý öň Almaty şäher prokuraturasy we andandeks Kazakstan "Sosial ähmiýetli tölegleriň ýerine ýetirilmegi we aliment borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegi barada maglumat alyş-çalşygy" barada memoranduma gol çekipdi, soňraky haýyş üçin ýol açdy Bu şertnama, jenaýat, kezzapçylyk we zorluk maksady bilen Gazagystanyň ýaşaýjylaryna gözegçilik etmek üçin platformalaryň, bank programmalarynyň, gözegçilik kameralarynyň we beýleki sanly hyzmatlaryň has köp ulanylýandygynyň bir mysalydyr Wlast bilen söhbetdeşlik geçiren hünärmenleriň pikiriçe, ähliumumy gözegçilikiň bu görnüşde ulanylmagy “iki ýüzli gylyç” bolup biler. Hökümet has köp onlaýn maglumatlara eýe bolmak jenaýatlaryň öňüni almaga we çözmäge kömek edip bilse-de, döwlete güýçli täze gözegçilik gurallaryny berip biler Gazagystanyň sanly ambisiýalary 2000-nji ýyllaryň ortalarynda, haçan-da ýurtda elektron hökümet hyzmatyny başlanda başlandy, şondan bäri puluny ep-esli giňeltdi. Geçen ýyl hökümet emeli intellektiň ösmegine AI ösüş ministrligini döredip, sanly ösüş ministrligini özüne çekdi. Öňkülerden has sanly maglumatlara eýe bolmak bilen, Gazagystan umumy gözegçilikiň başga bir distopiýa döwletine öwrülmek howpy abanýar Astanadaky mekdebiň ýanyndaky kameralar. Suraty Paolo Sorbello Gazagystan sanlylaşdyryş meýilnamasyny çaltlaşdyryp başlaly bäri, barha artýan akademiki gözlegler tehnologiki modernizasiýanyň has gowy dolandyryşa geçýändigini ýa-da döwleti has çylşyrymly dolandyryş gurallary bilen enjamlaşdyrýandygyny sorag astyna aldy 2019-njy ýylda Gazagystanyň elektron hökümet dolandyryşyny tankyt eden akademikler Kolin Knoks we Saltanat Janenowa ulgamyň korrupsiýa we netijesizligi çözüp bilmedikleri hökmünde bellediler Alymlar: "Sanly Gazagystan halkara jemgyýetçiligine progressiw döwletiň mysaly hökmünde yglan edilse-de, hyzmatlaryň pes bolmagy we Gazagystanyň raýatlary üçin durmuş derejesiniň pes bolmagy ulgamlaýyn näsazlyklary çözmek üçin kän bir netije bermeýär" -diýdi alymlar Beýleki gözlegçiler ýurduň tehnologiki ösüşiniň syýasy netijelerine ünsi jemlediler. Howpsuzlyk boýunça hünärmen Anna Gussarowa 2020-nji ýylda "2019-njy ýylyň oktýabr aýynda Hytaýa ilkinji resmi saparyndan soň, Prezident Kassym-Jomart Tokaýew öz kabinetine Hytaýyň köpçülikleýin sanlylaşdyryş tejribesini ulanmagy tabşyrdy" -diýdi Şol sapar wagtynda Tokaýew wideo gözegçilik enjamlaryny öndürýän bölekleýin döwlet tehnologiýa kompaniýasy HikVision-nyň baş edarasyna baryp gördi HikVision markaly kamera. Suraty Paolo Sorbello COVID-19 pandemiýasy wagtynda Gazagystanyň sanly gözegçilik mümkinçilikleriniň giňelmegi. Centralakynda çap edilen kitapda Merkezi Aziýa alymy Luka Ancesçi bu krizisiň, "re regimeimiň territorial gözegçilik kuwwatynyň ýokarlanmagyna" goşant goşan ösen tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyny ýeňilleşdirendigini öňe sürdi Bu ösen tehnologiýalar köplenç Hikvision we Dahua Technology ýaly hytaý kompaniýalary tarapyndan üpjün edilýär. Olara, hukuk goraýjy edaralaryň we ýerli administrasiýalaryň Gazagystanyň hemme ýerinde, şol sanda Akkol şäherinde guran kameralary Soňky iki onýyllykda Gazagystanyň sanlylaşdyryş hereketiniň depgininiň artmagy bilen, “akylly şäher” tehnologiýalary hökümetiň geljege bolan garaýşynyň merkezine öwrüldi. Recognitionüz tanamak ulgamlary, biometrik kesgitleýiş, emeli intellekt we torlaýyn gözegçilik infrastrukturasy şäheriň durmuşyny we jemgyýetçilik hyzmatlaryny gowulandyrmak üçin tutuş ýurt boýunça ýaýradyldy Irki we hyjuwly synag Astanyň demirgazygynda 13,000 şäher bolan Akkol boldy. 2018-nji ýylda ýüz belgisi bilen enjamlaşdyrylan turniketler, wi-fi birikdirilen awtobus duralgalary we gözegçilik kameralary oturdylanda “Smart Akkol” diýlip atlandyryldy. şäheriň hemme ýerinde “Akylly şäher” maksatnamasynyň direktorlaryndan Andreý Kirpiçnikow 2023-nji ýylda hökümet binasynyň doly sanlaşdyrylandygyny aýtdy "Coda Story" -e "Işgärlerimiziň hemmesi özboluşly ýüz belgilerini ulanyp binanyň içine girip biler" -diýdi Aprel aýynda Akkola baranymyzda, turnikler açykdy, ýüz şahsyýet ulgamy öçürildi we bizi dostlary, atlary, şahsyýet belgileri, gollary we baryp görmegiň takyk wagtlary bilen doldurylan uly myhman kitabyny dolandyrýan dostlukly garawul garşy aldy Akkoldaky administratiw binanyň içinde. Surat Leonid Urosow Kirpiçnikow üç ýyl ozal: "Biz durmuşy has gowulaşdyrmak, has netijeli we has ygtybarly etmäge synanyşýarys" -diýdi. Emma saparymyzda söhbetdeş bolan birnäçe ýaşaýjy bu taslamany hökümetiň beren wadalaryny ýerine ýetirmedik beýik başlangyç hökmünde häsiýetlendirdi Ady üýtgedilen etrap häkimliginiň işgäri Aýnuranyň pikiriçe, Akkolyň häzirki zaman görünýän, ýöne gaçyp barýan awtobus duralgalarynyň daşynda asyl görüş galyndylary az Taslama öňki prezident Nursultan Nazarbaýew tarapyndan 2019-njy ýylda işinden çekilmezinden ozal başlandy. Akkol geljekde syýahatçylyk merkezi hökmünde hem bellendi, emma şäher bu ýere gelýänleriň arasynda ep-esli ýokarlanmany ýa-da döwletiň tehnologiýa tehnologiýasynyň wada berlen miwelerini görmedi Indi, günortada dörän akylly şäher Alataunyň nobaty, onuň ösüşi hökümet we hususy telekeçiler tarapyndan milliardlarça dollarlyk maýa goýumlary bilen goldanylar, bu Gazagystanyň ilkinji “kripto şäherini” döretmäge itergi berýär Has hyjuwly futuristik teklipleriň arasynda takmynan 50 km uzaklykda ýerleşýän Gazagystanyň iň uly şäheri bolan Almaty bilen howa-taksi baglanyşygyny ösdürmek meýilnamalary bar Gazagystanyň sanlylaşdyrma hereketiniň iň göze ilýän görnüşlerinden biri, gözegçilige kömek edýän fiziki infrastrukturanyň çalt giňelmegi boldy 2017-nji ýylda Gazagystan “Sergek” gözegçilik programmasyny işe girizdi we ilki bilen Astana müňlerçe CCTV kamerasyny oturtdy. Gözlegçi Cian Stryker Merkezi Aziýadaky Sanly ýüpek ýoly baradaky 2021-nji ýyldaky hasabatynda Sergeki “Gazagystanyň iň gymmat döwlet-hususy hyzmatdaşlygy taslamalarynyň biri” diýip häsiýetlendirdi Hökümet ulgamy jemgyýetçilik howpsuzlygy guraly hökmünde hödürleýär. Içeri işler ministrligi Wlasta ýazmaça jogap bereninde hukuk goraýjy edaralaryň “jemgyýetiň howpsuzlygyny ýokarlandyrmaga we raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga gönükdirilen sanly tehnologiýalary işjeň durmuşa geçirýändigini” aýtdy. Ministrligiň habaryna görä, tutuş ýurt boýunça takmynan 1,6 million kamera işleýär, şolardan 545,000 operasiýa gözegçilik merkezlerine birikdirildi Ministrlik Wlasta "Jenaýatlaryň 66% -den gowragy olaryň kömegi bilen çözüldi" -diýdi Astanadaky köçe kameralary. Suraty Paolo Sorbello Astanadaky Nazarbaýew uniwersitetiniň professory Alekseý Troçew şeýle habarlara şübhelenýär we habar berilmeýär öýdülýän Gazagystanda jenaýatlaryň köpdügini we hukuk goraýjy edaralaryň köpden bäri maglumatlary manipulirlemekde aýyplanýandygyny aýtdy Şeýle-de bolsa, hukuk goraýjy guramalar wideo gözegçilik tehnologiýalarynyň jenaýatyň öňüni almakda has gowulaşýandygyny öňe sürýärler. 1-nji martdan başlap Gazagystanda kameralar ruluň aňyrsynda jübi telefonlaryny ulanýan sürüjileri ýüze çykarmak üçin ulanylyp başlandy. Ministrligiň habaryna görä, häzirki wagtda 24,000-den gowrak kamera ýüzi tanamaga ukyply emeli intellekt ulgamlary bilen enjamlaşdyrylandyr Golaýda häkimiýetler gözegçilik maksady bilen robot itleri hem ýerleşdirip başladylar. Hukuk goraýjy edaralar jenaýatçylary tapmak üçin hususy eýeçilikdäki CCTV kameralaryny hem ulandy we kazyýet işlerini çözmek üçin emeli intellektden peýdalandy Troçew: "Bu iki ýüzli gylyç: bu gözegçilik hemmeleriň gözegçiligindedigini aňladýar, şeýle hem her kim öz hukuklarynyň bozulandygyny subut edip biler" -diýdi. "Işlemeýän gözegçilik kameralaryny ýa-da polisiýa işgärleriniň beden kamerasyny geýmeýändiklerini görenlerinde adamlar iň az gözegçilik derejesini talap edýän ýaly" Merkezi Aziýada gözegçilik alymy Jasmin Dall'Agnola hem şol tehnologiýalaryň bäsdeşlik maksatlaryna hyzmat edip biljekdigini öňe sürýär "CCTV kameralary şahsy adamlaryň hukuklaryny bozmak üçin ulanylýar, ýöne CCTV wideolary diňe awtoritar gözegçilik üçin gural däl, eýsem adamlar ony gaýtadan ulanmaga mümkinçiligi bar bolsa, esasanam hususy eýeçilikde bolsa" -diýdi [Dall'Agnolanyň Merkezi Aziýadaky “akylly şäher” ösüşi barada gürrüňini diňläň.] Gözegçilik kameralary Gazagystanyň sanly ýagdaýyna emeli göz berýär akyl barha beýnisine öwrülýär. Soňky ýyllarda AI tehnologiýalary hökümetiň hukuk goraýjy edaralaryna, maliýe gözegçiligine we döwlet dolandyryş ulgamlaryna giňden ornaşdyryldy Baş prokuraturanyň hukuk statistikasy we ýörite ýazgylar komiteti Wlasta jenaýat we administratiw kazyýet işlerini, döwlet gözegçiligini, prokuratura gözegçiligini, şahsy maglumatlary gaýtadan işlemegi, jenaýat ýazgylaryny we beýleki çäklendirilen maglumatlary awtomatlaşdyrmak üçin ulanylýan birnäçe maglumat ulgamynyň işleýändigini aýtdy Komitetiň pikiriçe, bu ulgamlar şübheli amallary awtomatiki bellemäge ukyply AI gurallary bilen enjamlaşdyrylandyr we "bikanun işler bilen meşgullanýan adamlaryň maliýe we sanly yzlaryny yzarlap biler" Emeli intellektiň kämilleşdirilmegi netijesinde ýurduň ýüz tanamak ukyby ep-esli giňeldi, habar berlişine görä, Sergek kameralary “ýüz maskasyny geýen adamlary tanap bilýär” Emma 2022-nji ýylyň ýanwarynda şäher protestleriniň gazaply repressiýasy bolan Kandy Kantar döwründe hökümetiň gözegçilik ulgamlary eýýäm köp sanly demonstranty tanap bildi "2022-nji ýylda demonstrantlary kesgitlemek üçin döwlet we hususy kameralar ulanyldy. Bu gurallaryň adamlary goramak üçin däl-de, awtoritar gözegçilik üçin ulanylýandygy düşnüklidir" Dall'Agnola Wlasta aýtdy Recognitionüz keşbini tanamakdan başga, Medeniýet we maglumat ministri Aida Balaýewa maý aýynyň ortalarynda gözegçilik gurallary bilen birlikde “agressiw özüni alyp barşy, söweşleri we tertipsiz hereketleri” ýüze çykarmak üçin AI gurallarynyň ulanyljakdygyny aýtdy Astanadaky hususy telekeçilik kamerasy. Suraty Paolo Sorbello Troçýowyň pikiriçe, geljekde munuň manysy hökümetiň köpçülikleýin ýygnanyşyklara has ýakyndan gözegçilik edip we dolandyryp biljekdigi "Protestler ýüze çykan halatynda mähelläni dolandyrmak üçin has ösen tehnologiýa ulanylyp bilner" -diýdi. Bilýärsiňizmi, birnäçe ýyl mundan ozal şu ​​günler ýörişler gaty seýrek. " Gözegçilik kameralary, awtomatlaşdyrylan ýerine ýetiriş ulgamlary we AI bilen işleýän gözegçilik has giňden ýaýranlygy sebäpli, Gazagystanyň polisiýa we jeza medeniýeti bilen aşa kesgitlenip başlandygy barada jedel ýuwaş-ýuwaşdan ýüze çykýar 2024-nji ýylyň dekabrynda administratiw kodeksine üýtgetmeler girizmek baradaky parlament çekişmesinde "Ak olol" partiýasynyň lideri Azat Peruaşew ýurtda hukuk goraýjy edaralaryň jerime tölemäge aşa üns berýändigini aýtdy Peruaşew kanun çykaryjylara: "Kanunlara girizilen üýtgetmeleriň 80% -i repressiw häsiýete eýe - jerime, jerime, jerime [...] Siz haýsydyr bir" Sitasiýa "gurýarsyňyz" -diýdi Satirik sosial media hasaby soňra Gazagystany “Citationstan” diýip atlandyrany üçin ýakyn wagtda jerime salynjakdygyny aýtdy 2026-njy ýylyň iýun aýynda tankyt iň ýokary derejä ýetdi. Tokaýew bu belligi ýatyrdy we partiýasynyň "kanun we tertip" meselesine ünsi çekjekleri tankytlady Tokaýew: "Käbir adamlar biziň ýurdumyzy halamaýarlar we äsgermezlik edýärler we syýasatlarymyzy" Citationstan "diýip atlandyrýarlar. Çäkli hökümlerini görkezmäge dowam etsinler. Halkymyz jemgyýetçilik tertibine we howpsuzlyga mätäç" -diýdi Tokaýew Peruaşew prezident bilen şertnamasyny yglan edip, ozalky aýdanlaryndan ýüz öwürdi. Ertesi gün, parlament 1,5 million administratiw jerime we 21 milliard teňňe (43 million dollar) salgydy ýygnamagy ýatyrýan giň gerimli amnistiýany tassyklady “Citationstan” baradaky ýatlama tendensiýasy käbir Gazagystanlylaryň arasynda gözegçilik we jerimeleriň jenaýatyň öňüni almak üçin az ulanylýar we jemgyýetçilik gaznalaryny doldurmak üçin has köp ulanylýar diýen düşünje degdi Emma Gazagystanyň ýaşaýjylary, adatça, has az gözegçiligi saýlap bilerler Algoritmiki polisiýa barada jemgyýetçilik düşünjeleri boýunça 2024-nji ýylda geçirilen gözlegde, Nazarbaýew uniwersitetiniň Troçewi, Helsinki uniwersitetiniň gözlegçileri Daria Gritsenko we Kimmo Wehkalahti bilen gizlinlik we içerki gözegçilik aladalaryna garamazdan sanly dolandyryş tehnologiýalarynyň giňden kabul edilendigini ýüze çykardy Makalada "Häzirki wagtda her uly şäherdäki polisiýa bölümlerinde CCTV kameralaryndan we polisiýa hasabatlaryndan maglumat ýygnaýan operasiýa merkezi bar, bu belli bir ýerlerde jenaýatyň ähtimallygyna baha bermek, patrul ibermek we gözlenýän adamlary hakyky wagtda yzarlamak üçin ulanylyp bilner" diýilýär Gözlegiň netijesine görä, şäher ilaty - “esasanam orta gatlak” CCTV gözegçiligine oňyn jogap berýär we goňşy jedelleri ýa-da howpsuzlyk meselelerini çözmek üçin kameralary ýygy-ýygydan ulanýar “Gazagystanyň raýatlarynyň köpüsi muňa nägilelik bildirýärler (ýa-da biperwaý) onlaýn dolandyryş şahsy durmuşyň eldegrilmesizligini bozmak, algoritmiki ikitaraplaýynlyk we algoritmiki dolandyryş bilen baglanyşykly gözegçilik, sanly dolandyryş tehnologiýalary tarapyndan berlen ownuk korrupsiýanyň aňsatlygyna, rahatlygyna we azalmagyna ýokary baha berýärler "diýip awtorlar ýazdylar Astanadaky hökümet binasynyň daşynda kameralar. Suraty Paolo Sorbello Gazagystanyň sanly sürüjisiniň esasy maksady birneme kesgitlenmedi. Birnäçe bilermen, bu düşnüksizligiň hökümetiň öz maksatlaryny halka aç-açan ýetirip bilmezliginden gelip çykýandygyny çaklaýarlar Gussarowa 2021-nji ýyldaky hasabatynda Gazagystanyň sanlaşdyryş meýilnamasy bilen has giň repressiýa nusgalarynyň arasyndaky çyzygyň gitdigiçe bulaşandygyny öňe sürdi "[Gazagystan] halk bilen netijeli aragatnaşyk strategiýasyny gurup bilmedi, internet ýapylan halatynda maglumat akymlaryna gözegçilik we başgaça pikirleri basyp ýatyrmak raýatlaryň gözegçilik we adam hukuklary babatynda täze tehnologiki çözgütleri kabul etmegine täsir etdi." Şeýle-de bolsa, maglumatlary goramak boýunça aýry-aýry gözleglerde Gussarowa we Serik Çaksylykow köp raýatyň “döwlet sanly gözegçiligi geçirýär we hemme zady bilýär, şonuň üçin gizlenmeli zat ýok” diýip çaklaýandyklary sebäpli şahsy maglumatlaryny goramak islemeýändigini öňe sürdüler Noks we Janenowa 2019-njy ýylda jedelleşip, haýsy maglumatlaryň ýygnalýandygyna we ulanylyşyna näbellilik bilen birlikde hökümetiň ilatyň gözegçiligini aňsatlaşdyrýandygyny aýtdy "Elektron hökümet, adamlaryň durmuşynyň hilini ýokarlandyrmak üçin gural däl-de, ilata gözegçilik etmek, oppozisiýany basyp ýatyrmak we durnuksyzlyk hökmünde kabul edilip bilinjek tankytlary aýdyp biljekleri jezalandyrmak üçin başga bir mehanizmi görkezýär" Döwletiň sanly dolandyryş mehanizmleri gözegçilik kameralaryndan we ýüz tanamak ulgamlaryndan has giňdir. Häkimiýetler indi ähli ykjam enjamlaryň IMEI belgileri arkaly hasaba alynmagyny talap edýärler we 2019-njy ýylda internet traffigine has köp gözegçilik etmek islediler Şol wagt ýerli internet hyzmatyny üpjün edijiler .kz domenlerini ulanyjylara hyzmatyň dowam etmegi üçin “Qaznet Trust Certificate” gurmalydygyny habar berdiler. Birnäçe hepde geçensoň, “Firefox” we “Chrome” web brauzerleriniň arkasyndaky kompaniýalar “Mozilla” we “Google” bu şahadatnamany kabul etmejekdiklerini habar berdiler we tankytçylaryň hökümetiň “ortada adam hüjümi” üçin açyk howany döretmek synanyşygy hökmünde puja çykardylar Habar guramalary, bloggerler we aktiwistler hem taryhy hüjümlerde, hem soňky döwürde sanly hüjümlere we senzuralara sezewar boldular Internet gözegçiliklerinden we maglumatlary ýygnamakdan başlap, ýüz tanamak we AI kömegi bilen Gazagystanyň häkimiýetleri sanly gözegçilik ulgamynyň giň ulgamyny yzygiderli ýygnadylar. Netijede howpsuzlygy goramak üçin has köp ulanylarmy ýa-da sosial gözegçilik mehanizmi hökmünde, gurluş Mişel Fukultyň beýan eden “tertip-düzgün we jeza” görnüşine meňzeýär we Tokaýewiň “Kanun we tertip” syýasaty bilen ýakynlaşar Iňlis dilindäki habarlarymyza ýazylyň