Gazagystan we Russiýa: Deňsizler koalisiýasy - Аналитический интернет-журнал Власть

Осы мақал ки қазақша нұсқ ки оқ зәм зир Читайте этот зар на русском Geçen ýylyň noýabr aýynda Gazagystanyň prezidenti Kassym-Jomart Tokaýew we Russiýanyň lideri Wladimir Putin Moskwa döwlet sapary wagtynda öz ýurtlaryny Strategiki hyzmatdaşlyga we bileleşige tabşyrmak baradaky jarnama gol çekdiler. Söwda, energiýa we howpsuzlyk hyzmatdaşlygy ýaly syýasatlar boýunça 42 madda bilen Tokaýew bu resminamany “ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň täze eýýamynyň we görlüp-eşidilmedik derejede özara ynamyň tassyklanmagynyň” nyşany hökmünde öwdi Emma Wlast bilen söhbetdeşlik geçirilen birnäçe hünärmen muňa şübheli garaýar. Muňa derek, jarnamada deňsiz-taýsyz status-kvo bar; Gazagystanyň wepalylygy wada berýän ýeri, Russiýa diňe post-Sowet döwletiniň özygtyýarlylygyny ykrar edýär Karnegi merkeziniň gözleg işgäri Temur Umarow bu beýannamany ýerine ýetiriji hereket hökmünde görýär, öňki bilelikdäki sözlerden düýpgöter tapawutlanýar. Şeýle-de bolsa, wagt bellärliklidir: Russiýanyň Ukraina çozmagyndan bäri hyzmatdaşlyk jarnamalarynyň ilkinji möhüm täzelenişi hökmünde, daşarky geosyýasy basyşlar sebäpli gatnaşyklaryň ýagdaýy barada has köp maglumat açýar Umarow: "Gazagystan:" Biz Russiýany terk etmeýäris we henizem oňa möhüm ýaran hökmünde garaýarys "diýýär. Russiýa jogap berýär:" Biz entek özygtyýarlylygyňyz barada pikirimizi üýtgetmedik " Jarnamanyň makalalarynda Russiýanyň döwlet ýadro ägirdi Rosatomyň Gazagystanyň ilkinji ýadro desgasyny gurjakdygy baradaky habar bar. Bremen we Helsinki uniwersitetleriniň gözlegçisi Ilýa Matweýewiň 1990-njy ýyllara çenli dowam edip gelýän ykdysady gözegçilik nusgasynyň mysaly hökmünde görýän jikme-jiklikleri Matweýew "Şol döwürde rus kärhanalary post-Sowet respublikalarynda ykdysady gyzyklanmalara eýe bolup, işewürligi giňeltmek üçin goňşulary bilen gatnaşyk gözleýär" -diýdi Ruslaryň täsiri äşgärdi, ýöne syýasat we ykdysadyýet çäklerinden çykmady. Bu 2014-nji ýylda Krymyň anneksiýa edilmegi bilen, soňra bolsa Ukrainanyň çozmagy bilen yzyna dolanyp bolmajak üýtgeşiklik boldy Ykdysady imperializm geosyýasy gapma-garşylyga öwrülensoň, Russiýa post-sowet hyzmatdaşlary bilen diplomatik gatnaşyklarynyň köpüsini ýitirdi. Şeýle-de bolsa, özlerini uzaklaşdyrmak islegi çuňňur garaşlylyk bilen çylşyrymlaşýardy. Gazagystanyň nebitiniň takmynan 90% -i Russiýanyň üsti bilen, esasanam Hazar turbageçiriji konsorsiumynyň üsti bilen eksport edilýär. Nebit girdejileri döwlet býudjetiniň 40-50% -ini emele getirýänligi sebäpli, aýrylmak Gazagystanyň ykdysadyýetine howp salýar Bu, 2022-nji ýyldan bäri däl-de, eýsem ykdysady gatnaşyklarynyň hasam çuňlaşandygyny düşündirip biler. Iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygy 2021-nji ýylda takmynan 19 milliard dollardan 2025-nji ýylda 27,4 milliard dollara çenli artdy. Rus harytlary Gazagystanyň import gurluşynda agdyklyk etmegini dowam etdirýär, 2025-nji ýylda 29,7 göterim. 2024-nji ýylda Russiýa Gazagystanyň iň uly daşary ýurt maýadary boldy Umarow bu dinamiki herekete getirýän iki güýji görkezýär. Birinjiden, Gazagystan Russiýa importyň esasy tranzit merkezine öwrüldi. Gazagystanda isleg esasan durnukly bolsa-da, Günbatar sanksiýalarynyň üstünde işlemek üçin üçünji ýurtlardan eksporty ep-esli artdy. Ikinjiden, Merkezi Aziýa girmek Russiýanyň energiýa pudagy üçin möhüm ähmiýete eýe boldy Gazagystan, maýa goýumlary, daşary syýasat, ideologiki konserwatiwlik we milletparazlyk ýa-da territorial giňelmek arkaly duýulsa-da, Russiýanyň täsirine sezewar bolup galýar. Harby gatyşma howpy gipotetiki bolup galsa-da, post-sowet ýurtlarynyň köpüsi syýasy we ykdysady sebäplere görä Russiýadan has uzakda ýerleşýän ýaly görünýär. Matweýewiň pikiriçe, Gazagystan meselesinde bu başga "Putin bilen Tokaýewiň arasynda birek-birege garaşlylygyň bir elementi bar. Rus imperializmi Gazagystany esasy bazar, maýa goýum maksady we sanksiýalardan gaça durmagyň usuly hökmünde gyzyklandyrýar. Tokaýew öz re regimeimini goldamak isleýär" Bu depginli Gazagystanyň ýolbaşçylygy seresaplylyk bilen hereket edýär. Rus dilini we post-sowet koalisiýasyny goldaýar, içerde bolsa garaşsyz Gazagystanyň şahsyýetini we mirasyny ösdürýär Bu deňagramlylyk, Russiýanyň ideologiki talaplarynyň görünişinden has az kesgitlenmegi bilen has aňsatlaşdyrylýar. Londonyň SOAS uniwersitetiniň Merkezi Aziýa syýasaty boýunça uly mugallymy Bhawna Dawé, bu beýannama hemme zatdan beter wepalylygyň alamaty hökmünde garalmalydygyny öňe sürýär "Putinde henizem bitewi ideologiýa ýok. Onuň Günbatar asewraziýa garşy tiz öwrenişýär Günbataryň (ýa-da ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň) Russiýa bolan gyzyklanmasy. Başga sözler bilen aýdylanda, bu pursatparazlyk we häzirki re regimeimiň ýaşamagyny üpjün etmek islegi "-diýdi Bu, Umarowyň “orta güýç” strategiýasy hökmünde kesgitleýän zadyny açýar: Putin-Trump dünýä tertibine laýyk gelýän, uly döwletleriň agalyk etmegini kabul edip, kiçi döwletlere öz täsirini görkezmek üçin ýer goýýar. Tokaýew üçin dünýä ykdysadyýeti bilen gatnaşyklardan peýdalanmak bilen bir hatarda Russiýa bilen gatnaşyklaryny dowam etdirmek barada aýdylýar we häzirlikçe işleýän ýaly Bu makalanyň redaktirlenen görnüşini Mariýa Hille terjime etdi Iňlis dilindäki habarlarymyza ýazylyň