“Ostitirilenleriň atlasy…” - Sewgül Uludağ

Rosalino LEVANTİNO / BIANET Diktatorlygyň hemişelik ýok etjek bolýan yzlary ýitip giden we dokumental kinoteatryň maşgalalarynyň hyzmatdaşlygynyň güýji bilen kem-kemden ýüze çykýar Hökümete garşy çykýanlary alyp gaçmak we öldürmek, subutnamalara garşy zorlugyň bir bölegi hökmünde yzlary ýok etmek, jesetleri gizlemek we şaýatlary dymdyrmak köp reimesim tarapyndan durmuşa geçirilýän taktika Ispaniýada diktaturanyň terrorçylyk strategiýasy güýje giren wagtynda ýüzlerçe müň adamyň öldürilendiginden başga-da, öldürilen adamlaryň jesetleri bir gün adalat jogapkärçiligine çekilmek mümkinçiligini aradan aýyrmak we şol bir wagtyň özünde ilatyň dissident gatlaklarynyň “ýitip giden” gynamalaryny dowam etdirmek üçin köpçülikleýin mazarlara gömüldi. Dogry ýazylmadyk jesetleriň otuz müňden gowragy beýik gizlinlikde baky saklanjak Valle de los Kaýdos (Şehitler jülgesi) ýadygärliginiň elýeterli däl koridorlarynda toplandy Umentadygärlige salnan on müňlerçe jesediň galyndylary "näbelli" aňlatmasy bilen gaty ýaramaz şertlerde saklanylsa-da, 2022-nji ýyldan bäri Cuelgamuros jülgesi diýlip atlandyrylýan ýadygärlikde diňe iki adam bardy: Diktator Fransisko Franko we Falange hereketini esaslandyryjy éoze Antonio Primo de Rivera Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda, şol wagtky premýer-ministr éoze Luis Rodriguez Zapateronyň döwründe kabul edilen Taryhy ýatlama kanunyna salgylanyp, kaset ýadygärligi eldegrilmesizligini ýitirdi we faşistik liderleriň jesetleri başga ýerlere geçirildi Soň bolsa, ýakynlaryny ýitiren we hiç haçan tapyp bilmeýän, "iňňe bilen guýy gazmakdan" tapawudy bolmadyk adamlar henizem çagalyk döwründe, kinoreerissýor Manuel Correa tejribesini ulanyp, bu işe gatnaşdy. Kolumbiýada ýitirim bolanlary gözleýänler bilen tejribe toplan köp ugurly ýaş suratkeş Correa, kazyýet binagärçiligi we özi esaslandyran Oficina de Investigación dokumental filminiň goldawy bilen dinamikany çaltlaşdyrdy. Daş-töweregine ýygnan geograflardan, matematiklerden, gözlegçilerden, binagärlerden we suratkeşlerden başga-da, derňewlerde ulanylýan sanly kartalaryň, raýatlaryň elindäki arhiw materiallarynyň we täze kazyýet tehnologiýalarynyň kömegi bilen bu işi çaltlaşdyrdy we 8 ýyllap dowam eden tagalladan soň atitirim bolmagyň atlasy atly dokumental film çykdy. 2026 Ispaniýa bilen Norwegiýanyň arasynda bilelikde döredilen 84 minutlyk nusgawy film CPH: DOX 2026-da dünýä premýerasyna eýe boldy Franko re regimeimi gutarandan soňam, gadagan edilen meseleleriň biri ýitirim boldy. Hapa kir ýuwulmagynyň öňüni almak üçin dini häkimýetiň hyzmatdaşlygy şu güne çenli dowam etse-de, biz bu dinamikanyň bir bölegi hökmünde ýady öçürmegi goldaýan býurokratiýany, syýasy abraýy we jemgyýetiň bir bölegini görýäris Geň galdyryjy dokumental film, çynlakaý hasabat görnüşinde ylmy gözlegleriň çynlakaýlygy bilen bir hatarda hereket edýär we ýitirim bolanlaryň garyndaşlarynyň henizem bir ýa-da iki nesil geçendigine garamazdan emosional ekspluatasiýa bilen henizem gan akýan ýaralaryna ýakynlaşmaýar Filmiň köpüsinde, döşüne doldurylan süňkleriň we kelleleriň şekilleri we wirtual şöhlelenmeleri bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Düşünjeli ýagdaýda dogry saklanmadyk ýazgylar, ýyrtylan sahypalar bilen jaýlanyş ýazgylary, durmuş ýönekeý san bilen geçdi, ebedi dymmagy haýyş eden ruhlar Evilamanlygyň gadagan edilmegi, ähli zalymlygy bilen ýene-de öňümizde, re regimeimi sorag etmezden hyzmatdaşlyk etmekden çekinmedikleriň näleti henizem diridir Bir gün yzly-yzyna hatara düzülen, biri-biriniň üstünde, koridorlarda, zordan açylan gapylaryň aňyrsynda, gizlin bölümlerde, galyndylarda döşlere we olaryň mazmunyna ýetmek mümkinmi? Bu aralykda, ýurduň çar tarapynda köpçülikleýin mazarlar birin-birin açylýar, ýazga alynýar we ýitirilenleriň atlasy oýlanyşykly döredilýär Sabyr we erjellik talap edýän bu agyr göreş geljekde hökman öz miwesini berer (Ingitirim bolanlaryň atlasynda işleýänler ...) Dokumental filmde, wagtyň geçendigine garamazdan, ýitirim bolan garyndaşlaryny yzygiderli gözleýänleriň näderejede tutanýerlidigini görýäris. Re directorissýor we ssenarist, kinematografiýa we redaktirleme bölüminiň agzasy bolan Correa olaryň edýän tagallalaryna uly goldaw berýär, şeýle hem "näbelli" adamlaryň hersiniň adyny dikeltmek missiýasynyň baýdagyny göterýär; Missingitirim bolanlaryň atlary sesli okalýar Dymmak we unutmak niýeti bilen azatlyk söweşijileri täzeden dogulýan ýaly, ýurduň garaňky geçmişi ýuwaş-ýuwaşdan açylýan ýaly Destroyedok edilmäge synanyşan subutnamalar ýitirilen subutnamalar bilen çalşyryldy. Garyndaşlarynyň maşgala arhiwinde yzygiderli saklaýan hatlaryny, suratlaryny we kiçijik ýatlamalaryny alýar we tuneliň ahyrynda görünmegine garaşylýan ýagtylyk hakda gowy habar berýär. Nesiller geçse-de, ümsümlikler ýyrtylýar we döwletiň sütemleri ahyrsoňy ýok edilýär. Mawzoleýiň manysy, hökümetiň megalomaniýasyny ep-esli derejede görkezýän tomaşaçy ýaly, ýok edilýär we adamzadyň iň ýokary gymmatlyklary ýene-de ýeňişlerini yglan edýär Dini wekiller tarapyndan ýoýulan, senzuradan ýa-da düýbünden ýok edilen maglumatlar hakykata has ýakyn maglumatlar bilen çalşyrylýar; Bu proses haýal dowam edýär, ýöne umytly we ynamly ädimler bilen (BIANET.ORG - Rosalino LEVANTİNO -) Amnesty International dünýäde adam hukuklary boýunça iň giňişleýin hasabaty taýýarlandygyny mälim etdi. 144 ýurda baha berlen 406 sahypalyk "Dünýädäki adam hukuklarynyň ýagdaýy 2025/26" hasabatynda 2025-nji ýylyň halkara hukugyna garşy agressiw başlangyçlar bilen, esasanam ABŞ, Ysraýyl we Russiýanyň täsiri astynda boljakdygy nygtaldy Hasabatda atyşygyň bes edilmegine garamazdan Ysraýylyň bikanun ilatly nokatlar we kömek bloklary bilen genosid etmegini dowam etdirýändigi we Liwan we Eýran ýaly ýurtlarda hüjümlerini giňeldendigi aýdylýar. Döwletleriň genosidi duruzmak ýa-da bütin dünýäde halkara hukuk jenaýatlaryna sebäp bolýan jogapkärçiliksiz ýarag we tehnologiýa geçirişlerini bes etmek üçin anyk çäreleri görmändigi mälim edildi Amnesty International tarapyndan neşir edilen hasabatda güýçli döwletleriň we kompaniýalaryň köptaraplaýynlyga, halkara hukugyna we adam hukuklaryna garşy hüjümleri sebäpli "dünýä howply täze eýýamyň bosagasynda" duýduryş berildi. Hasabatda döwletleriň, halkara guramalaryň we raýat jemgyýetiniň köşeşdiriş syýasatlaryny ret etmelidigi we bu "täze buýrugyň" döredilmeginiň öňüni almak üçin hüjümlere bilelikde garşy durmalydygy aýdylýar Amnesty International guramasynyň baş sekretary Agnes Callamard: "Biz döwrümiziň iň kyn döwri bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Adamzat transmilli hukuklara garşy hereketleriň we bikanun söweşler we aç-açan ykdysady şantajlar arkaly özygtyýarlylygyny girizmek kararyna gelen ýyrtyjy döwletleriň hüjümine sezewar bolýar" -diýdi "Bu döwrüň düýpgöter tapawudy, iň güýçli aktýorlaryň adam hukuklarynyň esaslaryna we gözegçilik, jezasyzlyk we girdeji almak üçin halkara düzgünlerine gönüden-göni hüjüm etmegi. Eastakyn Gündogarda barha artýan zorlukly çaknyşyklar bu hökümsizligiň netijesidir. Eýranyň Birleşen Milletler Guramasynyň Düzgünnamasyna garşy eden hüjümlerinden soň, Eýranyň raýatlarynyň garşysyna aç-açan jebir-jepalara öwrüldi. Dünýädäki ýurtlary gurşap alýan dawa indi hemme ýerde. " ilata täsir edýär we millionlarça adamyň durmuşyna howp salýar 2025-nji ýyldaky hasabat häzirki çöküşi dokumentleşdirýär we onuň adam hukuklaryna, global durnuklylyga we 2026-njy ýylda we ondan soňky ýyllarda millionlarça adamyň durmuşyna ýetirjek zyýanly netijelerini açyp görkezýär ... Dünýä liderleri aşa kapitalizasiýa etdiler. Olaryň dymmagy we hereketsizligi aklap bolmaýar. Hüjüm edenlere eglişik etmek, hemmämizi ýakjak we geljekki nesilleriň geljegini ýok etjek oda ýangyç goşmak diýmekdir ... Hasabat döwletleri köşeşdirmek syýasatlaryndan derrew ýüz öwürmäge, gorkyny ýeňip geçmäge we öz sözleri we hereketleri bilen agressiw dünýä tertibiniň döredilmegine garşy çykmaga çagyrýar ... 2026-njy ýyl herekete geçeliň we taryhyň diňe bize berlen zat däldigini görkeziň. "Adamzat üçin taryh ýazmagyň wagty indi." (Hasabatyň Kipr bölümi bosgunlaryň hukuklarynyň we jyns deňliginiň bozulmagyna gönükdirilýär) Adam hukuklary döwletiniň dünýädäki 2025/26 hasabatynda görnükli tapyndylaryň käbiri aşakdakylar hökmünde görkezilýär: "-Israýyl 2025-nji ýylyň oktýabr aýynda ýaraşyk şertnamasyna garamazdan Gazadaky ähli palestinalylara garşy genosidi we aparteid ulgamyny dowam etdirdi. Gazanyň ähli ýaşaýyş jaýlaryny, taryhy binalary we raýat infrastrukturasyny diýen ýaly ýykdy; 2 million palestinalynyň köpüsi bikanun göçürildi. Mundan başga-da, 2025-nji ýylyň ilkinji 10 aýynda palestinalylara 1600-den gowrak zorlukly hüjüm amala aşyryldy, iň köp weýrançylyk we mejbury ewakuasiýa 2025-nji ýylda hasaba alyndy we 64,065 adam ýaralandy. 2025-nji ýylyň ortalaryna ýarym milliondan gowrak palestinaly açlyk howpy astyndady. Diňe iýul aýynda ýiti iýmitlenmezlik sebäpli 13 müň çaganyň keselhanalarda bejergi alandygy habar berildi. Ysraýyl resmileri palestinalylara garşy zorlukly hereketleri, şol sanda esassyz tussag etmek we tussaglary gynamak ýaly işleri öwdi. Ysraýyl şeýle hem Liwanda, Eýranda, Katarda, Siriýada we Yemenemende harby zarba urup, parahat ilaty öldürdi ýa-da ýaralady Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Ysraýyl we Russiýa halkara jogapkärçilik mehanizmlerini, esasanam Halkara Jenaýat Kazyýetini hasam gowşatdy. Trump administrasiýasy ICC işgärlerine, kazyýet bilen hyzmatdaşlyk edýän guramalara we BMG-nyň basyp alnan Palestina sebitindäki ýörite hasabatçysyna garşy sanksiýalary girizen wagtynda, Russiýanyň kazyýetleri ICC işgärleri üçin tussag etmek karary berdi. Köp ştat Rim düzgünnamasyndan, toparlaýyn ok-därileri we işgärlere garşy minalary gadagan edýän konwensiýalardan ýüz öwürdi ýa-da yglan etdi ABŞ Karib deňzinde we theuwaş ummanda gaýyklary bombalap, 150-den gowrak adamy kazyýetden çykardy we 2026-njy ýylyň ýanwarynda Wenesuela hüjüm etdi Braziliýanyň Rio-de-Janeaneýro şäherinde raýat we harby polisiýa "favelas" diýilýän garyp etraplarda neşe serişdelerine garşy operasiýa geçirdi; 120-den gowrak adam öldürildi, olaryň köpüsi gara we garyplykda ýaşaýar, birnäçe kazyýetden daşary öldürmeler boldy ABŞ we Ysraýyl tarapyndan 2026-njy ýylyň başynda BMG düzgünnamasyny bozup, Eýrana garşy bikanun güýç ulanmak Eýranyň Ysraýyla we Aýlag hyzmatdaşlygy geňeşiniň ýurtlaryna garşy ar alyş hüjümlerine sebäp boldy. Ysraýyl Liwanda hüjümlerini artdyrdy. ABŞ-nyň Eýrandaky bir mekdebe bikanun hüjüminde 100-den gowrak çaganyň öldürilmeginden başlap, ähli taraplaryň energiýa infrastrukturasyna weýrançylykly hüjümlerine çenli bu konfliktler millionlarça parahat ilatyň janyna howp saldy. Energiýa, saglyga, azyk we suw elýeterliligine ýaramaz täsir edip, durnuksyz sebitde we daşarda asuda ilata we daşky gurşawa giňden, ýakyn we uzak möhletleýin zyýan ýetirmek howpy abanýar Owganystanda "Talyban" aýal-gyzlaryň mekdebe gitmegini, erkin işlemegini we erkin syýahat etmegini gadagan edip, agressiw syýasatlaryny güýçlendirdi Siriýada mezhep esasly öldürmeler bar bolsa-da, bu meselede adalat gazanylmady Angliýanyň häkimiýetleri terrorçylyga garşy aşa giň kanunlar boýunça gadagan edilen Ysraýyl ýarag öndürijilerini nyşana alýan protest ulgamy bolan Palestina hereketini yglan etdi we 2700-den gowrak adamy tussag etdi. Courtokary Kazyýet bu karary 2026-njy ýylyň fewralynda bikanun diýip hasaplady, ýöne hökümet şikaýat etdi Halkara Pul Gaznasynyň prezidenti we CHP-nyň prezidentligine dalaşgär Ekrem ğamogly tussag edilenden soň ýüzlerçe parahatçylykly demonstrant Türkiýede tussag edildi. "Ymamoglu 400-den gowrak adama garşy korrupsiýa aýyplamalary bilen syýasy sebäpler bilen garalýar." 2005-nji ýylda harby gullugyny alyp barýarka öldürilipdi, Nikolaýyň ýagdaýy ýaly mowzuklar ara alnyp maslahatlaşylýar Hasabatyň 406 sahypalyk Iňlis PDF üçin: https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/0320/2026/en/