Aladanyň bozulmagy ýaş ýaşlara geçýär: Haçan mesele, ony nädip çözmeli?

Bütindünýä saglyk guramasy aladanyň bozulmagyny dünýäde iň köp ýaýran akyl problemasy diýip kesgitleýär 204 ýurtdan we 21 sebitden 2023 maglumatlary seljeren gözlegde, dünýäde takmynan 1,2 milliard adamyň akyl kesellerinden ejir çekýändigi anyklandy. Şoňa laýyklykda aladanyň bozulmagy we depressiýa iň ýygy duş gelýär. “Covid-19” pandemiýasy sözüň doly manysynda aladany we depressiýany “partlady” BSGG-nyň maglumatlary meseläniň uludygyny görkezýär. 2021-nji ýyldaky maglumatlara görä, 359 million adama täsir edýär. Aýallara erkeklerden has köp aladalar täsir edýär. Alamatlar adatça çagalykda ýa-da ýetginjeklikde başlaýar. Aladanyň bozulmalaryny bejermek mümkin bolsa-da, hassalaryň diňe dörtden bir bölegi bejergi alýar Türk Psihiatrik Birleşiginiň habaryna görä, umumy aladalanma keseliniň ömri 5-6 göterim. Artykmaç alada we alada köplenç saglyk, maşgala, pul ýa-da iş ýaly meseleler bilen baglanyşykly Her kim wagtal-wagtal aladany duýup biler. Aladalar belli bir derejede ýaşamagymyz üçin zerurdyr. Belli bir derejede, gündelik kynçylyklary çözmäge we çalt karar bermäge we howp abananda gaçmaga taýyn bolmaga mümkinçilik berýär. Adatça bu aladanyň görnüşi ýumşak we dolandyryp bolýar Anxietyöne ynjalyksyzlygy bolanlar köplenç güýçli we aşa gorky we aladalary başdan geçirýärler. Keseliň esasy alamaty, hakyky sebäp bolmasa-da ýa-da bir sebäp bar bolsa-da, ýerliksiz, aşa we gözegçilik edip bolmaýan aladalardyr. Beýni köp zady howp hökmünde kabul edýär. Bu duýgular fiziki dartgynlylyk we beýleki özüni alyp baryş we aň-bilim alamatlary bilen bilelikde bolýar. Dolandyrmak kyn, ep-esli kynçylyk döredýär we bejerilmese uzak wagtlap dowam edip biler. Aladanyň bozulmagy gündelik işe päsgel berýär we adamyň maşgalasyna, jemgyýetine, mekdebine ýa-da iş durmuşyna ýaramaz täsir edip biler Adam köplenç aladalarynyň aşa köpdügine göz ýetirse-de, aladalaryna gözegçilik edip bilmeýär we köşeşip bilmeýär. Olar öz töwereklerinde 'aşa aladaly' hökmünde tanalýarlar Moodist hassahanasynyň psihiatry doktor Pelin Taş Dikeniň aladalaryň bozulmagy baradaky soraglaryna jogap berdi Şeýle hem Taş, köp ýyl bäri belli bolan aladalaryň bozulmalarynyň, esasanam bu pandemiýadan soň ýüze çykyp başlandygyny aýtdy: "Ikisem ýygylygy artdy we öňki ýaşlara geçip başlady. Saglyk aladalary ýüze çykdy. Bir tarapdan näbellilik, beýleki tarapdan sosial izolýasiýa we bal (ölenleriň sany) her gün ýüze çykdy. Aslynda aladanyň esasy köplenç näbelliliklere çydap bilmezlik." Sebäbi adamlar elmydama geljekde näme boljagyny, haçan we näme bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyny bilmek we şoňa görä taýynlyk görmek isleýärler. Umaaralar we ýaslar boldy. "Bular bütin dünýäde aladalary artdyrdy." Aragatnaşyk mümkinçilikleriniň kömegi bilen dünýäniň beýleki tarapynda urşuň, betbagtçylygyň, açlygyň we howanyň gyzmagynyň netijelerine birnäçe minutyň, käte hatda birnäçe sekundyň içinde düşünýäris. Zatlaryň çalt we käwagt aňsat üýtgäp biljekdigine şaýat bolýarys Taş bu gytaklaýyn we gönüden-göni görkezmeleriň aladanyň bozulmalarynda-da täsirli diýip pikir edýär: "Bizde köp maglumatlar bar. Bu köp maglumatlar aladalaryň bozulmagy üçin töwekgelçilikdir. Beýleki bir tarapdan, biz dünýäniň köp künjeginden uruş we betbagtçylyk habarlaryny görýäris. Mysal üçin, uruş başdan geçirmesek-de, wizuallara duçar bolmak howpy abanýar. üçin göni täsir etmek. " Taş aladanyň bozulmagyny suratlandyrmak üçin bir metafora ulanýar: "Awtoulagyň ogurlanmagynyň öňüni almak üçin duýduryş ulgamy bar. Catöne bu duýduryş pişik ýa-da guş geçip barsa-da, işleýşiniň bozulandygyny aňladýar. Aladanyň bozulmagynda beýni ulgamy dogry ýerinde dogry jogap ýa-da reaksiýa bermeýär. Beýleki tarapdan habarlylyk, jemgyýetçilik-medeni derejeler we garaşmalar ýokarlanýar, aladalar hem ýokarlanýar." Belli bir derejede 'tebigy' bolan aladalar haçan meselä öwrülýär? Muny görkezýän esasy görkeziji, işleýşini bozýar, ýagny edilmeli zatlary etmeginiň öňüni alýar. Aladalar sebäpli gündelik durmuş funksiýalaryny ýerine ýetirip bilmezlik, synaglar we synaglar üçin hemişe hassahanalara gitmek, uklap bilmezlik, öýüňi saklamazdan aýlanmak, iýip bilmezlik we ş.m. we maşgala we iş durmuşynda şöhlelenme Taş dowamlylygynyň hem möhümdigini aýtdy: "Adatça alty aýdan köp dowam etmek, bu kesel diýip kesgitlemek üçin möhüm ölçegdir." Türkiýede we dünýäde aladalanma keselleriniň köpelýändigini düşündirip, Taş şeýle dowam etdi: “Şäherde orta ýaşdan ýaşa çenli ýaşaýanlarda köpelýän tendensiýa bar. Biz syn edýäris. Ykdysady kynçylyklar, 'okasam näme bolar, uniwersiteti gutararyn, ýöne iş tapyp bilerinmi?' Pikirleri, geljegiň nähili garaşýandygy baradaky aladalar Dünýäniň beýleki ýerlerinden tapawutlylykda, “somatizasiýa” Türkiýedäki aladalaryň bozulmalarynda has ýygy duş gelýär. Dürli sebäplere garamazdan özlerini beýan etmekde kynçylyk çekýänler, özlerini fiziki taýdan beýan etmekleri has ähtimal "Içim gysýar, aladalanýaryn ýa-da gynanýaryn" diýip bilmeýänler palpitasiýa, ýürek bulanma, gyzgyn gyzgynlyk, elleriň we aýaklaryň çişmegi ýaly şikaýatlary sanap bilerler Aladalaryň bozulmagy aýallarda has ýygy duş gelýär. ”