"Meniň häsiýetim mende bar bolan zat däl-de, mende ýok zat bilen kesgitlenildi" - Kıbrıs gazet - Kıbrıs News, TRNC Soňky minut we gün tertibi habarlary

Higherokary bilim dünýämizde iň ökde akademikleriň biri. Doktor Halil Nadiri, CYPRUS gazetiniň sütün ýazyjysy Hasan Hastüreriň köpugurly soraglaryna jogap berdi Tejribeli akademiki işgärleriň ýokary bilimde-de möhüm bolan umumy hilde möhüm paýynyň bardygy hakykat. Prof. Dr. Halil Nadiri ýokary bilimiň ähli derejelerinde üstünlik gazanan örän gymmatly we ökde adam. EMU-daky üstünlikli hyzmatlary we CIU-nyň ýeten basgançagyna goşan goşgulary el çarpyşmalara mynasypdyr Ine, meniň soraglarym we prof. Dr. Halil Nadiriniň jogaplary… HASTÜRER: Geliň, nostalgiki syýahat edeliň diýjek bolsam, Halil Nadiri çagalykdan başlap şu güne çenli başdan geçirenlerinden nämäni bellär? NADİRİ: Çagalygym we irki ýaşlyk ýyllarym durmuşymyň iň formatiw döwürleri boldy. Men kiçigöwünlilik bilen ulaldym; Ejemden, kakamdan we uýamdan ybarat ýadro maşgalamyzyň içinde paýlaşmagyň, işlemegiň we sabyr etmegiň ähmiýetini öwrendim we başdan geçirdim. Maşgalam mümkin boldugyça zerur şertleri döretmäge synanyşdy Şol ýyllarda mümkinçilikler häzirki ýaly giň däldi, ýöne arzuwlar gaty uludy. Maşgalamyň bilime berýän ähmiýeti sebäpli, okuwyň durmuşyň merkezinde bolmalydygyna düşündim. Şu gün yza seredenimde, häsiýetimi kesgitleýän zadyň mende däl-de, ýok zadydygyny aýdyp bilerin Men 18 ýaşymda kakamy ýitirdim; Bu duýdansyz ýitgim, durmuşymdaky möhüm nokatlaryň biri boldy. Men kakamyň durmuşymyzy näderejede aňsatlaşdyrandygyny has düşündim we bu meni has çaltlaşdyrdy. Bu amal, şeýle hem jogapkärçilik duýgymy artdyrmaga, ýaşlykda durmuş bilen has hakyky baglanyşygy ýola goýmaga we kynçylyklara garşy has çydamly garaýşy ösdürmäge goşant goşdy. Bu maňa hemişe has gowy gözlemegi we özümi kämilleşdirmegi öwretdi HASTÜRER: Çagalardan: "Ulalanyňyzda näme bolmak isleýärsiňiz?" Diýip soraýarlar ... Bu sorag size berlende näme jogap bererdiňiz? NADİRİ: Çagalygymda hünäri kesgitlemek däl-de, "peýdaly we üstünlikli adam bolmak" ýaly has umumy maksadym bardy. Maksatlarymda üstünlikli dolandyryjy bolmak pikiri hem bardy. Higherokary bilim döwrümde kem-kemden akademiýa ýüz tutdum, ýöne bu birden kabul edilen karar däldi Öwrenmäge bolan bilesigelijiligim we sorag bermek islegim we mugallymlarymyzyň görkezmesi meni tebigy ýagdaýda bu ýola alyp gitdi. Akademikler hakykatdanam netije; Esasy zat, haýran galmagy, gözlegleri we önümçiligi söýmekdir. Gözleglerden kanagatlanmak duýgusy we bilim öndürmegiň sosial täsiri akademiýa ugrumda aýgytly boldy. Youngaşlygymda "peýdaly bolmak" arzuwym akademiki durmuşymy emele getirdi diýip pikir edýärin Akademiýadaky administratiw borçlarymda öz tejribämdäki teoretiki bilimleri ulanmaga we durmuşa geçirmäge mümkinçilik aldym. Bu ýagdaý maňa teoriýany we amaly birleşdirmekde möhüm perspektiwany berdi HASTÜRER: Maşgala gurluşy we maşgala gatnaşyklary size näme öwretdi? Ene-ataňyzdan maslahat alyp bilersiňizmi? NADİRİ: Iň esasy zat, maşgalam maňa dogruçyllygy, zähmetsöýerligi we adamlara hormat goýmagy öwretdi. Kakam tertipli adamdy; Bize gutaryp başlan işimizi taşlamazlygy we iň gowusyny etmegi maslahat berer. Ejem bolsa, sabyrlylygyň we duýgudaşlygyň mysaly boldy. Köp maslahatlar bar, ýöne hakykatdanam möhüm zat, tejribe arkaly görkezýän zatlary. Maşgala gatnaşyklary maňa muny öwretdi: Gowy adam bolmak durmuşda üstünlik gazanmak ýaly möhümdir. Bu iki gymmatlygy bilelikde alyp barmak hakyky üstünlik getirýär. Okuw durmuşymda we administratiw karýeramda aýalymyň we oglumyň berýän goldawyny we gurbanlaryny ýatdan çykaryp bilemok. Maşgala goldawy bilen berilýän psihologiki güýç, güýçli we dartgynly akademiki proseslerde durnuklylygy mümkin edýän iň möhüm elementleriň biri boldy HASTÜRER: Bir gün TRNC-de ýigrimi-den gowrak uniwersitetiň boljakdygyny öňünden gördüňizmi? San köpeltmegiň peýdalary ýa-da çykdajylary nämelerdi? NADİRİ: Dogrusyny aýtsak, beýle çalt ösüş öňünden göz öňünde tutulyp bilinjek zat däldi. Bir tarapdan, ýokary bilimiň bu giňelmegi uly mümkinçilik döretdi. Şeýlelik bilen, TRNC halkara ýokary bilim merkezi bolmak mümkinçiligine ýetdi. Şeýle-de bolsa, san artmagy hil jedeline sebäp boldy Uniwersitetleriň sanyny köpeltmek özbaşdak üstünlik görkezijisi däl; Esasy zat bilimiň hili, gözleg netijeleri we halkara görnükliligi. Bu pursatda bäsleşigi dogry dolandyrmak we uniwersitetleriň arasynda ýokary hilli ýaryşy höweslendirmek gaty möhümdir. Şonuň üçin ösüş möhümdir, ýöne gözegçilikde saklanmaly we hil taýdan gönükdirilen bolmaly HASTURER: Uniwersitet dünýäsinde ýokary bilimdäki umumy hiline baha berersiňizmi? RARE: Jemi hil akademiki programmalaryň hili bilen çäklenmeýär; Dolandyryş çemeleşmesinden başlap, gözleg ekosistemasyna, talyp tejribesinden başlap, halkara torlara çenli köp ugurlary öz içine alýar. Bu ugurda TRNC-de möhüm öňegidişlikleriň bardygyny aýdyp bilerin. Şeýle-de bolsa, standartlaşdyrmaga, hiliň barlagyna we dowamlylygyna has yzygiderli çemeleşmek zerur. Hil netije däl, dowam edýän proses. Bu amalda öndürijilik ölçeg mehanizmlerini aç-açan etmek we halkara akkreditasiýalary ýaýratmak möhüm rol oýnaýar. Uniwersitetleriň özlerini yzygiderli gözegçilikde saklamagy we kämilleşdirmegi gutulgysyzdyr HASTÜRER: Dünýäde ýokary bilim torty bar. TRNC uniwersitetleri näme üçin ileri tutulmaly? NADİRİ: TRNC uniwersitetleriniň möhüm artykmaçlyklary bar. Bularyň iň möhümi, elýeterli bilim, köp medeniýetli gurşaw we daşary ýurtly talyplara hödürleýän iňlis dili bilim mümkinçilikleri. Mundan başga-da, talyplar bilen fakultetleriň güýçli gatnaşygy möhüm goşantdyr. Geografiki ýerleşişimiz Europeewropa, Eastakyn Gündogar we Afrikanyň arasynda köpri bolup hyzmat edýär. Bu strategiki ýer, dürli medeniýetli okuwçylara bilelikde okamaga mümkinçilik bermek bilen baý akademiki we jemgyýetçilik gurşawyny döredýär Şeýle-de bolsa, bu artykmaçlyklary dowam etdirmek üçin hilini ileri tutmak, gözleg kuwwatyny ýokarlandyrmak we halkara hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek zerurdyr. Bäsdeşlik indi diňe sebitleýin däl, globaldyr HASTÜRER: educationokary bilimdäki nokady sypdyrdykmy? H. NADİRİ: "Biz ýüpüň ujunda" sözlemi gödek bolsa-da, häzirki wagtda ulgamyň möhüm bosagada durandygyny aýtmak bolar. Higherokary bilimde çalt we köplenç meýilleşdirilmedik ösüş, hiliň ileri tutulýan mukdary we gysga möhletli maksatlary ileri tutmak uzak möhletde çynlakaý töwekgelçilik döredip biljek gurluşy döredip biler Şeýle-de bolsa, bu nokady "gaýdyp gelme ýoly" diýip hasaplamak dogry däl. Munuň tersine, ulgamy dogry strategiýalar we kesgitlenen ädimler bilen deňleşdirmek mümkin. Bu ýerde aýgytly zat; syýasaty öndürmekde uzak möhletleýin perspektiwany kabul etmek, dolandyryş mehanizmlerini işjeňleşdirmek we institusional derejede ýokary hilli ýokary bilim gözýetimini içerkilaşdyrmak Hususan-da, isleg-isleg balansyny dogry seljermezlik programmanyň aşa ýüklenmegine we käbir ugurlarda hil meselesine sebäp bolup biler. Şeýle-de bolsa, häzirki dünýäde ýokary bilim statik däl-de, dinamiki gurluşdyr. Şol sebäpli uniwersitetlerdäki programmalar global tendensiýalara, tehnologiki özgerişlere we zähmet bazarynyň üýtgeýän zerurlyklaryna laýyklykda yzygiderli gözden geçirilmeli we üýtgedilmeli Şol bir wagtyň özünde, halkara bäsdeşlik ukyby bolan adamlary ösdürmek üçin diňe programma dürlüligi ýeterlik däl; Bilim mazmunyny täzelemek, gözleg we innowasiýa mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak, uniwersitetler bilen hyzmatdaşlygy güýçlendirmek zerurdyr Gysgaça aýtsak, şu gün ýetilen nokada ýitgi hökmünde däl-de, dogry gatyşmalar bilen pursata öwrülip boljak duýduryş tapgyry hökmünde garalmaly. Bu tapgyra dogry baha berilse, ýokary bilim ulgamy has güýçli, dowamly we bäsdeşlik gurluşyna ýetip biler HASTÜRER: YÖDAK-yň çykyşyny nädip tapyp bilersiňiz? NADİRİ: YÖDAK ýokary bilim pudagyny kadalaşdyrmakda we gözegçilikde möhüm rol oýnaýar. Şu güne çenli edilen işe ser salanymyzda, edaranyň ulgamyň aýratyn zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin möhüm ädimleri ädendigini görmek bolýar. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda ýokary bilim pudagynyň çalt ösüş we diwersifikasiýa döwrüne gadam basmagy, ÖÖDAK-nyň häzirki kuwwatynyň bu giňelýän gurluşy kanagatlandyrmak üçin käwagt ýeterlik däldigini görkezýär Bu pursatda esasy zerurlyk diňe bir korporatiw ösüş däl; Netijelilige, tizlige we hile gönükdirilen korporatiw özgeriş. Hususan-da, audit proseslerini has yzygiderli etmek, maglumatlara esaslanýan baha beriş mehanizmlerini güýçlendirmek we hünärmenleriň adam resurslaryny köpeltmek möhümdir Mundan başga-da, institusional garaşsyzlygy has-da güýçlendirmek, karar bermek işlerinde aç-açanlygy ýokarlandyrmak we halkara ýokary bilim edaralary bilen has güýçli hyzmatdaşlygy ýola goýmak YÖDAK-nyň netijeliligini ýokarlandyrar Häzirki zaman ýokary bilim düşünjesiniň çäginde diňe gözegçilik ýeterlik däl. YÖDAK-da uniwersitetlere ýol görkezýän hil taýdan ösüş programmalary bar. Amallara goşant goşýan we ulgamy öňe sürýän has güýçli ýol görkeziji rol almaly. Bu çemeleşme, ýokary bilim pudagynda durnukly we bäsdeşlik gurluşyna ýetmegiň esasy elementlerinden biridir HASTÜRER: 20-den gowrak uniwersitetimiz bar. Zerurlygy kanagatlandyrmak üçin ýeterlik hünärli akademiklerimiz barmy? NADİRİ: Soňky ýyllarda akademikleriň sanynyň köpelendigi görünýär; Şeýle-de bolsa, hil meselesi jedel üçin hemişe açyk. Şonuň üçin häzirki ýagdaýa "gowulaşmaly gurluş" hökmünde baha bermek has dogry bolardy Öwredilen akademiki adam resurslary gysga wagtyň içinde döredilip bilinjek zat däl; Uzak möhletli maýa goýumlaryny, yzygiderli meýilleşdirmegi we güýçli akademiki medeniýeti talap edýär. Häzirki wagtda käbir derslerde bilimleriň ep-esli toplanandygyna garamazdan, esasanam täze ösýän we dersara ugurlarda çynlakaý kemçilikler bar Häzirki zaman ýokary bilim ulgamynda zerur akademik profil diňe bir mugallym däl; Şeýle hem gözlegleri döredýän, halkara torlara goşulyp bilýän we dürli dersleriň arasynda köpri gurup bilýän gurluş gerek. Bu nukdaýnazardan ýokary öndürijilikli we köp ugurly akademikleri taýýarlamak esasy ileri tutulýan ugurlardan biri bolmaly Şol sebäpli doktorlyk programmalaryny güýçlendirmek, halkara akademiki tejribäni höweslendirmek we ýaş gözlegçileri ulgamyň içinde saklamagyň mehanizmlerini döretmek gaty möhümdir Gysgaça aýtsak, mukdar taýdan köpelmek möhüm bolsa-da, durnukly we bäsdeşlige ukyply ýokary bilim ulgamy üçin esasy kesgitleýji faktor hil bolup, bu ugurda edilmeli möhüm işler bar HASTÜRER: Rektor hökmünde üstünlikli taryhyňyz bar. Üstünlik gazanmak üçin rektor näme gazanmaly? NADİRİ: Rektor bolmak diňe bir administratiw borjy däl; Şeýle hem güýçli gözýetimi, täsirli ýolbaşçylygy we köp ölçegli utgaşdyryş işini talap edýän strategiki pozisiýa. Üstünlikli rektor ilki bilen öz edarasynyň ugruny kesgitleýän anyk we dowamly maksatlary kesgitlemeli Mundan başga-da, akademiki işgärleri höweslendirip biljek, talyba gönükdirilen we karar bermek işleriniň aç-açanlygyna esaslanýan dolandyryş çemeleşmesini görkezmek gaty möhümdir. Uniwersitetler dinamiki gurluşlardyr; Şol sebäpli üýtgemegi dogry okap we bu üýtgemäni korporatiw ösüşe öwrüp bilýän ýolbaşçylyk çemeleşmesi aýgytlydyr Häzirki zaman ýokary bilim dünýäsinde rektora düşünmek hasam üýtgedi. Maglumatlara esaslanýan karar bermek proseslerini kabul etmek, korporatiw öndürijiligi ölçäp bolýan we innowasiýa çemeleşmeleri höweslendirmek bu meseläniň aýrylmaz elementleriniň biridir. Şol bir wagtyň özünde, krizisleri dogry dolandyryp bilmek, milli we halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek we uniwersiteti daşarky gyzyklanýan taraplar bilen berk aragatnaşykda ýerleşdirmek hem möhüm jogapkärçiliklerdir Netijede, üstünlikli rektor diňe bir häzirki ulgamy dolandyrýan adam däl; Öz institutyny gelejege alyp barýan, özgerişleri dolandyrýan we ähli gyzyklanýan taraplary umumy garaýyşda jemleýän lider. Bu prosesde güýçli we sazlaşykly topar döretmek üstünligiň özenidir HASTÜRER: TRNC-de ýokary bilimiň geljegini nähili görýärsiňiz? NADİRİ: TRNC ýokary biliminiň geljegine seresaply optimizm bilen baha berýärin. Dogry strategiýalar we kesgitlenen amalyýetler bilen bu ugur ýurduň iň güýçli ykdysady we intellektual lokomotiwlerinden biri bolmak mümkinçiligini saklap biler diýip hasaplaýaryn. Şeýle-de bolsa, bu potensiala düşünmek, bar bolan gurluşyň dogry seljerilmegine we hiline gönükdirilen özgerişlige baglydyr Häzirki wagtda, TRNC ýokary biliminiň hem möhüm artykmaçlyklary we töwekgelçilikleri bar, olary seresaplylyk bilen dolandyrmaly. Üýtgeýän şertlerde güýçli bolan halkara talyplary özüne çekmek ukybyny we köp medeniýetli gurluşyny güýçlendirmek we goldamak möhüm bolsa-da, barha artýan global bäsdeşlik hil, akkreditasiýa we marka gymmaty meselesini has möhüm edýär Bu nukdaýnazardan hil taýdan gönükdirilen ösüş, halkara akkreditasiýalary ýaýratmak, gözleg kuwwatyny ýokarlandyrmak we sanly üýtgeşmelere uýgunlaşmak esasy ileri tutulýan ugurlar bolmaly. Dünýä ýokary bilimi çalt üýtgeýär; Distansion bilim, emeli intellekt bilen goldanýan okuw ulgamlary we dersara gözlegler indi ulgamyň merkezinde Gibrid bilim modelleriniň ýakyn döwürde ýaýramagy, Maglumat analitikasyna esaslanýan bilim dolandyryşynyň we global akademiki torlaryň güýçlenmegi gutulgysyzdyr. Bu pursatda, TRNC uniwersitetleri diňe bu üýtgeşmä uýgunlaşmak bilen çäklenmän, käbir ugurlarda ýöriteleşip özlerini tapawutlandyrmaly Bu özgertmeleri dogry strategiki esas bilen dolandyryp bolýan bolsa, TRNC ýokary bilimi diňe sebit bilim merkezi bolmakdan başga-da halkara derejesinde bäsleşip biljek nusga bolup biler. Bu, ýokary bilimi diňe bir pudak däl, eýsem ýurduň geljegini kesgitleýän strategiki güýje öwürer