"Ösüş däl, guramaçylykly weýrançylyk"

Gözlegçi-ýazyjy we Greenaşyl Çep partiýasynyň MYK agzasy Dr. Kipr, Energetika geosyýasaty we ekologiki talaňçylyk: Türkiýeden CTP Aýallar Guramasy tarapyndan gurnalan Gündogar Ortaýer deňzine çenli ekopolitika we hukuk ugrundaky göreşde çykyş etmek üçin Kipre geldi. Ecehan Balta, Täze buýrukda möhüm ekologiki we syýasy proseslere, Gündogar Ortaýer deňzinde gurlan Akkuyu atom elektrik stansiýasynyň, umuman, Kiprdäki geografiýa, sebit energiýa syýasatlaryna, suw taslamalaryna we AKP - MHP hökümetiniň Kiprdäki jemgyýetçilik ýerlerine edýän täsirlerine baha berdi Mersinde gurulýan Akkuyu atom elektrik stansiýasynyň Gündogar Ortaýer deňziniň we Kipriň ekologik we syýasy geljegine iň uly howp bolup durýandygyny bellän Balta, ýadro elektrik stansiýalarynyň diňe uly hadysalar töwekgelçiligi bilen çäklenmän, eýsem adaty iş şertlerinde deňze akýan sowuk suwlar bilenem Ortaýer deňzinde asuda we haýal ekologiki weýrançylyk döredýändigini aýtdy Balta, Türkiýede ýadro garşy hereket bilen Kiprdäki guramalaryň arasynda syýasy hyýal we asimmetrik syýasy gatnaşyklar netijesinde raýdaşlygyň ýokdugyny aýtdy; Ikitaraplaýyn kampaniýalaryň, bilelikdäki gözegçilik mehanizmleriniň we sebitleýin göreş liniýasynyň döredilmeginiň möhümdigini aýtdy Gündogar Ortaýer deňzindäki uglewodorod krizislerini "gazylyp alynýan kapitalizmiň ömrüni uzaltmak synanyşygy" hökmünde häsiýetlendiren doktor Eçehan Balta adadaky iki jemgyýetiň bilelikdäki karar beriş mehanizmlerine esaslanýan "Energetika demokratiýasy" modelini gorady we meýilleşdirilýän turbalaryň deňiz durmuşyna agyr zarba urjakdygyny aýtdy Şeýle hem, Balta kompaniýanyň girdejileriniň we döwletleriň sebitleýin täsir ugrundaky göreşleriniň energiýa howpsuzlygy ady bilen goralýandygyny aýtdy Dünýäniň dekarbonizasiýa meselesini ara alyp maslahatlaşýan bir döwründe, Balta Alanya-Kipr tebigy gaz geçirijisi we EastMed ýaly taslamalaryň Gündogar Ortaýer deňziniň ýaşaýyş durmuşyna ýiti zarba urjakdygyny we adatdan daşary ýangyç bilen çäklenmeýän we adadaky iki jemgyýetiň bilelikdäki dolandyryşyna esaslanýan "Energetika demokratiýasy" modelini beýan edendigini aýtdy "Asyryň taslamasy" hökmünde häsiýetlendirilýän Türkiýeden Kipre suw daşamak taslamasyna salgylanyp, Balta bu tejribäniň Anamurdaky Aagondarha akymyna ekologiki zeper ýetirýän we Kipri ​​gurluş we syýasy taýdan daşary ýurt çeşmelerine garaşly edýän ekspluatasiýa nusgasydygyny aýtdy Kipriň demirgazygyndaky jemgyýetçilik ýerleriniň bozulmagyny synp bölünişi we giňişleýin ele salmak hökmünde düşündiren Balta, kazino syýahatçylygynyň we kaşaň myhmanhana zynjyrlarynyň kenar ýakalaryny özüne çekendigini we ýerli ilaty öz dogduk mekanynda tomaşaçylara öwürendigini aýtdy Nikosiýanyň diwarly şäherindäki Selimiýe meýdanynyň AKP TRNC wekili we usunus Emre instituty ýaly gurluşlar tarapyndan ideologiki gatyşma hökmünde baha berilmegine Balta meýdançalaryň diňe gaýtadan ulanmak we "umumylaşdyrmak" arkaly goralyp bilinjekdigini aýtdy Ahyrynda, Türkiýedäki dag-magdan garşylygy bilen Lefke CMC sebitiniň arasyndaky taryhy baglanyşyga ünsi çeken Balta, Türkiýäniň iň uly ekologiki hereketi bolan Bergama garşylygyndaky iň möhüm nokadyň, obanyň ýaşaýjylarynyň Lefke CMC-de weýrançylygy öz gözleri bilen görendiklerini we dag-magdan işleriniň ösüş däldigini, nesiller üçin guramaçylykly weýrançylykdygyny aýtdy Sorag: Akkuyu atom elektrik stansiýasy Kipriň demirgazyk kenaryna, Mersiniň merkezine garanyňda has ýakyn. Syzmak ýa-da heläkçilikde Ortaýer deňziniň basseýni we Kipr gönüden-göni täsir eder. Bu "täsiriň" derejesi barada näme aýdyp bilersiňiz? Doktor Eçehan Balta: Hawa, Akkuyu Mersinde döredilip bilner, ýöne onuň bolup biljek täsiri milli serhetleri bilmeýär. Şonuň üçin Akkuyu; Gündogar Ortaýer deňziniň, Kipriň, kenarýaka adamlaryň we tutuş ekosistemanyň umumy meselesi Awariýa ýa-da syzma ýüze çykan ýagdaýynda radioaktiw töwekgelçiligiň howa, deňiz akymlary, ýagyş we iýmit zynjyry arkaly ýaýramagy ähtimal. Bu diňe bir elektrik stansiýasynyň töwereginde ýaşaýan adamlar üçin däl, eýsem balykçylar, daýhanlar, kenarýaka şäherler, syýahatçylyk, deňiz jandarlary, oba hojalygy önümçiligi we geljekki nesiller üçin hem mesele. Nuclearadro töwekgelçiliginiň iň gorkunç tarapy: Onuň täsiri geografiýa, nesil, saýlaw döwri ýa-da administratiw serhetlere laýyk gelmeýär Aköne Akkuýu howpy diňe uly heläkçilikler bilen çäklenmeli däldir. Learadro desgalary adaty iş şertlerinde-de sowadyjy suw we galyndylary dolandyrmak ýaly çynlakaý problemalary döredýär. Şonuň üçin Akkuyu diňe "bir gün heläkçilik ýüze çyksa näme bolar?" Diýen sorag bilen däl. şeýle hem "şu günden başlap Ortaýer deňziniň ekologiki we syýasy geljegini nädip üýtgedýär?" diýen sorag bilen Sorag: Siziň pikiriňizçe Türkiýedäki ýadro garşy hereket we ekologlar Kipri, adadaky guramalary we Ortaýer deňziniň umumy geljegini bu prosesi gurmak bilen deňlige goşup bildilermi? Siziň pikiriňizçe raýdaşlygyň ýetmezçiligi barmy? Eger şeýle bolsa, ony nämä degişli edýärsiňiz? Doktor Eçehan Balta: Türkiýede ýadro garşy hereket, göreşiň möhüm ýadyny toplady. Diňe Mersin we Sinopda däl, eýsem Türkiýäniň dürli şäherlerinde, hünärmen guramalarynda we ekologiýa platformalarynda-da çynlakaý garşylyk ýüze çykdy. Emma, ​​dogrymy aýtsam, Kipr bu deňleme ýeterlik derejede girizilip bilinmedi. Şeýle-de bolsa, Akkuýunyň geografiki ýerleşişi Kipri ​​bu meselä gönüden-göni gatnaşýar Meniň pikirimçe bu ýerde raýdaşlygyň ýoklugy. Bu ýetmezçilik köplenç niýetiň ýoklugyndan däl-de, eýsem syýasy hyýalyň ýoklugyndan gelip çykýar. Türkiýedäki ekologiýa hereketi käwagt öz milli gün tertibine girip biler. Ortaýer deňzini umumy ekologiki basseýn hökmünde pikir etmekde, Kiprdäki guramalar bilen yzygiderli we deň gatnaşyk gurmakda we adanyň iki jemgyýetini öz içine alýan göreş ugrunda kemçiliklerimiz bar Munuň bir sebäbi Türkiye bilen Kipriň arasyndaky assimetrik syýasy gatnaşyk. Munuň bir sebäbi, ekologiki göreşleriň köplenç ýerli betbagtçylyklara garşy göreşmek üçin gyssagly refleks bilen hereket etmegidir. Aköne Akkuyu ýaly atda bu çäklerden geçmeli Akkuyu garşy göreş Mersin, Türkiýe ýa-da diňe ýadro garşydaşlar üçin mesele bolup bilmez. Kipr türkleriniň, Kipriň grekleriniň, Mersiniň ýaşaýjylarynyň, Gresiýada, Liwanda, Siriýada we tutuş Ortaýer deňziniň basseýninde ekologiýa hereketleriniň umumy meselesi hökmünde kesgitlenmeli. Bilelikdäki gözegçilik mehanizmleri, iki dilli kampaniýalar, garaşsyz ylmy hasabatlar, adatdan daşary ýagdaý meýilnamalarynyň aýdyňlygy we adadaky guramalar bilen göni raýdaşlyk bu göreşiň bir bölegi bolmaly Sorag: Ortaýer deňzi ýaly ýapyk deňizlerde ýadro elektrik stansiýalarynyň döredýän sowadyjy suw we deňiz suwunyň temperaturasy ýaly "sessiz" ekologiki çykdajylar bar. Akkuýunyň Ortaýer deňziniň ekosistemasyna we şonuň üçin Kipriň deňiz durmuşyna ekologiki weýrançylyk hökmünde täsirini nädip okamaly? Doktor Eçehan Balta: learadro elektrik stansiýalarynda köplenç uly heläkçilikleriň bolup biljekdigi barada maslahat edilýär. Şeýle-de bolsa, her gün işleýän has asuda, ýöne gaty agyr ekologiki çykdajylar bar. Sowuk suw olaryň biridir. Suw deňizden alnyp, gyzgyn görnüşde deňze goýberilende, bu diňe tehniki proses däl; Deňziň temperatura re regimeimine päsgel berýär Ortaýer deňzi eýýäm klimat krizisiniň iň gowşak basseýnlerinden biridir. Deňiz suwunyň temperaturasy ýokarlanýar, görnüşler üýtgeýär, invaziv görnüşler köpelýär, deňiz çemenlikleri, balyk awlaýan ýerler we kenar ekosistemalary basyş astynda. Şeýle gurşawda Akkuyu ýaly uly desganyň döreden ýylylyk ýükleri deňiz durmuşyna goşmaça stres diýmekdir Bu täsire diňe "birnäçe dereje temperatura tapawudy" hökmünde baha bermeli däl. Deňiz ekosistemalary örän näzik deňagramlylyk bilen işleýär. Plankton aýlawy, balyk köpeltmek meýdanlary, kislorod deňagramlylygy, kenarýaka ýaşaýyş ýerleri, deňiz otlary we balykçylyk durmuşy bu üýtgeşmelere täsir edip biler. Kipriň deňiz durmuşy muňa garaşly däl; sebäbi deňiz syýasy serhetler bilen bölünmeýär Şol sebäpli Akkuýunyň Ortaýer deňzine edýän täsiri haýal ekologiki weýrançylyk hökmünde düşündirilmelidir. Uly betbagtçylygyň ähtimallygy aýratyn mowzuk; Emma deňziň gyzmagyna, ekologiki basyşlaryň ýokarlanmagyna we adaty iş şertlerinde Ortaýer deňziniň gowşaklygyny çuňlaşdyrýan bir gurluş hakda aýdýarys Sorag: Gündogar Ortaýer deňzindäki uglewodorod ýataklary Kipr meselesini iýmitlendirýän we adany ençeme ýyllap harbylaşdyran faktor. Döwletler paý almak üçin bäsleşýän bu Gündogar Ortaýer deňzinde, ýangyç bilen çäklenmeýän we adadaky iki jemgyýetiň we Ortaýer deňziniň halklarynyň bilelikdäki dolandyryşy astyndaky "Energetika demokratiýasy" modeli Kiprde nädip mümkin bolup biler? Doktor Eçehan Balta: Gündogar Ortaýer deňzinde gaz ýataklary açylandan bäri deňiz adamlaryň umumy ýaşaýyş meýdanyna däl-de, ştatlaryň, kompaniýalaryň we deňiz güýçleriniň küşt tagtasyna öwrüldi. Aýratyn ykdysady sebit ara alyp maslahatlaşmalary, buraw gämileri, harby gämiler, turbageçiriji taslamalary we energiýa diplomatiýasy Kipr meselesini çözmek däl-de, hasam kynlaşdyrmakda möhüm rol oýnady Bu deňlemede, energiýa halkyň isleglerini kanagatlandyrýan jemgyýetçilik hukugy hökmünde däl-de, eýsem özygtyýarlylygy we maýa toplamagy görkezmegiň serişdesi hökmünde garalýar. Şeýle-de bolsa, Kiprde hakyky energiýa demokratiýasy modeli düýbünden başga ýerden döredilmeli. Birinji ýörelge bolmaly: Energetika a Bu korporatiw girdeji ýa-da ştatlaryň arasyndaky söwda şertnamasy däl-de, eýsem ýaşamak hukugy Adanyň iki jemgyýeti bilelikde karar bermek mehanizmlerini döretse, energiýa demokratiýasy mümkin bolup biler. Energetika kooperatiwleri, energiýa garyplygyna garşy esasy energiýany azat etmek hukugy, binalarda energiýa netijeliligi, merkezleşdirilmedik önümçilik, tor dolandyryşynda jemgyýetçilik gözegçiligi we diňe gazylyp alynýan pudaklarda işleýänler üçin geçiş programmalary bu modeliň özeni bolup biler Kipr üçin mesele "kim gaz çykar" däl-de, "näçe energiýa öndüreris, kim üçin, nädip we haýsy ekologiki çäklerde". Bu sorag iki jemgyýetiň umumy geljegine we parahatçylyk meselesine gönüden-göni degişlidir. Gaz girdejileri barada täze paýlaşma göreşiniň ýerine, gazylyp alynýan ýangyçlardan dynmak, jemgyýetçilik gözegçiligi we ekologiki dikeldiş esasynda umumy energiýa düzgüni göz öňünde tutulmalydyr Sorag: Sosialistik ekolog hökmünde klimat krizisiniň golaýlap, dünýä dekarbonizasiýa meselesini ara alyp maslahatlaşýandygyna garamazdan, Gündogar Ortaýer deňzinde gaz turbalary we buraw krizisleri boýunça syýasatyň henizem alnyp barylýandygyny nädip düşündirýärsiňiz? Doktor Eçehan Balta: Men muny uly taryhy gapma-garşylyk hökmünde görýärin. Dünýä dekarbonizasiýa meselesini ara alyp maslahatlaşýarka, Gündogar Ortaýer deňzinde gaz turbageçirijileri, LNG terminallary, buraw krizisleri we harby dartgynlylyk syýasaty, kapitalizmiň ömrüni uzaltmak synanyşygyndan başga zat däl Sosialistik ekologyň nukdaýnazaryndan bu ýerde iki sany esasy mesele bar. Birinjiden, kapitalizm howa krizisini kabul edýär, ýöne gazylyp alynýan ýangyçlardan ýüz öwürmek islemeýär. Ikinjiden, energiýa howpsuzlygy ady bilen kärhana girdejileri, harby bileleşikler we sebitdäki täsir ugrundaky göreşler hakykatdanam goralýar. Başgaça aýdylanda, "energiýa howpsuzlygy" diýilýän zat köplenç adamlaryň howpsuzlygy däl-de, eýsem paýtagtyň we döwletleriň howpsuzlygydyr Häzirki wagtda täze turbageçiriji gurmak diňe şu günki gazy daşamak bilen çäklenmeýär. Otuz-kyrk ýyl dowam etjek täze galyndy endiklerini gurmagy aňladýar. Şol infrastrukturany döredeniňizden soň, kompaniýalar we hökümetler “bu maýa goýumlary puja çykmaz ýaly” galyndy re regimeimini uzaltmaga synanyşýarlar. Şonuň üçin howanyň maksatlary kagyz ýüzünde galýar Muny hem aýdyp bereýin: Aslynda, Hormuz krizisine çenli esasy oýunçylar LNG (Suwuk tebigy gaz) elektrik stansiýalary bilen gaz daşamak meselesini çözüp başladylar. Emma Hormuz bogazynyň ýapylmagy bilen, bu usula bil baglaýanlar gämilerinden geçip bilmeýändikleri sebäpli uly ýitirdiler, turbageçirijileri bolsa uly boldy. Bu mesele kompaniýalar we döwletler üçin "sapak" diýip pikir edýärin we turbageçiriji taslamalary ýene-de çaltlaşar. Kipr kontekstinde, Alanya bilen Kipriň arasynda gurulmagy ähtimal iki taraplaýyn, 96 km tebigy gaz geçirijisi Kipri ​​gysga möhletde Türkiýeden gelýän tebigy gaz we gazylyp alynýan ýangyçlara has garaşly edip biler we orta we uzak möhletde Kipriň töwereginde çykarylýan tebigy gazyň Türkiýäniň üsti bilen Europeewropa baryp ýetmegine ýol açyp biler. EastMed-de edil şonuň ýaly; Ysraýylyň tebigy gazyny Kipr, Krit we Gresiýa arkaly Italiýa birikdirjek bu dünýäniň iň çuň we iň uzyn turbageçirijisi ýene-de gün tertibinde bolup biler. Emma bular durmuşa geçirilse, Gündogar Ortaýer deňziniň eýýäm ölýän durmuşyna ýene bir ýiti, gaty howply zarba bolar Gündogar Ortaýer deňziniň zerurlygy täze galyndy däliz däl; Uruşsyz, adalatly we jemgyýetçilik energiýasynyň üýtgemegi. Sebit hyzmatdaşlygy turbageçirijiler arkaly däl-de, gaýtadan dikeldilýän energiýa, saklamak, energiýa netijeliligi, gözenek raýdaşlygy we howanyň adalaty arkaly ýola goýulmalydyr. Otherwiseogsam, gaz syýasaty Kipr meselesini, sebitdäki dartgynlygy we howa krizisini çuňlaşdyrmagy dowam etdirer Sorag: Türkiýeden Kipre turbalar arkaly suw daşaýan "Asyryň taslamasy" adanyň Türkiýe gurluş / syýasy garaşlylygyny ýokarlandyrýar. Beýleki tarapdan, Anamurdaky Dragon akymynyň ekosistemasyna uly zyýan ýetirendigi aýdylýar. Ekologiki ekspluatasiýa we syýasy garaşlylyk nukdaýnazaryndan bu taslamany nädip okamaly? Doktor Eçehan Balta: Bir seretseň, Türkiýeden Kipre suw daşaýan taslama tehniki infrastruktura maýa goýumy hökmünde hödürlenýär. "Suw getirýäris, meseleleri çözýäris" diýilýär. Emma suw hakda diňe in engineeringenerçilik hasaplamalary nukdaýnazaryndan pikir edip bilmeris. Suw turbadan geçýän bitarap madda däl; howzanyň bir bölegi, oba hojalygy, ýerli durmuş, ekosistema we syýasat Akymyň suwy "artykmaç suw" hökmünde aýrylyp, başga bir geografiýa iberilende, diňe bir tehniki däl, eýsem ekologiki we syýasy netijeleri hem galdyrýar. “Dragon Stream” -iň ekosistemasy, akym tertibi, kenarýaka we derýa durmuşy, oba hojalygy we ýerli suw aýlawy bu taslama garaşsyz hasap edilip bilinmez. Derýalar ýaşaýyş ulgamlarydyr; Käbir ýurtlarda kanun subýektleri, ýagny arzan diýlip ykrar edilýär çeşmeleri ýok Kipr tarapynda, bu taslama suw meselesini çözmek baradaky talap bilen hödürlense-de, adanyň Türkiýä garaşlylygyny ýokarlandyrýan mehanizme öwrülýär. Suw, esasanam ada şertlerinde ýaşaýyş üçin iň esasy infrastrukturadyr. Içimlik suwuňyz, oba hojalygyny suwarmak, paýlamak ulgamy we nyrh düzgüni başga bir syýasy merkeze birikdirilende, diňe bir suw üpjünçiligi däl, özygtyýarlylyk we garaşlylyk meselesi Şol sebäpli bu taslamany "kömek" ýa-da "ösüş" hökmünde däl-de, ekologiki ekspluatasiýa we syýasy garaşlylyk okunda ara alyp maslahatlaşmak zerur. Bir tarapdan, Anamurdaky ekosistemadan suw alynýar, beýleki tarapdan Kipriň suw syýasaty daşary ýurt çeşmelerine bagly bolýar. Şeýle-de bolsa, çözgüt ýerli suw baýlyklaryny goramak, ýagyş ýygnamak, çal suwdan peýdalanmak, hapa suwlary arassalamak, ýerasty suwlary dikeltmek, oba hojalygynda suwuň netijeliligi we demokratik suw dolandyryşy bolmaly Sorag: Siziň pikiriňizçe, Kiprde ýerli baýlyklary ösdürmegiň ýerine suwuň haryda öwrülmegi we daşary ýurtlara garaşly iri infrastruktura taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi Kipriň oba önümçiligine nähili zarba urýar? Doktor Eçehan Balta: Suwuň harytlaşdyrylmagy oba önümçiligine iki tarapdan täsir edýär. Ilki bilen kiçi öndürijini çykdajylara baglaýar. Suw elýeterliligi bazar bahalary, merkezleşdirilen paýlaýyş ulgamlary we karz mehanizmleri bilen baglanyşykly bolanda, ownuk daýhanlar öz isleglerine, topragyň ritmine ýa-da ýerli ekologiýa däl-de, suw hasaby esasynda önümçilik kararlaryny kabul edip başlaýarlar Ikinjiden, daşary ýurda garaşly iri infrastruktura taslamalary ýerli çözgütleri gowşadýar. Watererli suw baýlyklaryny goramagyň ýerine guraklyga çydamly önümçilik, adaty bilimler, kooperatiwler we kiçi öndürijilere kuwwat bermek, merkezleşdirilen, gymmat we syýasata bagly taslamalar görkezilýär. Şeýlelik bilen, oba önümçiligi öz aýagynda durup bilmeýär Kipr ýaly adada suw syýasaty oba hojalygy syýasaty, azyk garaşsyzlygy syýasaty, oba durmuşy syýasatydyr. Suw birleşdirilse, oba önümçiligi hem birleşdiriler. Suw daşarky garaşly bolsa, öndüriji hem daşarky garaşly bolýar. Wagtyň geçmegi bilen bu kiçi öndürijileriň ýatyrylmagyny, ýerli oba hojalygynyň gowşamagyny, azyk önümleriniň bahasynyň ýokarlanmagyny we oba durmuşynyň dargamagyny aňladýar Suw Kiprde bilelikde dolandyrylmaly. Obalar, häkimlikler, öndüriji guramalar, ekologiki hereketler we iki jemgyýetiň wekilleri suw dolandyryşynda öz sözlerini aýtmaly. Suw bazary gowy däl-de, umumy ýaşaýyş hukugy hökmünde kabul etmeli Sorag: Gündelik durmuşy harytlaşdyrmak we köpçülik ýerlerini goramak nukdaýnazaryndan seretseňiz; Kipriň demirgazygynda kazino syýahatçylygyna we "ykdysady ösüş" ady bilen ägirt uly myhmanhana zynjyrlaryna kenarlar we plýaacheslar berilýär. Kiprleriň öz deňzine baryp bilmeýän bu kaşaň syýahatçylyk işine nähili baha berýärsiňiz? Doktor Eçehan Balta: Kipriň demirgazygynda "ykdysady ösüş" ady bilen ösen kazino we kaşaň myhmanhana modeli, aslynda kenarlaryň paýlanyşy. Bir wagtlar uly myhmanhanalar, hususy plýaacheslar we ýapyk syýahatçylyk toplumlary bilen köpçülige açyk bolan kenar ýakalary diňe bir syýahatçylyk syýasaty däl; ýaşaýyş ýerlerini özleşdirmek Bu ýerde diňe bir gurulýan myhmanhana däl. Deňiz bölünip berilýär, kenar ýapylýar, müşderilere köpçülik ýerleri bölünip berilýär we ýerli ilat öz dogduk mekanynda tomaşaçylara öwrülýär. Kiprlileriň öz deňzine girip bilmeýän "ösüş" modeli kanuny bolup bilmez Kazino syýahatçylygy ýokary energiýa we suw sarp etmek, galyndylaryň ýüklenmegi, kenarýaka gurluşygy, howply hyzmat zähmeti, gara pul ykdysadyýeti we sosial deňsizlikler bilen bilelikde göz öňünde tutulmalydyr. Bu model ýerli ilat üçin abadançylygy galdyrmaýar, köplenç pes aýlykly zähmet, ýokary kärende tölegi, elýeterli kenarlary we şahsyýeti bolmadyk şäherler Deňiz, kenar we kenar diňe maýadarlara bölünip beriljek gury ýer ätiýaçlyklary däl. Kenarýaka hukuklary, köpçülige elýeterlilik, ekologiki göterijilik ukyby, ýerli ilatyň karar bermek işlerine gatnaşmagy we syýahatçylyga demokratik gözegçilik etmezden, bu model gymmat bahaly talamak meýilnamasydyr Sorag: dailyene-de gündelik jemgyýetçilik ýerlerini goramak nukdaýnazaryndan seretseňiz; Nikosiýanyň diwarly şäheriniň merkezi we taryhy we medeni jemgyýetçilik giňişligi bolan Selimiýe meýdanynyň AKP TRNC wekili we usunus Emre instituty ýaly gurluşlar bilen "giňişlik eýeçiligi we şahsyýetiň üýtgemegi" prosesine girendigini görýäris. Kiprde agalyk ediji syýasat guramalary tarapyndan adalar üçin köp babatda möhüm bolan meýdançanyň fiziki we ideologiki üýtgemelerini nädip okaýarsyňyz? Kiprler öz meýdançalaryny goramak üçin haýsy giňişlik garşylygyny gurmaly? Doktor Eçehan Balta: Ilki bilen muny aýtmak Men isleýärin: Şäherlerde ýatlamalar bar. Meýdançalar adamlaryň duşuşýan, gürleşýän, garşy çykýan, ýas tutýan, baýram edýän we gündelik durmuşyny dokaýan ýerleridir. Şonuň üçin kwadraty üýtgetmek diňe bir binagärlik gatyşmagy däl; ýadyna, şahsyýetine we jemgyýetçilik durmuşyna päsgelçilikdir Nikosiýanyň diwarly şäheriniň merkezindäki bir sebitiň agalyk ediji syýasat guramalary tarapyndan üýtgedilmegi giňişlik bölünişigi ýaly bolup görünýär. Bu ýerde mesele diňe täze binalaryň gurluşygy däl; Meýdanyň manysyny, ulanylyşyny, kime degişlidigini we haýsy şahsyýeti göterjekdigini kesgitlemek. Jemgyýetçilik giňişliginiň fiziki üýtgemegi, ideologiki üýtgemegi bilen utgaşýar Şeýle çäreler adalylaryň öz şäherlerinde söz aýtmak hukugyny çäklendirýär. Meýdanyň ýerli ýady, köp gatlakly medeni aýratynlyk we gündelik jemgyýetçilik tebigatynyň ýerine daşarky kesgitlenen syýasy wekilçilik dili guruldy. Bu köpçülik ýerini umumy ýaşaýyşdan özygtyýarlylygyň sergisine öwürýär Muňa garşy giňişlikdäki garşylyk diňe "bu bina gurulmaly däldir" diýmek bilen çäklenmeli däldir. Chesörişler, forumlar, köpçülikleýin çäreler, dilden aýdylýan taryh öwrenişleri, töwerekdäki başlangyçlar, sungat çäreleri, hukuk göreşleri we meýdançanyň ýadyny ýatda saklaýan şähere bolan hukugyň iki taraplaýyn goragy bilelikde göz öňünde tutulmalydyr. Kipr öz meýdançasyny goramak üçin şol meýdany gaýtadan ulanmaly, gaýtadan ulanmaly we maslahat bermeli. Sebäbi köpçülik ýerleri diňe ulanylýança goralyp bilner Sorag: Häzirki wagtda Akbelen ýa-da Türkiýedäki beýleki welaýatlardaky magdan kompaniýalaryna garşy uly garşylyk bar we siz bu hereketleriň arasynda. Kiprdäki CMC, magdançylyk kärhanasynyň işi gutarandan soň haýsy “ölüm geografiýasy” galdyryp biljekdiginiň iň anyk, 50 ýyllyk taryhy subutnamasy ýaly bolup görünýär. Lefke CMC pajygasy häzirki wagtda Türkiýede ýa-da dünýäniň başga bir ýerinde gözegçiliksiz gazylyp alynýan magdan işlerine garşy göreşýän ekologiki hereketlere näme diýýär we biz ondan näme sapak almaly? Doktor Eçehan Balta: CMC bize muny aýdýar: Magdançylyk kärhanasy gelende diňe magdan çykarmaýar; Şeýle hem, uzak wagtlap ölüm geografiýasyny galdyryp, topragyň ýadyny, suwuň himiýasyny, howanyň deňagramlylygyny we adamlaryň ýaşaýyş meýdanyny üýtgedip biler. Lefke şäherindäki CMC meýdançasy munuň aýdyň mysallaryndan biridir. Kompaniýa ýok bolup biler, ýöne galyndylar, agyr metallar, hapalanan toprak, kesel ekosistemalar galýar. Başgaça aýdylanda, “ösüş” hökmünde satylýan magdan gazyp almak ýüzi gysga möhletli; Destructionok edilmegi nesiller üçin dowam edýär Meniň üçin bu soragyň şahsy we syýasy tarapy hem bar. Bergamadaky altyna garşy magdan hereketi Türkiýedäki ekologiki göreşiň hatyrasyna möhüm orny eýeledi. Oba adamlary, aýallar, aklawçylar, alymlar we ekologlar bilelikde alyp baran göreş diňe bir Bergama däl, eýsem ekologiýa göreşleriniň indiki nesline-de täsir etdi. Häzirki wagtda Akbelen, Kazdağlary, Erzincan, Cerattepe, Fatsa we İliçde görýän garşylygymyzda Bergamadan damar gelýär. Bu hereket, soňraky ähli hereketlere uly täsir etdi we çaltlaşdyrdy. Adamlara "bu ykbal däl, garşy çykyp bolar" diýen duýgy berdi. Indi size bir zat aýdaýyn: Bergamadaky hereketiň ösmeginde CMC möhüm rol oýnaýar. Bergamada obanyň ýaşaýjylarynyň Bergamadan CMC saýtyna baryp görmegi Türkiýäniň iň uly ekologiýa garşylygynda möhüm rol oýnady. Bu ýere gelen obalylar altyn käniniň sebitine, eklençlerine we durmuşyna näme edip biljekdigini öz gözleri bilen görenden soň, göreşde öňe böküş boldy Nowöne indi muny aýtmak gerek: Bergamany başdan geçirmeli däl, CMC ýaly elli ýyllyk betbagtçylyga şaýat bolmaly däl ýa-da altyn gazmagyň nähili elhençdigine düşünmek üçin Çliçde betbagtçylygyň bolmagyna garaşmaly däldiris. Şeýle taryhy güwänamalara mätäç bolmazdan, magdan gazmagyň durmuş bilen gabat gelmejekdigini bilýän günümize gelmeli. Sebäbi her täze magdan käninde "geliň, bu gezek betbagtçylygyň boljakdygyny göreliň" diýilýän oýun däl; Bu köplenç betbagtçylygy ädimme-ädim guramakdyr CMC-iň häzirki ekologiýa hereketleri üçin iň uly sapagy şeýledir: Kompaniýalaryň işiniň dowamlylygy çäklidir, ýöne olaryň döredýän ekologiki weýrançylygy çäkli däldir. Mina ýapylanda göreş gutarmaýar; Galyndylary arassalamak, ilatyň saglygyny goramak, topragy we suwy bejermek, kompaniýalary we döwletleri jogapkärçilige çekmek ugrundaky göreş başlaýar. Şol sebäpli ekologiýa hereketleri diňe "magdan gazmaga ýok" diýmek bilen çäklenmän, eýsem öňki weýrançylyklar barada-da. Şeýle hem adamlary jogapkärçilige çekmek, ýady ýatda saklamak we ýaşaýyş ýerlerini korporasiýalaryň kömegi bilen galdyrmaýan täze syýasy pikir döretmek jogapkärçiligidir Lefke CMC bize aç-açan aýdýar: Magdan meselesi tehniki rugsat meselesi däl; Bu ýaşamak hukugy. Geografiýanyň kompaniýanyň balansyna öwrülmegine garşy çykmak, diňe bir tebigaty däl, eýsem geljegi hem goramagy aňladýar. Altyn, mis, kömür, litiý ýa-da başga bir mineral bolmagy möhüm däl; Bir iş adamlaryň suwuny, topragyny, saglygyny we umumy durmuşyny zäherleýän bolsa, bu "ösüş" däl-de, guramaçylykly weýrançylyk