Kahramanmaraş mekdebiniň hüjüminiň öňüni alyp bolmazmy? | T24

Türkiye yzly-yzyna iki gezek mekdep hüjüminden sarsdy. Çarşenbe, 15-nji aprel, 14 ýaşly İ.A.M. kakasynyň döşünden alan ýaraglary bilen Kahramanmaraşdaky Aýser Çalyk orta mekdebine geldi we bir mugallymy we sekiz okuwçyny öldürdi Bir gün öň Şanlyurfanyň Siverek etrabynda ýerleşýän Ahmet Koýuncu hünär we tehniki Anadoly orta mekdebine hüjüm edildi. 2007-nji ýylda doglan we mekdebiň öňki okuwçysydygy aýdylýan Ö.K. tötänleýin ot açdy, 16 adam ýaralandy we soň özüni öldürdi Şeýle hüjümler garaşylmadyk ýaly bolup görünse-de, aslynda olar seýrek ýüze çykýar. Köpçülikleýin atyşyk, adatça, şahsyýetleriň başdan geçirýän kynçylyklarynyň çuňlaşýan we bu meseleleriň wagtynda goşulmaýan döwründen soň bolýar Türkiýedäki mekdep hüjümleri garaşylmadyk ýagdaýda amala aşyrylan ýaly görünse-de, hünärmenler bu täsiriň ýalňyşdygyny görkezýärler ABŞ-nyň Jorjiýa döwlet uniwersitetiniň Zorlukly ekstremizm gözleg toparynyň müdiri Jon Horgan hüjümçileriň birden “gözegçiligini ýitirýär” diýen pikiriň iň ýaýran miflerden biridigini aýdýar: "Bu beýle däl. Elmydama trawma, wagtyň geçmegi bilen ösýän gahar-gazaplar, ret etmek ýa-da kemsitmek ýaly esasy stresler bar. Bular agyry, ejir we umytsyzlyk bilen doldurylan tolgunyşykly durmuşyň soňky samanlarydyr." Başga bir ýalňyş pikir, şeýle wagşyçylyklaryň esasy sebäbi psihologiki näsazlykdyr. Federal Derňew Býurosynyň (FBI) geňeşçisi we San-Diýego Psihoanaliz Merkeziniň mugallymy psiholog Reid Meloý şeýle düşündiriş ýagdaýy "aňsatlaşdyrýar" diýýär DW bilen söhbetdeşlikde Meloý "Hüjümler wagtynda psihologiki näsazlyk diagnozy goýlan hüjümçileriň azlykdadygyny" aýtdy: "Umuman alanyňda, nyşana alynýan hüjümleriň köpüsi ýitirmek, kemsitmek, gaharlanmak we günäkärlemek ýa-da bu meseleleriň we ekstremistik ideologiýalaryň utgaşmasy ýaly şahsy meselelerden gelip çykýar." ABŞ-nyň Minnesota metro döwlet uniwersitetiniň kriminologiýa professory Jeýms Densliniň pikiriçe, bu mesele köplenç psihologiki näsazlyklary däl-de, şahsy krizise sebäp bolýan "akyl saglygy" "Krizis kesel bilen birmeňzeş däl" -diýip, Densli bu iki düşünjäni birleşdirmegiň millionlarça adamyň bu hadysalar bilen hiç hili baglanyşygy ýoklugyna sebäp bolýandygyny aýtdy Köp adam üçin ret etmek, şowsuzlyk ýa-da kemsitmek duýgulary belli bir wagt azalýar. Emma käbirleri üçin bu duýgular adamyň şahsyýetiniň merkezine öwrülip biler Densli DW-ä şeýle diýýär: "Köp adam bu duýgyny içkileşdirýär we dowam etdirýär. Someöne käbir adamlar bu pursatda ýapyşýarlar. Wagtyň geçmegi bilen bu ýara şahsyýetiň bir bölegine öwrülýär. Belli bir tapgyrdan soň bu mesele daşarky bolýar. Mesele indi" durmuş maňa zyýan bermedi "," käbir adamlar muny maňa etdi "ýa-da" jemgyýet maňa tölemeli "diýen pikir ýüze çykýar Şuňa meňzeş prosese ünsi çekip, Horgan bu prosesiň oýlanyşykly meýilleşdirilmegi bilen dowam edýändigini aýtdy "Köpçülikleýin atyşyklary gurnaýanlar taýynlyk görýärler" -diýip, Horgan bu taýýarlyklary şeýle suratlandyrdy: "Maksatlaryny öwrenýärler, nähili hereket etmelidigini meýilleşdirýärler we käwagt meňzeş pikirleri bolan adamlardan onlaýn pikir alýarlar. Taýýarlyk döwründe hüjümlerde ulanyljak ýaraglary ýa-da materiallary nädip almalydygy barada gözleg geçirýärler." Emma bu etapda-da köp adam zorlukly pikirlerini herekete geçirmeýär. Asyl sorag, azlyklaryň näme üçin beýle edýändigi Horgan zorlukly hyýallaryň adaty däldigini, hatda kynçylyklary ýeňip geçmegiň usuly hökmünde hem görüp boljakdygyny aýtdy. Bu ýerde möhüm zat, olary herekete geçirmek kararydyr Horgan: "Jemgyýetçilik zorlugy bilen meşgullanýanlary tapawutlandyrýan zat, bu hyýala wepaly bolmak we ony hakykata öwürmek" Densli, krizis döwründe bolup biläýjek başga bir üýtgeşmä ünsi çekýär. Kriminologiýa professory "tüweleme köplenç öz janyna kast etmek howpy astyndaky adamlaryň öňki hüjümçileri bilen tanşyp başlaýandyklaryny" belleýär "Eger ýarag ýaragy bar bolsa," edil özleri ýaly "beýleki hüjümçiler bilen bu baglanyşyk psihologiki çäkden geçýär, ölmek we öldürmek bir zat." Aly duýulýar " Densli gözden geçiren wakalarynyň zynjyrynyň şeýle hüjümleriň öňüni alyp biljekdigini aýdýar: “Derňeýän her bir işimizde diýen ýaly kimdir biri adaty gylyk-häsiýetiň üýtgändigini gördi. Işden ýa-da jemgyýetçilik durmuşyndan çykmak, adaty bolmadyk sosial media ýazgysy ýa-da ýarag bilen täze we güýçli gyzyklanma. Duýduryş alamatlary bardy " Horgan şeýle maglumatlary "syzmak" diýip häsiýetlendirýär, hüjümçiler öz niýetlerini dürli gylyk-häsiýetler arkaly açýarlar: “Olar bu meselede degişip ýa-da haýbat atyp bilerler. Deň-duşlary bu gylyk-häsiýeti görmek üçin iň gowy ýagdaýda. Mesele adamlaryň muny görmeýänliginde däl, görenlerinde çäre görmeýär. "Käbir howplar hüjümçilere näme etjekdiklerini sözme-söz aýdýan habarlar bolup biler, ýöne adamlar bu howplary ygtybarly hasaplamaýarlar" Meloý möhüm bir tapawudy belläp geçýär: "Maksatly zorlugy öňünden aýdyp bolmaýar, sebäbi ýüze çykmagyň derejesi gaty pes, ýöne öňüni alyp bolýar." Köpçülikleýin zorluk hereketleriniň hemmesi birmeňzeş däl. Köp hüjüm nätanyş adamlary nyşana alýan bolsa, käbirleri jenaýatçynyň tanaýan adamlaryna gönükdirilýär Meloý: "Adatça zorlukly hereketlerde jenaýatçynyň tanaýan adamlary nyşana alynýar" -diýdi. Kazyýet psihology jenaýatçylaryň tanamaýan adamlaryny nyşana alýan hüjümleriniň hem bardygyny mälim edip, "Hüjümleriň ep-esli böleginde jenaýatçy bilen nyşana alnan adamlar ýa-da hüjüm edilen ýer arasynda psihologiki ýa-da taryhy baglanyşyk bar" -diýdi Densli şahsy we jemgyýetçilik zorlugynyň arasyndaky başga bir möhüm tapawudy görkezýär: "Adam öz maşgalasyny öldürse, pidalar maşgala agzalary bolany üçin saýlanýar. Köpçülikleýin zorluklar ýüze çykan halatynda ýagdaý tersine bolýar. Pidalar biri-biri bilen çalşylýar." Bu üýtgeşiklik hereketiň manysyny hem üýtgedýär. Bu hereketleriň "habar ibermek, görmek we ýatda saklamak" üçin edilendigini aýdyp, Densli: "Resmi ideologiýa bolmasa-da, hereketiň psihologiýasy içerki ganhorlukdan terrorçylyga has ýakyn" Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular degişli kompaniýalar tarapyndan gyzyklanma profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan gurnalýar. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz