Geosyýasy ýagdaýlar, howplar we mümkinçilikler: Türkiýäniň strategiki döwlet garaýşy we içerki fronty berkitmek

NATO-nyň sammitine Türkiýäniň taryhdaky iň möhüm duşuşyklardan birini geçirjek bir aýa golaý wagt galdy. Sammitden öň günorta, demirgazyk, gündogar we günbatarda bolup geçýän wakalaryň jeminden ybarat bolan häzirki geosyýasat, krizislerden, howplardan, howplardan we käwagt mümkinçiliklerden doly. Taryhyň her bir möhüm bosagasynda bolşy ýaly, şeýle bulam-bujar döwürleriň öňünde döwlet aňyny emele getirýän öňdengörüjilik we syýasatlar, ösen refleksler, harby, strategiki we diplomatik mümkinçilikler, töwekgelçilikleri we düşünjeleri dolandyrmak we içerki fronty berkitmek öňkülerinden has möhümdir "Terrorsyz Türkiye" etabynyň diňe terrorçylyk guramasynyň ýaragsyzlanmagy we zyýansyzlandyrylmagy bilen baglanyşykly däl. Munuň tersine, tutuş sebit terrorçylykdan we onuň bilen bilelikde arassalanmaly; Bu, energiýa ölçegleri bilen çözülmeli, söwda ýollarynyň howpsuzlygyny ýola goýmaly we Türkiýäniň goranyş liniýalaryny berkitmeli. Bu nukdaýnazardan seredilende, bu proses diňe bir çäkli howpsuzlyk syýasaty bolman, eýsem jemgyýetçilik agzybirliginiň we içerki durnuklylygyň ýokarlanmagy, wada berýän ykdysady gülläp ösmegi we demokratik gazançlary bilen Türk asyrynyň iň möhüm we giňişleýin ädimlerinden biridir Öňki mysallar bilen deňeşdirilende, bu proses diňe bir syýasy başlangyç däl, eýsem güýçli strategiýanyň ähmiýeti bolan bu geografiýada gadymy ýurt hökmünde gadymy ýurt hökmünde geljek döwürde Türkiýäniň ýüze çykyp biljek töwekgelçiliklerine we howplaryna garşy güýçli döwlet paýhasynyň we öňdengörüjiliginiň beýanydyr Bu döwlet aňynyň konseptuallaşdyrylýandygyna, nämäni maksat edinýändigine we içerki fronty berkitmäge berýän ähmiýetine düşünmek üçin şu hepde geçirilen üç aýry çykyşyň hataryna seretmek peýdalydyr PREZIDENT ERDOĞAN-dan HABAR: "Goragçymyzy ýüklemeris" Geljek döwürde yzygiderli geçiriljek Milli howpsuzlyk konferensiýasynyň ilkinji çykyşynda Prezident Rejep Taýyp Erdogan Türkiýäniň taryhyň dowamynda kyn geografiýada dürli howplara duçar bolýandygyny, şonuň üçin güýçli bolmalydygymyzy we özümiziň ýaşamalydygymyzy aýtdy. Milli howpsuzlyga düşünmegiň diňe bir harby çärelerden ybarat bolman, eýsem syýasy, ykdysady, tehnologiki we jemgyýetçilik ölçeglerini hem öz içine alýandygyny belläp, Terrorsyz Türkiýe prosesini howpsuzlyk syýasaty bolmak bilen çäklenmän, ýurduň täze asyry üçin strategiki döwlet garaýşy hökmünde düzdi. Erdoganyň çykyşynyň iň täsirli sözlemi: "Garawulymyzy taşlap, arkaýyn bolanymyzdan soň bize bu ýurtlarda ýaşamaga hukuk bermezler". BAHÇELİNIER TERRORIZM-TÜRKI ANDA WE Maragly MHP başlygy Devlet Bahçeli partiýasynyň topar ýygnagynda eden çykyşynda Prezident Erdogan bilen bir nukdaýnazardan seredeniňde, Terrorçylyksyz Türkiýe milli jebislik we döwletiň geljegi üçin strategiki maksat we Türkiýe üçin meýilnamalary bozýar. "Doganlyk kanuny milli howpsuzlyk meselesidir" -diýip, Bahçeli ýerleşýän sebitdäki dartgynlyk zonasynyň Türkiýäniň içerki frontunda päsgelçilik döretmek mümkinçiligini artdyrandygyny aýtdy we "Terrorçylyksyz Türkiýe milli barlygymyzyň ýaragydyr. Diwardaky deşiklere ýol bermeris, içerki frontuňyzy berkitmelidiris, diňe bir milli bähbit isleýäris" -diýdi CHP-de KILIÇDAROĞLU BILEN MILLI DAŞARY SYITASATLARY OF DÜZGÜNLERINI Üýtgetmek Baş sekretaryň başlygy Kemal Kılyçdarooglunyň toparyň başlygy Özgür Özel sebäpli Mejlis toparynda berip bilmejek baş edarasynda eden çykyşynda, Türkiýäniň milli howpsuzlygy baradaky habarlary gaty täsirli we käbir habarlary öz içine alýar. Kılyçdaroglunyň "Soonakynda Iýerusalimde bilelikde doga ederis. Osman imperiýasynyň topraklaryna serediň. Türkiýe şol geografiýa gitmeli we şol geografiýada öz şahsyýetini ösdürmeli. Biz kiçelmek bilen däl-de, ösmeli. Türkiýe Osman geografiýasynda bolmaly" -diýip, geçen daşary syýasat gepleşikleri bilen deňeşdirilende haýran galdyryjy üýtgeşmäni ýüze çykardy. Täsir geografiýasy we taryhy gatnaşyklar bilen baglanyşykly bu belliklerden başga-da, Kılyçdaroglunyň indiki döwürde milli howpsuzlyk we daşary syýasat baradaky aýdanlary, Türkiýäniň ol ýerde has işjeň we görnükli rol oýnamalydygyny aýdyp, uly gyzyklanma döreder Prezident Erdogan bilen MHP başlygy Bahçeliniň içerki we daşary ýurt halkyna beren habary gaty düşnüklidir. Geosyýasy ýagdaýlar, Türkiye howplara we mümkinçiliklere garşy öňküsinden has güýçli bolmaly we bu pursatda içerki frontyň berkitmeleri möhüm rol oýnaýar. Döwletiň aňy hereket edýär, syýasat muňa düşündi we ylalaşyga geldi. Bu hakykat henizem düşünmeýänlere sabyr we tutanýerlilik bilen düşündirilmegini dowam etdirmeli. Düşünmezligi talap edýänler üçin näme edilse-de, girdejili bolmaz ýaly. Awtory: Nur Özkan Erbaý