“Yzlara meňzeýän nätanyşlar” - Niyazi Kızylyürek

Şu günki sütüni gorgos Frangosyň kitap çykarylyş dabarasynda eden çykyşyma bagyşladym. CTP-iň başlygy Sıla Usar cncirli we AKEL-iň baş sekretary Stefanos Stefonusyň hem gatnaşan we çykyşlary bilen garşylanan bu çäre iki jemgyýetçilik, iki dilli ýygnaklara görelde bolup bildi. Şeýle wakalaryň has köp ýaýramagyna umyt edýärin Aşakdaky çykyşymy paýlaşmazdan ozal, Frangosyň kitabynyň grek adyny sözme-söz terjime etsek, "Biziň kimdigimizi bilmeýänlerimiz" bolup biljekdigini aýdaýyn. “Bize meňzeýän nätanyşlar” adyny ulanmagy makul bildim "Usurnalist-ýazyjy orgorgos Frangos" Biziň ýaly nätanyşlar "atly kitabynda Kipr türk şahyrlarynyň we ýazyjylarynyň eserlerinden saýlanan mysallary gözden geçirýär we grek dilli okyjylar üçin elýeterli edýär. Şeýlelik bilen, iki jemgyýetiň arasynda medeni köpri gurmak işine kömek edýär Bu ýurt şeýle gözleglere gaty mätäç, sebäbi adamyz köp ýyl bäri aragatnaşyk ýetmezçiligi bilen tapawutlanýar. 1950-nji ýyllarda başlanan we indiki onýyllyklarda dowam eden etniki çaknyşyklar Kipr grekleri bilen Kipr türkleriniň durmuşyň ähli ugurlarynda gapma-garşylyga sebäp boldy. Bu döwürde hyzmatdaşlyk we medeni we beýleki ugurlardaky her dürli aragatnaşyk tamamlandy Türkiye 1974-nji ýylda Kipri geografiki we demografiki taýdan iki bölege bölensoň, iki jemgyýetiň arasynda köp ýyllap aragatnaşyk gurulmady. Dawa we ynamsyzlyk medeniýeti agdyklyk etdi. “Beýlekiler” diýilýänlere gorky bilen seredilýärdi we gorky ýigrenji güýçlendirýärdi Raýat hukuklary aktiwisti Martin Luther Kingiň meşhur çykyşlarynyň birinde aýdyşy ýaly: Adamlar birek-biregi gorkýandyklary üçin birek-biregi ýigrenýärler. Adamlar biri-birini tanamaýandyklary üçin biri-birinden gorkýarlar. Adamlar biri-birini tanamaýarlar, sebäbi aragatnaşyk saklamaýarlar Aragatnaşygyň ýoklugy, bütin dünýäde parahatçylyga garşy çykýanlaryň elinde möhüm ýarag boldy. Dawa-jenjeliň dili diňe bir gepleşik üçin ýapyk bolman, öňünden "beýlekisini" hem aýyrýar. Başgalaryň görgülerine we meselelerine duýgurlygy görkezýänlere "dönük" diýilýär Şeýle-de bolsa, Umberto Eko-nyň aýdyşy ýaly: "Etiki ölçeg beýlekisi sahna girende başlaýar." "Biz" bilen "Olaryň" arasyndaky tapawudyň agdyklyk edýän şertlerinde beýlekisiniň görgülerine seretmek etiki zerurlykdyr. Etiki jogapkärçiligimiziň talaby, şeýle hem demokratik raýatlygyň we adamzat ideýasynyň talaby, başgalaryň, "biz" hasaplanmaýanlaryň ýagdaýynyň "bize" degişlidigi we başdan geçirýän ýok edilmegi we adalatsyzlygy üçin ýadymyzda ýer açmagymyzdyr Munuň iň gowy mysalyny grek pajygalarynda görýäris. Parslar we Troýan aýallary ýaly betbagtçylyklar bize duşman diýilýän ýa-da pes hasaplanýan halka duýgudaşlyk bilen çemeleşmegiň iň gowy mysallaryny berýär. Sebäbi sungat we medeniýet duýgudaşlyk arkaly ähliumumy gymmatlyklara ýetmek ukybyny öz içine alýar Ukrainaly ýazyjy Andreý Kurkowyň aýdyşy ýaly "asmandan başga ähli adamlar üçin açyk, döwlet serhetleri kesilmeýän, serhetlere bölünmedik ýeke-täk giňişlik medeni giňişlikdir." Hakykatdanam, medeniýetler arasyndaky gepleşik syýasatyň beýlekisine gezek gelende köplenç üns bermeýän duýgudaşlygyny güýçlendirýär. Aragatnaşyga päsgel berýän düşünjeleri ýok edýär Medeniýetiň möhüm bölegi bolan sungat, ähliumumy aragatnaşyk kanallaryny açýar we umumy duýgurlyklary döretmäge kömek edýär, sebäbi etnik gelip çykyşyna garamazdan adamlaryň umumy ekzistensial aladalaryna degýär Çeper eserleriň iň möhüm aýratynlyklaryndan biri, şahsyýetleriň we halklaryň arasynda duýgudaşlyk duýgusyny ösdürmek mümkinçiliginiň bolmagydyr Orgorgos Frangos Kipr türk jemgyýetinde öndürilen käbir edebiýat eserlerini gözden geçirip, Kipr grekleriniň bilimlerine hödürlemek bilen medeniýetler arasyndaky gepleşiklere möhüm goşant goşýar Frangos, "Biziň ýaly nätanyş" diýip atlandyrýan Kipr türk ýazyjylary bilen Kipr grek ýazyjylarynyň arasynda möhüm meňzeşlikleriň bardygyny aýdýar. Bu ýerde geň galdyryjy zat ýok. Biz şol bir ýurduň, şol bir topragyň, şol bir geografiýanyň we şuňa meňzeş agyrylaryň çagalary Orgorgos Frangosyň kitabynda, esasanam 1974-nji ýyldan soň işlän hudo .nikleriň, esasan, Kipr türkleriniň watanyny we şahsyýetini ýitirmek baradaky aladalaryny beýan edendiklerini görýäris Bu alada wagtyň geçmegi bilen taryhy gözleglerde, syýasat we edebiýat ugurlarynda öz beýanyny tapdy Ilkinji üstünlik "74 nesil" ady bilen tanalýan ýazyjylardan we şahyrlardan boldy. "74 nesil" Kipriň bölünmegine, militarizme we şowinizme garşy çykýan we iki jemgyýetiň asuda ýaşamagyny goldaýan eserler döretdi. Bu şahyrlar 'Kipr merkezi' hasaplanýar. Adynyň tutulmagy tötänlik däl. "74 nesil" diňe bir Neşe ashaşyn, Mehmet ashaşyn, Filiz Nalöven we Hakı üüçel ýaly 1974-nji ýyldan soň derrew döredilen şahyrlary däl, eýsem Fikret Demirağ ýaly özlerinden has uly şahyrlary hem öz içine alýar. Bu şahyrlar Kipriň bölünmegini maksat edinýän resmi türk syýasatyna reaksiýa bildirenlerinde, "Kipr" esasynda "biz" düşünjesini ösdürmäge synanyşdylar. Olaryň pikiriçe, Kipr adanyň ähli ýaşaýjylarynyň umumy watanydyr. Şeýle bolmaly. Goşgularynda Kipr grekleriniň gynançlaryny çuňňur duýgudaşlyk bilen beýan edýärler Bu nesliň çeper eserleriniň milletçi, separatist we şowinist toparlar tarapyndan reaksiýa görkezendigi we ýazyjylaryň kemsidilmegi geň däldi. Resmi separatistik ideologiýa garşy çykýan bu goşgular jemgyýetiň uly gatlaklarynyň gadyryny bildi. Şahsyýet we watan ýaly düşünjeler ara alnyp maslahatlaşyldy. Türk milletçiliginiň Kipr türklerini "Kipr türkleri" diýip atlandyrmak we Kipri ​​Türkiýäniň "gyzy watany" hökmünde gurmak baradaky etno-kesgitleýji çemeleşmesine garşy gozgalaň turuzdy Meşhur sosiolog Zygmunt Baumanyň aýdyşy ýaly "şahsyýet ara alnyp maslahatlaşylýan ýerde söweş bolýar. Sebäbi söweş ýa-da göreş şahsyýetiň tebigy öýi." Kipr türk ýazyjylary, Baumanyň aýdyşy ýaly, gapma-garşylyk atmosferasynda bolup geçdi. Bu söweş durmuşyň ähli ugurlaryny kemsitmäge ýykgyn edýän türk milletçiligine garşy göreşdi. Bu söweşde Kipr türkleriniň ýerli we milli aýratynlyklary, olaryň "Kipr" bolandyklary we watanynyň tutuş Kiprdigi aýratyn bellendi Bu göreşde möhüm öwrülişik 1987-nji ýylda Londonda geçirilen "Kipr türk edebiýatynyň şahsyýeti" atly konferensiýa boldy. Şeýle hem, '74 nesliň şahyrlary tarapyndan gurnalan bu konferensiýa spiker hökmünde gatnaşdym Maslahat uly täsir etdi. Soňra türk we iňlis dillerinde kitap hökmünde neşir edilen konferensiýa Kipr türkleri tarapyndan uly gyzyklanma bilen kabul edildi. Denktaş reimeimi bu başlangyçdan gaty biynjalyk boldy we oňa berk garşylyk görkezdi. Çykyş edenleriň hemmesi diýen ýaly dönük diýlip yglan edildi Emma hakykat, bu medeni söweşde türk milletçiliginiň ýeňilen tarapydy. Kipr türkleri özlerini “Kipr” diýip kesgitlemäge we tutuş Kipri ​​öz watany hasaplamaga başladylar 1990-njy ýyllaryň ahyrynda we 2000-nji ýyllaryň başynda Kiprli türkleriň separatist Denktaş reimeimine garşy köpçülikleýin gozgalaňlarynyň aňyrsynda uzyn bir proses bar we bu işiň esasy aktýorlarynyň arasynda sungat işgärleri aýratyn orun tutýar Orgorgos Frangos tarapyndan uly üns bilen taýýarlanan bu kitap Kipr grek okyjylary bilen şol şahyrlaryň we ýazyjylaryň eserleriniň käbir mysallaryny özünde jemleýär. Şeýlelik bilen, iki jemgyýetiň arasynda bar bolan ýadyň boşlugyny belli bir derejede ýapmaga goşant goşýar Gadyrly gorgos, ýazanyňyz üçin sag boluň! Kitabyňyz giňden okalar diýip umyt edýärin ... "