Şweýsariýa Oswensimiň 'Ölüm perişdesi' Mengele-de gizlin faýllary açar T24

Şweýsariýanyň Federal aňtaw gullugy ahyrsoňy nasist söweş jenaýatçysy Iosif Mengele degişli uzyn möhürlenen faýllary açjakdygyny mälim etdi. Şeýle-de bolsa, munuň haçan boljakdygyny aýtmady Mengele Ikinji jahan urşundan soň Europeewropadan gaçdy, ýöne halkara tussaglyk karary bar bolsa-da, Şweýsariýada wagt geçirendigi barada ençeme ýyl bäri myş-myşlar ýaýrady Taryhçylar bu faýllara girmegi ençeme gezek islediler, emma Şweýsariýanyň häkimiýetleri şu wagta çenli ýüz öwürdiler Mengele Germaniýanyň Waffen SS-de hyzmat eden lukman Nasistler tarapyndan basylyp alnan Polşadaky Oswensim konslagerine bellendi. Mengele adamlary gaz kameralaryna iberdi. Bu döwürde takmynan 1,1 million adam öldi, takmynan bir milliony ýewreýdi "Ölüm perişdesi" diýlip tanalýan Mengele sadistiki lukmançylyk synaglary üçin esasan çagalary we ekizleri tussaglary saýlady we soňra ölümine iberdi Uruşdan soň Mengele, ýokary derejeli faşistler ýaly, formasyny we adyny çalt üýtgetdi Galp şahsyýetnamasynyň kömegi bilen Italiýanyň demirgazygyndaky Genowa şäherindäki Şweýsariýa konsullygynda Gyzyl Haç syýahat resminamalaryny aldy we Günorta Amerika gaçmak üçin ulandy Gyzyl Haç bu resminamalary uruş sebäpli göçürilen ýa-da raýatlygy bolmadyk müňlerçe adam üçin taýýarlapdy, emma kazyýet tertibinden gaçmak isleýän faşistler hem olary alyp bildiler; Soňra Gyzyl Haç bu ýagdaý üçin ötünç sorady 1949'da Avrupa'dan kaçmyş olsa da, Mengele 1956'da oğlu Rolf ile İsviçre Alpleri'nde bir kayak tatili yaptı Resmi taýdan soňra ömrüniň ahyryna çenli Günorta Amerikada ýaşady Şeýle-de bolsa, Şweýsariýaly taryhçy Regula Bochsler, esasanam 1959-njy ýylda halkara tussaglygy barada karar çykarylandan soň, Mengeleň Şweýsariýa gaýdyp gelendigi ýa-da däldigi bilen gyzyklandy Boçsler Şweýsariýanyň faşistlerden gaçmak üçin tranzit ýurtdygyny ýa-da ýokdugyny derňeýän mahaly, 1961-nji ýylyň iýunynda Awstriýanyň aňtaw gullugy Şweýsariýa Mengele adynyň ady bilen syýahat edýändigini we Şweýsariýanyň çäginde bolup biljekdigini duýdurdy Bu aralykda, Mengeleň aýaly Sýurihde kwartirany kärendesine aldy we hemişelik ýaşamak üçin rugsat sorady Taryhçy BBC-ä "Mengele 1959-njy ýylda Europeewropa syýahat etmegi meýilleşdirýändigini görkezýän subutnamalar bar ýaly" -diýdi. "Onda näme üçin Mengele hanym Sýurihde kwartira kärendesine aldy?" Kwartira birneme şäher ýakasynda ýerleşýärdi, ýöne Mengele maşgalasy has kaşaň ýer satyn almak üçin ýeterlik derejede baýdy. Emma bu kwartiranyň möhüm aýratynlygy, halkara howa menziline ýakynlygydy Bochsler Sýurihiň polisiýa faýllaryny gözden geçirmegi başardy; Bu faýllar bölümiň 1961-nji ýylda gözegçilik astyna alnandygyny görkezýär Polisiýa hatda hanym Mengeleň Volkswagen-de näbelli bir adam bilen ulag sürendigini belläp geçdi 1961-nji ýylda gözlenýän söweş jenaýatçysy Mengele tussag edilmegi Şweýsariýanyň federal polisiýasynyň ygtyýaryna girdi 2019-njy ýylda Bochsler Şweýsariýanyň Federal arhiwine ýüz tutdy we bu edaranyň faýllaryny görmegi haýyş etdi Milli howpsuzlyk we giň maşgalany goramak üçin faýllar 2071-nji ýyla çenli möhürlenipdi 2025-nji ýylda başga bir taryhçy Jerar Wettşteýn gaýtadan synanyşdy. Onuň haýyşy hem ret edildi Wettşteýn BBC-ä "Bu ýagdaý gülkünç ýalydy" -diýdi "Faýllar 2071-nji ýyla çenli ýapyk bolansoň, dildüwşük teoriýalary iýmitlenýär; her kim" şonuň üçin gizlenmeli zady bar "diýýär." Wettşteýn karara şikaýat etdi we Şweýsariýanyň häkimiýetlerini suda berdi; gymmat iş üçin köp pul ýygnamaga başlaýar "Bu başlangyç bilen birnäçe günüň içinde 18,000 Şweýsariýa frankyny (1 million TL) ýygnadyk" -diýdi Soňra Şweýsariýanyň Federal aňtaw gullugy pikirini üýtgetdi Şu aýda eden beýanynda doly aç-açanlygy gazanmak üçin henizem wagt gerek bolup biljekdigi aýdyldy we: "Arza berijä entek kesgitlenmedik şertler we talaplar sebäpli faýla girmek hukugy berler" -diýdi Bu faýllaryň Mengele hakda köp zady açjakdygyna hemmeler ynananok Şweýsariýanyň Taryh jemgyýetiniň prezidenti Sacha Zala: "Mengele barada möhüm bir zadyň ýokdugyna doly ynanýaryn" -diýdi, ýöne daşary ýurt aňtaw gullugyna ýa-da daşary ýurt habarçylaryna salgylanmalar bolup biler öýdýär 1950-nji ýyllaryň ahyrynda Ysraýylyň Mossad gullugy gaçgak faşist söweş jenaýatçylaryny işjeň yzarlaýardy we Zala Şweýsariýalylar bilen aragatnaşyk saklan bolmagynyň mümkindigini çaklaýar Bu, faýllary ýapyk saklamaga esas berdi, sebäbi daşary ýurt habar alyş gulluklary baradaky duýgur maglumatlar köplenç senzuradan geçirilýärdi. bolup biler 70öne belli Mossadyň 70 ýyl ozal faşistleri yzarlamagy baradaky salgylanmanyň şeýle duýgur bolmagy hakykatdanam manylymy? Zala: "Bu ýagdaý, taryhy maglumatlar bolmazdan gizlinlik prosesiniň manysyzdygyny görkezýär" -diýdi Obakob Tanner ýaly beýleki taryhçylar faýllaryň gizlinliginiň Şweýsariýa hakda Mengele däl-de, has köp zady açýandygyny aýdýarlar: "Bu milli howpsuzlyk bilen taryhy aç-açanlygyň arasyndaky gapma-garşylyk, Şweýsariýada köplenç agdyklyk edýär" Tanner, 1990-njy ýyllarda Şweýsariýanyň nasist Germaniýasy bilen gatnaşyklaryny gözden geçiren Bergier toparynda işledi. Şweýsariýa banklarynyň roluny aýratyn gowy bilýär Ikinji jahan urşy döwründe serhetdäki ýewreý bosgunlarynyň ret edilmegi we faşistleriň konslagerlerinde ölen ýewreý maşgalalaryna degişli Şweýsariýa banklarynyň pul saklamagy Şweýsariýada duýgurlyk we utanç çeşmesi bolmagyny dowam etdirýär Tanner: "Bu faýllaryň henizem ýapyk bolmagy demokratik döwlet üçin kynçylykdyr" -diýdi Şeýle-de bolsa, Mengele 1961-nji ýylda Şweýsariýada bolmagy dogry hasaplaýar Nasist söweş jenaýatçysy Adolf Eichmann Mossad tarapyndan 1960-njy ýylda Argentinada tussag edilipdi. Günorta Amerika gaçyp giden beýleki faşistleriň hem ol ýerde howp astyndadygynyň subutnamasy bar. Dostlarynyň we garyndaşlarynyň bolan Europeewropanyň şol döwürde olar üçin has howpsuz bolmagynyň mümkindigi barada subutnamalar bar Tanner, Çilä gaçyp baran faşist söweş jenaýatçysy Walter Rauffyň 1960-njy ýylda Germaniýada wagt geçirendigini görkezýär 1999-njy ýylda Bergier komissiýasynda işlän taryhçylardan biri Mengele faýllarynyň käbirine gysgaça seretmäge rugsat aldy we Şweýsariýanyň topragynda açyşyny subut etmek ýa-da inkär etmek mümkin däl diýen netijä geldi Şeýle-de bolsa, bu netijäni tutuş urşy öz içine alýan 24 tomdan ybarat hasabatyň diňe birnäçe setirine seredip edildi Ondan soň faýllar gaýtadan işledildi we taryhçy ýedi ýyl ozal aradan çykdy Wettşteýniň pikiriçe, faýllaryň haçan açyljakdygy entek kesgitlenmedi we Federal aňtaw gullugynyň "şertler we talaplar" baradaky beýany aladalandyrýar "Ol aç-açan, gara faýl alarys öýdüp gorkýaryn Bochsler faýllaryň gaty senzura edilmeginden alada galýar: "Häkimiýetlere ynamym ýok. Epşteýn faýllary ýaly bolar öýdüp gorkýaryn. Näme üçin Mengele faýllary beýle uzak wagtlap ýapyk saklandy?" Mengele onlarça ýyl bäri syr, myş-myş we dildüwşük teoriýasy bolup gelýär Ol hiç haçan tutulmady, elhenç jenaýatlary üçin hiç haçan sud edilmedi 1979-njy ýylda Braziliýada aradan çykanda, çak edilýän at bilen jaýlandy Onuň mazary 1985-nji ýylda gazyldy we DNK synaglary jesediň 1992-nji ýylda bolandygyny tassyklady Tutulmak bilen gelýän islenilmeýän ünsden gaça durmak üçin gözlerini ýumdularmy? Mena-da Mengele hakda köp zat ýaly, diňe myş-myşmy? Wettşteýn: "Belki, hiç haçan hakyky hakykata ýetip bilmeris" -diýdi Onuň şu ýerde bolandygyny ýa-da ýokdugyny hiç haçan bilmeris ... ýöne iň bolmanda has düşnükli pikir alarys " Ilkibaşda iňlis dilinde ýazylan bu makalanyň terjimesinde emeli intellekt ulandyk. BBC journalisturnalisti terjime edilmezden ozal barlady Gutapjyklar, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň brauzerinde ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk böleklerdir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Brauzeriňizi bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonim. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan gurnalýar. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz