Stambul Jarnamasy Günorta Kawkazyň täze sebit arhitekturasynyň syýasy derňewi - Analiz

8-nji iýunda geçirilen Türkiýe-Azerbaýjan-Gürjüstanyň daşary işler ministrleriniň 10-njy üç taraplaýyn ýygnagynyň ahyrynda Stambul Jarnamasynyň kabul edilmegi üç ýurduň arasyndaky strategiki hyzmatdaşlygyň täze tapgyra gadam basandygyny görkezýär. Bu resminama diňe bir indiki diplomatik ýygnagyň jemleýji beýany däl, şol bir wagtyň özünde Günorta Kawkazda emele gelýän täze sebit howpsuzlygy, ulag we energiýa arhitekturasynyň syýasy manifesti hökmünde hem kabul edilip bilner Hatay Mustafa Kemal uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar bölüminiň mugallymy Nazrin Alizadeh bu pikirleri AZERTAC-a beren beýanatynda aýtdy Onuň sözlerine görä, Azerbaýjan-Türkiýe-Gürjüstanyň üç taraplaýyn mehanizmi eýýäm köp ýyl bäri dowam edip gelýän sebitleýin hyzmatdaşlygyň möhüm sütünleriniň birine öwrüldi. 2014-nji ýyldan bäri işleýän bu format diňe bir syýasy geňeş üçin platforma bolman, eýsem sebitdäki durnuklylygy we ösüş meýilnamasyny düzmäge goşant goşýan täsirli mehanizmdir "2020-nji ýyldaky Watançylyk urşundan soň Günorta Kawkazda täze geosyýasy hakykatlar ýüze çykdy. Uruşdan soň sebitdäki howpsuzlyk arhitekturasynyň geljegine dürli çemeleşmeler ýüze çyksa-da, Azerbaýjanyň, Türkiýäniň we Gürjüstanyň hyzmatdaşlygy sebitdäki durnuklylygy üpjün etmegi maksat edinýän iň amatly we durnukly modelleriň biri hökmünde görkezildi. üç taraplaýyn mehanizm üçin birmeňzeş goldaw sebitdäki konfliktleriň çözülmegine goldawyň beýanydyr. Duşuşykda howpsuzlyk meseleleriniň ara alnyp maslahatlaşylmagy aýratyn möhümdir. Terrorçylyga, bikanun migrasiýa we beýleki kynçylyklara garşy utgaşdyrylan çäre sebitdäki jogapkärçiligiň netijesidir "-diýdi Nazrin Alizade Stambul Jarnamasynyň iň möhüm taraplarynyň biriniň Orta Koridor we Baku-Tbilisi-Kars (BTQ) demirýol liniýasy bilen baglanyşykly düzgünlerdigini aýtdy. BTQ taslamasynyň çäginde Gürjüstanyň Akhalkalaki halkara demir ýol menzilinde döwrebaplaşdyryş işleriniň tamamlanandygyny tassyklamak, Orta Koridoryň ösüşine berlen strategiki ähmiýetiň görkezijisidir "Soňky ýyllarda global söwda ugurlaryndaky üýtgeşmeleriň fonunda Orta Koridor asewraziýanyň iň geljegi uly transport liniýalaryna öwrüldi. BTG-iň döwrebaplaşdyrylmagy we ýük daşamak mümkinçilikleriniň ýokarlanmagy bu ýoluň halkara bäsdeşlik ukybyny hasam artdyrar. Türkiýäniň Daşary işler ministri Hakan Fidanyň belleýşi ýaly, Orta Koridor eýýäm üç ýurduň hyzmatdaşlygynyň strategiki sütünleriniň birine öwrüldi. Bu koridoryň üsti bilen Europeewropa bilen Aziýanyň arasynda has ygtybarly, has çalt we öňünden aýdyp boljak ulag ýoly emele gelýär. Stambul Jarnamasynda, Türkiýe, Azerbaýjan, Gürjüstan bilen Gazagystanyň arasynda transport we utgaşdyrmak pudagynda hyzmatdaşlygy giňeltmek baradaky düzgünler bellärliklidir. Bu, üç taraplaýyn mehanizmiň Merkezi Aziýa ýaýbaňlanýandygyny we Baku-Tbilisi-Jeýhan nebit geçirijisiniň sebit we Europeanewropa energiýa howpsuzlygy potensialyny ep-esli ýokarlandyrýandygyny görkezýär. Mundan başga-da, ýaşyl energiýa we az uglerod tehnologiýalary ugrundaky hyzmatdaşlyga berlen ähmiýet kesgitlenýär "-diýdi N. Alizade, ýaşyl energiýa baglanyşyklarynyň ösdürilmegi Azerbaýjanyň, Türkiýäniň we Gürjüstanyň asewraziýanyň täze energiýa kartasyndaky pozisiýalaryny hasam güýçlendirer diýip hasaplaýar. Bu çemeleşme sebiti diňe bir adaty energiýa eksportçysy bolman, eýsem ýaşyl energiýa koridoryna möhüm gatnaşyjy etmek üçin hyzmat edýär "Stambul Jarnamasy geljekde sebitleýin integrasiýa prosesleriniň ugruny kesgitleýän resminama. Gazagystanyň bu hyzmatdaşlyk formatyna has işjeň gatnaşmagynyň geljegi geljekde has giň asewraziýa hyzmatdaşlygynyň modelini döretmek üçin şert döredip biler. Geljekki on ýylda Işleýän üç taraplaýyn mehanizmiň indiki tapgyry bolan Stambul Deklarasiýasy Günorta Kawkazy konflikt ýerinden hyzmatdaşlygyň we utgaşdyrmagyň ýerine öwürmäge gönükdirilen strategiki gözýetimiň beýanydyr. Häzirki wagtda Baku-Ankara-Tbilisi liniýasy diňe sebitde bolup geçýän proseslere synçy bolman, eýsem şol prosesleri emele getirýän esasy syýasy we geo-ykdysady merkezleriň biri hökmünde çykyş edýär "-diýdi Nazrin Alizadeh 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir