Ysraýyl jemgyýetçiligi Türkiye we ikitaraplaýyn gatnaşyklara nähili garaýar?

Eretz Nehederet (Ajaýyp ýurt) 2003-nji ýyldan bäri Ysraýyl telewideniýesinde efire berilýän ýurduň iň meşhur komediýa programmalarynyň biridir Saç göçürmek üçin Türkiýä gidýän ysraýyllylar bu programmada ýygy-ýygydan agzalýan tema 2019-njy ýylda geçirilen ýaryşda, operasiýadan soň Türkiýede saç göçürilen kakanyň üýtgeýän häsiýetine degildi Kakada birden garyndaşlarynyň şübhelenmesini özüne çekip, gaty bilimli we strategiki beýanatlar berip başlady 22-nji aprelde ýaýlyma berlen programmanyň bölüminde bu gezek Milli aňtaw guramasy (MİT) bu meselä gatnaşýar we MİT saç transplantasiýasy üçin Türkiýä gidýän Ysraýyl erkeklerini nyşana alýan gizlin operasiýa geçirýär "Youthaşlar follikullary" atly ýazgyda, MİT-iň arzan saç transplantasiýasy üçin Türkiýä gelen Ysraýyl erkekleriniň kellesine partlaýjy maddalary goýandygy toslanyp tapyldy Skitde bu "howpy" duruzyp biljek ýeke-täk adam, 20 ýyldan gowrak wagt bäri galyň, tebigy saçlaryny saklap gelýän meşhur Ysraýyl agentiniň keşbini ýerine ýetirýän karizmatik aktýor ehehuda Lewi Bu Lewiniň Ysraýyl jemgyýetindäki "owadan we hemişe ýaş" keşbine oýnaýan salgylanma Itöne skitde Lewiniň muny yzygiderli inkär etse-de, saç göçürilendigi baradaky şübhe bar Iki bölümiň arasyndaky dört ýylda Eastakyn Gündogarda uly krizisler we üýtgeşmeler bolup geçdi we häzirem bolup geçýär BBC Türk üçin iki bölümi deňeşdireniňde, Londondaky Sankt-Jorj uniwersitetiniň ismurnalistika kafedrasyndan Dr. Aýala Paniýewskiý: "Ysraýylda köpçülige seretseňiz, Türkiýe agzalanda ilki bilen kellä gelen zat uruş däl-de, saç çalmak" 2022-nji ýylda Ysraýyldan Türkiýä gelýän syýahatçylaryň sany rekord goýup, 650 müňe ýetdi Şeýle-de bolsa, Hamasyň 2023-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda ýurtda eden hüjümlerinden soň Ysraýyl tarapyndan başlanan söweşden soň Türkiýe bilen gatnaşyklar düýbünden kesildi ABŞ-nyň we Ysraýylyň 28-nji fewralda Eýrana eden hüjümleri bilen başlanan we 8-nji aprelde Pakistanyň töwellaçylygy bilen atyşygyň gazanylmagy we uzaldylmagy bilen iň bolmanda häzirlikçe duruzyldy, bu sebit tutuş sebiti, esasanam Aýlag ýurtlaryny gurşap aldy Doktor Aýala "soňky birnäçe ýylyň şikesleri" Ysraýylyň jemgyýetçilik çekişmesine güýçli täsir etdi: "Biz muny Liwanda Hizbullaha etdik, indi kimdir biri bize bir zat etjek bolýan ýaly bir duýgy bar ... Türkiýäniň Hamasy goldaýan aktýor hökmünde kabul edilmegi meselesi hem bar. Bu Gazada ýyllar boýy bolup geçýän wakalara umumy düşünişiň üýtgemegi bilen baglanyşykly" Ysraýyl demokratiýasynyň täzeleniş merkeziniň gözlegçisi. Aýala Paniýewskiý teleýaýlym programmasyndaky skitiň kän düşündirilmeli däldigini aýtdy we "Umuman aýdylanda, Ysraýylda beýleki daşary ýurtly aktýorlardan gorky artýar" -diýdi Şeýlelik bilen, bu üýtgeýän düşünje Ysraýylyň soňky ýyllarda Türkiýe syýasatyny emele getirýärmi? Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň 11-nji aprelde X hasabyndan iňlis dilinde eden we prezident Rejep Taýyp Erdogana gönüden-göni gönükdirilen sözleri Türkiýede uly täsir galdyrdy Netanýahu: "Meniň ýolbaşçylygymda Ysraýyl [terror re regimeimini] terbiýeleýän we öz kürt raýatlaryny gyrýan Erdogandan tapawutlylykda Eýranyň terror re regimeimine we onuň wekillerine garşy göreşmegi dowam etdirer" -diýdi Netanýahunyň sözlerine Türkiýäniň dürli gatlaklaryndan, dolandyryjy partiýadan oppozisiýa çenli syýasatçylar reaksiýa bildirdiler Netanýahuga beren jogabynda Erdogan: "Hiç bir güýç Türkiýä we Türkiýäniň prezidentine barmak görkezip bilmez" CHP başlygy Özgür Özel Ysraýylyň aýdanlaryny "biabraýlyk" diýip häsiýetlendirdi Özel: "Ysraýyla garşy Türkiýe bütinleý bir tarapda, bigünäleriň tarapynda dur. Ysraýyl tarapynda durjak CHP agzasyny tapyp bilmez" -diýdi BBC Türkiýäniň soraglaryna jogap edip, Tel Awiw uniwersitetiniň Milli howpsuzlyk gözleg institutynyň türk daşary syýasaty hünärmeni Dr. Gallia Lindenstrauss Netanýahu bilen Erdoganyň arasyndaky soňky polemikanyň öňki ýagdaýlardan tapawudynyň ýokdugyny aýtdy Lindenstraussyň ünsi özüne çekýän zat, iň soňky polemikanyň Netanýahu ýaly 35 sany Ysraýyl resmisine garşy Türkiýede aýyplama taýýarlanylandan soň ýüze çykmagydyr Stambulyň Baş prokuraturasy, Benýamin Netanýahu ýaly 35 Ysraýyl resmisine 10-njy aprelde Gazana ynsanperwerlik kömegini berýän Global Sumud Flotillasyna garşy ýaragly gatyşma barada aýyplama bildirilendigini habar berdi Ysraýylyň gämilere ýaragly gatyşmagy barada häkimiýetlere "adamzada garşy jenaýat" diýilýärdi, "Genosid", "azatlykdan mahrum etmek", "bilkastlaýyn şikes", "gynamak" we "ökde talamak" ýaly dürli aýyplamalar öňe sürülýär Doktor Lindenstraussyň pikiriçe, Netanýahunyň sözleri "Ankara iberilen habar däl-de, eýsem Türkiýäniň iki ýurduň arasyndaky dartgynlygy güýçlendirmek kararyna reaksiýa" Başga bir tarapdan, Benýamin Netanýahunyň sözlerine oktýabr aýynda geçiriljek umumy saýlawlara taýýarlyk görýändigini göz öňünde tutup baha bermelidir öýdýänler bar Benýamin Netanýahu, Ysraýylyň taryhynda iň uzak wagtlap premýer-ministr bolup işlän syýasatçy; Ol şu wagta çenli jemi 17 ýyl üç möhletde işledi Ysraýylda geçirilen soňky pikir soralyşyk Netanýahunyň Likud partiýasynyň ýene-de birinji orunda durýandygyny görkezýär, ýöne şu gün saýlawlar geçirilse, 120 orunlyk Ysraýyl mejlisinde bary-ýogy 25 orun alar Iňlis maslahat beriş firmasynyň Oksford Analitikanyň analiz müdiriniň orunbasary Laura Jeýms "BBC Türk" bilen söhbetdeşlikde "Netanýahunyň gahary Türkiýä mahsus däl. Oktýabr aýynda geçiriljek Ysraýyl saýlawlarynyň çäginde içerde we daşary ýurtlarda güýçli görünmegiň netijesi" diýdi Middleakyn Gündogaryň uly analitigi bolan Jeýms "Ysraýyl häzirki wagtda Eýran bilen de-fakto çaknyşykda we halkara basyşy astynda. Netanýahu howp abanýan howplara garşy berk çäre görmeli" -diýdi Şeýlelikde, Netanýahunyň Türkiýä we Prezident Erdogana garşy aýdan sözleri Ysraýylda ýaňlandymy? Doktor Aýala Paniýewskiý Ysraýylyň premýer-ministriniň beýannamasynyň ýurduň jemgyýetçilik pikirinde gaty çäkli bolandygyny aýtdy Paniýewskiý, Liwandaky we Eýrandaky söweşleriň dowam edip-etmejekdigini ysraýyllylaryň gün tertibinde has ileri tutýandygyny aýtdy; "Şonuň üçin bu mesele hakykatdanam yza çekildi" "Täze senzura" kitabynyň awtory Paniýewskiniň pikiriçe, eýýäm köp duşman bar öýdýän Ysraýyllaryň arasynda Türkiýe "Eýran ýaly duşman hökmünde kabul edilmeýär" Paniýewskiý: "Ysraýyllar Türkiýäni tanaýarlar, köpüsi Türkiýä bardy. Şonuň üçin şuňa meňzeş bir zadyň bolmagy gaty kyn bolar öýdýärin" Ysraýyl halky tarapyndan Türkiýäni “howp” hökmünde giňden kabul edýärler öýdýänlerem bar Iňlis habar merkezi “Chatham House” -yň gözlegçisi Ksenia Swetlowa “BBC Türk” bilen söhbetdeşlikde "Ysraýylda esasy maksat Eýran bolsa-da, Türkiýe we sebitdäki roly bilen baglanyşykly dartgynlylyk artýar" diýdi Knessetdäki döwründe parlamentiň agzasy bolan Swetlowa, Gaza söweşi we sebitdäki güýç deňagramlylygynyň üýtgemegi sebäpli Türkiýe bilen Ysraýylyň arasyndaky dartgynly gatnaşyklara ünsi çekdi Swetlowa: "Türkiýe, Päkistan, Saud Arabystany we Müsüriň arasynda döreýän bileleşik Ysraýyly sebit derejesinde izolýasiýa duýýar" -diýdi "Bu wakalardan ozal Ysraýylyň möhüm rol oýnan" Eastakyn Gündogaryň NATO "arzuwy bar bolsa-da, täze bileleşik döredilip, Ysraýyl onuň bir bölegi däl ýaly." Netanýahu Ysraýylda ýakynda Türkiýä garşy berk çykyş eden ýeke-täk adam däldi Öňki premýer-ministr Naftali Bennet, öňki premýer-ministr airair Lapid bilen Netanýahunyň garşysyna birleşjekdigini mälim eden soňky çykyşynda Türkiýäni "täze Eýran" diýip häsiýetlendirdi Laura Jeýms bu gepleşikleriň Ysraýylyň hökümeti bilen çäklenmeýändigini, "Bu ýagdaý partiýa meselesi däl-de, eýsem Ysraýylyň sebit howpy astynda duýulýandygyny görkezýär" -diýdi Jeýmsiň pikiriçe, Türkiýäniň NATO agzalygy Ysraýylyň hakyky harby konflikte garamajakdygyny aňladýar, ýöne bu gepleşikleri çäklendirmeýär: "Aslynda, bu ritorikanyň has duşmançylykly bolup biljekdigini aňladyp biler, sebäbi häzirki ýagdaýlarda Türkiýä hüjüm etmegiň esasy usuly şu. Fiziki hüjümiň bolmagy gaty ähtimal" Netanýahu X-daky ýazgysynda kürtlere aç-açan salgylanyp, Erdogany tankytlady Käbir teswirçiler munuň Eýranda dowam edýän söweş kontekstinde kürtler bilen gönüden-göni baglanyşykly bolmagy mümkin diýip pikir edýärler Doktor "Netanýahu üçin has möhümi, Türkiýedäki kürtler däl-de, Eýrandaky kürtler üçin bir hili göz gamaşmagy bolup biler, sebäbi henizem Aýatolla re regimeimini agdarjak güýçler bolar diýip umyt edýärler" -diýdi Aýala Paniýewskiý Beýleki bir tarapdan Laura Jeýms, bu sözleriň "Global Sumud floty" aýyplamasyna we "Kürt meselesine ünsi ileri tutulýar, sebäbi Türkiýäni adam hukuklary boýunça tankytlamagyň iň aňsat we iň taýyn usulydyr" -diýdi Jeýmsiň pikiriçe, Ysraýyl sebitde özüni has üzňe duýýar we kürtler taryhda "Ysraýyl bilen şeýle ýagdaýlarda aragatnaşyk gurup bilýän aktýor" bolupdyr Swetlowa, beýleki tarapdan, Ysraýyl syýasatçylarynyň kürt meselesini, esasanam Türkiýe bilen krizis döwründe hiç hili anyk ädim ätmezden ýatlamagy "gowy görýändigini" aýdýar we goşýar: "Edil şonuň ýaly-da, birden Ermeni genosidini ykrar etmek düzgüniniň Knessetde gozgalandygyny we kabul edilmändigini ýadymda."