Kawkaz Albaniýasynyň etniki medeni mirasy Ismaýilide derňelýär - ekspedisiýanyň ýolbaşçysy bilen söhbetdeşlik

ANAS Arheologiýa we Antropologiýa Institutynyň guramagynda Ismaýilli etrabynda Kawkaz Albaniýasynyň etno-medeni mirasyny öwrenmäge gönükdirilen täze antropologiki gözlegler başlandy. Ekspedisiýa taryh ylymlarynyň doktory, professor Mehabbat Paşaýewa ýolbaşçylyk edýär. UNEC köp medeniýetli gözleg merkeziniň başlygy we ANAS-yň öňdebaryjy gözlegçisi Professor Mehabbat Paşaýewa Azerbaýjanyň etnografiýasy, köp medeniýetliligiň taryhy we Kawkaz Albaniýasynyň maddy we medeni mirasy boýunça düýpli gözlegleriň awtory hökmünde tanalýar. Ondan öň Karabakda we Gündogar Zangezurda alban mirasyny öwrenmek ugrunda üstünlikli ylmy taslamalary amala aşyrdy AZERTAC bilen geçirilen söhbetdeşlikde professor Mehabbat Paşaýewa geçirilen gözlegler we alnan deslapky netijeler barada habar berdi Söýgim, bu ekspedisiýanyň esasy maksatlary we garaşylýan netijeleri näme? Esasy maksadymyz, häzirki etno-sosial gurşawda, ýerli ilatyň däp-dessurlarynda we ýaşaýyş durmuşynda saklanyp galan Kawkaz Albaniýasynyň etno-medeni mirasynyň ýaşaýyş yzlaryny hemmetaraplaýyn öwrenmekden ybarat. Ilki bilen, Ysmaýilli sebitindäki alban taýpalarynyň antropologiki dowamlylygyny ylmy taýdan gözegçilik etmegi maksat edinýäris. Käbir gadymy obalary öwrenmäge has köp ýer berýäris, esasanam demografiki pese gaçýan häzirki döwürde. Biziň maksadymyz taryhy miras bilen medeni mirasyň arasyndaky gatnaşyklary dikeltmek. Collectedygnalan täze antropologiki materiallaryň alban etno-medeni mirasyny öwrenmäge möhüm goşant goşjakdygyna ynanýarys Näme üçin Ismaýilli? Kawkaz Albaniýasynyň taryhy we ýerli ilatyň antropologiki kökleri nukdaýnazaryndan bu sebitiň ähmiýeti näme? Häzirki zaman Ysmaýilli sebiti baý etnik düzümi, gadymy däp-dessurlary we köp medeniýetli ýaşaýyş durmuşy bilen tapawutlanýan sebitdir. Taryhy taýdan bu Kawkaz Albaniýanyň merkezini (Gabala) we strategiki taýdan möhüm Girdiman we Lpinya welaýatlaryny öz içine alýardy. Hut şu sebäpden Ismaýilli alban etno-medeni we dini mirasynyň taryhy dowamlylygyny yzarlamak üçin bize baý materiallar we täze ylmy garaýyşlar berýär Bu sebit, esasanam irki orta asyrlardan bäri umumy alban-türk medeniýetiniň möhüm ugry bolup durýar. Iň täsirli nokatlaryň biri, hristiançylygyň resmi döwlet dini statusyny ýitireninden soň hem Albaniýanyň hristian däpleri Ysmaýilide ýaşamagyny dowam etdirýär. Bu sebitde orta asyrlardan bäri hereket edip gelýän we şu güne çenli saklanyp galan alban buthanalary we hristian mazarlary bu taryhy barlygyň janly subutnamasydyr Hut şu sebäpden hem Ysmaýilidäki alban yzlaryny derňemek ylmy nukdaýnazardan gaty möhümdir. Hususan-da, Ganza, Galagah, Tubukend, Galacik, Istisu, Mollaisakly, Hacihatamli, Goşakend we Sülut ýaly gadymy obalaryň maddy medeniýeti ylymlary örän möhüm faktlar bilen üpjün edýär Ekspedisiýanyň çäginde edilen işler we amaly ylmy usullar barada näme aýdyp bilersiňiz? Ekspedisiýamyzyň köp ugurly ylmy iş meýilnamasy bar we biz bu prosese diňe köp dersli ylmy usullar bilen çemeleşýäris. Häzirki wagtda Ysmaýilli sebitiniň birnäçe gadymy ilatly ýerlerinde yzygiderli meýdan gözlegleri bilen meýdan gözegçiliklerini geçirýäris. Wizual antropologiki we deňeşdirme deňeşdirmeler arkaly mazar daşlarynyň, ybadathana galyndylarynyň we gadymy hristian nekropollarynda ynanýan ýerleriniň tipologik aýratynlyklaryny öwrenýäris, olary Kawkaz alban ýadygärlikleriniň beýleki mysallary bilen deňeşdirýäris. Maddy medeniýetiň nusgalaryny gözden geçirmek bilen bir hatarda, etno-folklor komponentlerini, ynançlary, mukaddes ýerleri we dilden göterijilerden - ýerli ilatdan ýerli ýatda saklanan alban yzlaryny göterýän däp-dessurlary ýazga almak üçin gözleg we söhbetdeşlik usullaryny ulanýarys. Toponimiki we lingwistik gözlegleri ulanyp, sebitdäki gadymy toponimleri deňeşdirip seljerýäris Gözleg geografiýaňyz ýeterlikdir. Haýsy aýratyn obalarda işler geçirildi we hristian döwrüniň Albaniýa haýsy maddy mirasy hasaba alyndy? Sebitiň örän giň meýdanyny gurşap aldyk. Galacik, Istisu, Goşakend, Agbulag, Mollaisağli, Hajihatamli, Hapıt, Ruşan, Weng, Galagah, Kurdeldarbeyli, Tubukend, Sülut, Ganza ýaly gadymy oturymly ýerlerde yzygiderli meýdan gözleglerini geçirdik. Bu gözlegleriň netijesinde sebitiň köp gatlakly etniki taryhy barada düýbünden täze antropologiki materiallar tapyldy we möhüm etnografiki maglumatlar alyndy Ybadathana galyndylary we taryhy taýdan Kawkaz Albaniýasynyň möhüm dini we medeni sebitlerinden biri bolan Ysmaýylda aýratyn binagärlik elementleri hristiançylyk döwründe Albaniýanyň möhüm bölegi bolup durýar. görkezijilerdir. Hususan-da, agzalan obalardaky gadymy gonamçylyklarda duş gelen alban etnosynyň göni yzlaryny öz içine alýan deň derejeli haç bellikleri bolan mazar daşlary, bu sebitiň gadymy alban taýpalarynyň gür ilatly merkezleriniň biridigini ýene bir gezek tassyklaýar Dowam edýän meýdan gözleglerinde haýsy işler edilýär we iş toparyňyz haýsy ugurda gözleg geçirýär? Amaly işler barada aýdylanda bolsa, häzirki wagtda meýdan gözleglerini güýçlendirýän ýerimiz häzirki döwürde käbir demografiki kynçylyklary (göç, ilatyň azalmagy we ş.m.) başdan geçirýän, emma taryhy we tebigy nukdaýnazardan iň üýtgeşik obalar hasaplanýan Tubukand we Ganza ýaly gadymy ilatly ýerlerdir. Ylmy işgärlerimiz häzirki wagtda bu obalarda medeni miras zynjyryny dikeltmek üçin intensiw antropologiki gözlegler geçirýärler, gadymy ýadygärlikleriň we mazarlaryň wizual-antropologiki pasportyny geçirýärler. Başga sözler bilen aýdylanda, bu howp astyndaky etnografiki ýady ylmy dolanyşyga girizmek üçin wagt bilen ýaryşýarys. Ekspedisiýamyzyň ahyrky netijeleriniň Azerbaýjanyň taryhyna gymmatly täze ylmy goşant goşjakdygyna ynanýarys 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir