Eýran bilen ABŞ bilen Ysraýylyň arasynda ýaraşyk şertnamasy: Wakalaryň tertibi

Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Ysraýyl bilen Eýranyň arasynda dowam edýän harby çaknyşyk 7-8-nji aprel gijesinde gazanylan ýaraşyk şertnamasy bilen wagtlaýynça gowşady we sebitde birneme ümsümlik emele geldi Bir seretseň, 39 gün dowam eden duşmançylygyň bes edilmegi we taraplaryň arasynda syýasy düşünişmek duýdansyz karar ýaly bolup görünse-de, wakalaryň, aslynda fonda geçirilen intensiw we köp derejeli diplomatik işleriň logiki netijesi hökmünde baha berilip bilner APA şertnamanyň nädip gazanylandygyny görkezýär: Ultimatum strategiýasy we wagt basyşy 4-nji aprelde Donald Trumpyň Eýrana ylalaşyk gazanmak üçin 48 sagat wagt bermegi baradaky ultimatum bu etapda öwrülişik pursatyna öwrüldi. ABŞ bu ädim bilen 6-njy aprelde anyk jogap almagy maksat edinýär. Şol gün Donald Trump "Hakykat sosial" platformasynda şeýle ýazdy: "Biz Eýrana anyk habar iberdik - Hormuz bogazy açylmaly. Wagt gysga we karar derrew kabul edilmeli." 4-5-nji aprel aralygynda 24 sagadyň dowamynda harby güýçler iň ýokary derejä ýetdi. Dürli habarlara görä, diňe bir gijede 40-dan gowrak raketa atyldy we 20 töweregi pilotsyz uçar ulanyldy. Sebitdäki howa gorag ulgamlary üznüksiz işledi. Bu döwürde nebitiň bahasy gysga wagtyň içinde takmynan 8-10 göterim ýokarlandy Taraplaryň beýanatlary konfliktiň gözegçilikden çykmak howpunyň hakykydygyny görkezdi Diplomatik işjeňlik 5-nji aprelde gijeden başlap ýokary derejä ýetdi. Habar berlişine görä gysga wagtyň içinde 10-dan gowrak ýokary derejeli aragatnaşyk. ABŞ, Eýran we araçy ýurtlaryň arasynda parallel gepleşik kanallary açyldy. Donald Trump ýazdy: "Gepleşikler dowam edýär we uly ösüşler mümkin" Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Aragçi "Özara hormat goýulsa, ylalaşyk gazanyp bolar" diýdi Bu etapda diplomatiýa harby güýçlenmegiň öňüni alýan esasy mehanizm boldy Päkistanyň, Türkiýäniň we Hytaýyň töwellaçylyk missiýasy Diplomatik prosesiň iň möhüm döwründe 6-7-nji aprelde Pakistan we Türkiýe paralel ýagdaýda araçylyk we utgaşdyrmak wezipelerini kabul etdiler. Hususan-da, Yslamabat bilen Ankaranyň arasynda intensiw diplomatik gatnaşyklar 7-nji aprelde öýlän gününden başlap ýazga alyndy. Habarlara görä, bu etapda azyndan 5-7 aýry aragatnaşyk kanaly işjeň bolupdyr we habarlaryň iberilmegi birnäçe sagatda däl, käte birnäçe minutda amala aşyrylypdyr Päkistan tarapy Waşington bilen Tähranyň arasynda "habarlaşma merkezi", göni aragatnaşyk platformasy hökmünde çykyş etdi. Bu işe Pakistanyň premýer-ministri Şahbaz Şerif we meýdan marşaly Asim Munir gönüden-göni gatnaşdy we syýasy we harby kanallar arkaly utgaşdyrylmagyny üpjün etdi Donald Trump "Hakykat sosial" platformasynda: "Pakistanyň ýolbaşçylary bilen örän netijeli gepleşikler geçirdik. Bu etapda olar möhüm rol oýnaýar" -diýdi Bu beýannama, Pakistanyň strategiki utgaşdyrmak derejesinde tehniki araçylykdan has giňdigini görkezdi Şol bir wagtyň özünde, Pakistanyň araçylygy iki basgançakly modele esaslandy: birinji etapda ýokarlanmanyň bes edilmegi bilen baglanyşykly gyssagly habarlaryň iberilmegi we ikinji etapda şertli ýaraşyk mehanizminiň ylalaşygy. Bu modeliň netijesinde taraplaryň arasynda başlangyç ynam gurşawy emele geldi. Abbas Aragçi: "Käbir araçylyk kanallary hakyky netijeleri berdi we bu gepleşikleri mümkin etdi" Bu söz, Pakistanyň rolunyň gytaklaýyn görkezijisi hökmünde görülýär Muňa ugurdaşlykda, Türkiýe "strategiki deňagramlylyk" we "gepleşikleri ösdürýän" aktýor hökmünde has köp çykyş etdi. Göni habar ibermegiň ýerine, Ankara taraplaryň arasyndaky umumy utgaşdyryş gurşawyny saklamaga ünsi jemledi. Türkiýe ABŞ we sebit ýurtlary bilen diplomatik kanallar arkaly gatnaşyklary güýçlendirip, bu prosesiň gözegçilikden çykmazlygy üçin synanyşdy. Bu etapda Türkiýäniň esasy roly dartgynlygyň sebit derejesine ýaýramagynyň öňüni almak we diplomatik platformany işjeň ýagdaýda saklamakdy Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu: "Howpsuzlyk meselesinde sebit utgaşdyrylmagy we hyzmatdaşlaryň gatnaşmagy möhümdir" -diýdi Bu pikir, Türkiýe we Pakistan ýaly ýurtlaryň rolunyň Ysraýyl tarapyndan hasaba alynýandygyny gytaklaýyn görkezýär Hytaý faktory aprel aýynyň birinji hepdesinde işjeň çekişme temasyna öwrüldi. Ylalaşykdan soň Pekiniň Eýranyň ýaraşyk şertnamasynda möhüm rol oýnandygy mälim edildi Trampyň dünýäni sarsdyran beýany Donald Trump tarapyndan 7-nji aprelde, Bakuw wagty beýany bütin dünýäni sarsdyrdy. Eýranyň barlygyny bes etjekdigini mälim etdi "Bütin siwilizasiýa şu gije öler we hiç haçan gaýdyp gelmez. Men muny islämok, ýöne bolup biler. Şeýle-de bolsa, häzirki wagtda re regimeimiň düýpgöter üýtgemegi bolup geçýär. Onda başga, has akylly, radikal pikirli adamlar agdyklyk edýär. Belki, ynkylapçy bir zat bolup biler, kim bilýär?" Trump aýtdy "Şu gije dünýä taryhynyň iň möhüm pursatlarynyň biri. Netijede 47 ýyllap dowam eden zorluk, korrupsiýa we ölüm gutarar. Hudaý Eýranyň beýik halkyny gorasyn" -diýdi Trumpyň belliklerinden soň, hatda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Eýrana garşy ýadro ýaraglaryny ulanjakdygy öňe sürüldi. Muňa garamazdan, Ak tam gysga wagtyň içinde bu talaplary ret etdi Şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň we Ysraýylyň güýçleri Eýranyň Kharg adasyna, şeýle hem strategiki infrastruktura - beýleki welaýatlardaky köprülere we energiýa desgalaryna hüjüm edip başlady Bakuw wagty, 8-nji aprel gijesi, möhletiň öňüsyrasynda taraplaryň arasynda iki hepdelik atyşygyň yglan edilendigi habar berildi. Ylalaşygyň dowamlylygy 14 gün hökmünde kesgitlenildi. Esasy şert, Eýrana garşy harby operasiýalaryň bes edilmegi we Hormuz bogazynda gämi gatnawynyň dikeldilmegi Donald Trump: "Iki hepde ot açyşlyk gazanyldy. Bu uly ädim" Benýamin Netanýahu "Ysraýyl atyşygy bes etmegi goldaýar, ýöne howpsuzlyk ileri tutulýar" -diýdi Abbas Aragçi "Hüjümler bes edilse, Eýran hem operasiýalaryny bes eder we Hormuz bogazyndan howpsuz geçip boljakdygyny" aýtdy Munuň bilen bütin dünýä wagtlaýyn bolsa-da ýeňillik aldy Ylalaşygyň energiýa bazarlaryna we nebit bahalaryna täsiri Dartgynlylyk döwründe birnäçe günüň dowamynda nebitiň bahasy birden ýokarlandy. Ot açyşlyk şertnamasy yglan edilenden soň, nebitiň bahasynyň 10-20 göterim aşaklamagy başlandy. Donald Trump muňa "Energetika bazarlary durnuklaşýar we bu gowy signal" diýip baha berdi Benýamin Netanýahu "Durnuklyk energiýa howpsuzlygy üçin esas", Abbas Aragçi "Energetika ýollarynyň howpsuzlygy özara jogapkärçilik" diýip ýazdy Esasy gepleşik geçirmek we gutarnykly ylalaşyk gazanmak 8-nji aprelde ot açyşlyk gysga möhletli durnuklylyk getiren hem bolsa, uzak möhletleýin perspektiwalar näbelliligine galýar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň we Eýranyň özlerini 39 günlük söweşiň ýeňijileri hasaplamagy gyzykly. Emma häzirki wagtda bu esasy mesele däl. Esasy prosesi dowam etdirmek, gepleşik geçirmek we gutarnykly ylalaşyga gelmek Taraplaryň arasyndaky ynam derejesi pes we şertnama şertli. Bu, häzirki atyşygyň taktiki arakesmedigini we indiki 14 günüň prosesiň geljegini kesgitleýän esasy tapgyr boljakdygyny görkezýär ABŞ bilen Eýranyň arasynda göni gepleşikler 10-njy aprelde Pakistanyň paýtagty Yslamabatda başlar. Bütin dünýä gepleşikleriň netijesinde gutarnykly ylalaşygyň gazanyljakdygyny sabyrsyzlyk bilen garaşýar