Eýranda jezalandyryşlar köpelýär: Syýasy tussaglaryň gykylyklary we bigünädigini aýtmak

Setirdäki ses gaty ýiti. Emma Mehrab Abdullahzadeň sesi, ýagdaýy göz öňünde tutup, düşnükli we geň galdyryjy Eýranda tussaglaryň biri. Wagty gutaran ýaly çalt gürleýär. Habary bolsa onuň umytsyzlygyny görkezýär Kürdüstan Adam Hukuklary Tory tarapyndan alnan ses ýazgysynda "Urumuye Merkezi türmesinden iberen habarymy eşidýärsiňiz, bu meniň iň soňky gezek sesimi eşiden bolmagy mümkin" -diýdi Tussag edilen ilkinji günümden başlap, gynamalar we haýbat atmalar arkaly düýbünden real bolmadyk boýun almalary kabul etmäge mejbur boldum. Maňa bildirilýän aýyplamalaryň hiç biri-de dogry däl. Olar hem bilýär, Hudaý bilýär. Men bigünä " Mehrab 2022-nji ýylda hijabyny dogry geýmändigi üçin tussag edilenden soň polisiýanyň elinde ölen Mahsa Amini ölenden soň tutuş ýurt boýunça geçirilen demonstrasiýalarda tussag edildi. Ol Eýranyň Basij milisiýasynyň bir agzasynyň öldürilmegine gatnaşanlykda aýyplandy 42 aý gorky we ukusyz gijelerden soň, şu aýyň başynda jezalandyryldy. Bu jeza, howpsuzlyga howp salmakda aýyplanyp sud edilenleriň jezalandyrylmagyny ýokarlandyrmagyň çäginde geçirildi Birleşen Milletler Guramasy, ABŞ we Ysraýyl 28-nji fewralda Eýrana hüjüm edeninden bäri azyndan 32 syýasy tussagyň jezalandyrylandygyny tassyklady Bu, bir ýyldan beýlekisine düýpli ýokarlanmany görkezýär. Amnesty International guramasynyň habaryna görä, 2025-nji ýylda syýasy taýdan 45 jezalandyryş amala aşyrylar Birleşen Milletler Guramasynyň Adam Hukuklary Ofisi ölüm jezasynyň syýasy oppozisiýany dymdyrmak üçin has köp ulanylýandygyny duýdurdy Bu ýyl öldürilenleriň käbiri Ysraýyla ýa-da Merkezi aňtaw gullugyna içalyçylyk etmekde, beýlekileri sürgün edilen oppozisiýa topary bilen arabaglanyşykda aýyplandy. Olardan 14-si müňlerçe adamyň ölmegine we güýç bilen basylmagyna sebäp bolan ýanwar gozgalaňy bilen baglanyşykly tussag edildi Amnesty International guramasynyň wekili Nassim Papaýianni: "Eýranda häkimiýetler adamlary asmak arkaly jezalandyrýarlar "Eýranda adamlar her gün diýen ýaly jezalandyryş yglanlaryna oýanýarlar." "Ölüm jezasyny syýasy basyş guraly hökmünde ulanýarlar, jemgyýetde gorky döredýär we bar bolan islendik oppozisiýany basyp ýatyrýar." Käbir jezalandyryşlar köpçülige aýan edilse-de, BMG Adam Hukuklary Ofisiniň metbugat sekretary BBC-ä käbirleriniň gizlinlikde amala aşyrylmagyndan alada galýandygyny aýtdy Amnesty International guramasynyň habaryna görä, geçen ýyl Eýran 2,159 adamy jezalandyrypdyr. Bu, 1989-njy ýyldan bäri iň köp san. Gurama bularyň köpüsiniň neşe bilen baglanyşykly jenaýatlar ýa-da adam öldürmek bilen baglanyşyklydygyny aýdýar BMG bu ýyl bu mukdaryň has köp bolmagyndan gorkýar Kürdüstan Adam Hukuklary Ulgamyndan Kaveh Kermanshahiniň pikiriçe, re Januaryim ýanwar aýynda bolan gozgalaň we uruş zerarly zeper ýeten häkimiýetini dikeltmek üçin ölüm jezasyny has köp ulanýar "Birnäçe içerki we daşarky krizis bilen ýüzbe-ýüz bolýan döwründe, repressiýalary we jezalandyryşlary güýçlendirmek arkaly güýç görkezmek isleýär we" Men henizem şu ýerde, ýagdaýy gözegçilikde saklaýaryn "-diýýär Geçen aýyň ahyrynda döwlet telewideniýesi merkezi Isfahan şäherinden karate çempiony 21 ýaşly Sasan Azadwaryň jezalandyrylmagy barada hasabat ýaýratdy Januaryanwar aýynda geçirilen demonstrasiýalarda howpsuzlyk güýçlerine hüjüm edenligi üçin "söweş" ýa-da "Hudaýa garşy söweş" we "duşman bilen işjeň hyzmatdaşlykda" günäkärlenipdi. Wideoýazgylarda polisiýa awtoulagynyň penjiresini döwmek üçin taýak ulanandygyny we ulagy oda ýakmak üçin benzin sorandygyny boýun alýar Muňa garamazdan, oňa ölüm sebäp bolmakda aýyplama bildirilmedi, halkara hukugyna görä bu ölüm jezasynyň berilmeginiň kanuny çägidir Eýran häkimiýetleri BBC-den ölüm jezasynyň ulanylyşynyň, Sardar Azadwaryň jezalandyrylmagy we gynamalar baradaky düşündirişler baradaky haýyşyna jogap bermedi Şeýle-de bolsa, 30-njy aprelde Eýranyň kazyýet ulgamynyň başlygy Golamhossein Mohseni Ejei ýanwar aýynda bolup geçen wakalar bilen baglanyşykly ölüm jezasynyň halkara tankytlaryny ret etdi we kazyýet ulgamyna bu tankytlaryň täsir etmejekdigini aýtdy Ölüm jezasyna höküm edilenleriň hersiniň öz hekaýasy bar. Emma adam hukuklaryny goraýjylar käbir nagyşlar barada gürleşýärler. Ölüm jezasy ýurduň azlyklarynyň agzalaryna degişlilikde ulanylýar Aerokosmiki in engineeringenerçilik aspiranty, 29 ýaşly Erfan Şakourzadeh 11-nji maýda asylyp öldürildi. Eýranyň kazyýet ulgamy Ysraýyl we ABŞ aňtaw gullugy bilen gizlin maglumatlary paýlaşandygy üçin günäkärlenendigini habar berdi Emma Norwegiýada ýerleşýär Hengaw Adam Hukuklary Guramasy, ölmezinden ozal ýazan belligini çap etdi "Galp içalyçylyk aýyplamasy bilen tussag edildi we sekiz ýarym aýlap gynamalardan we izolýasiýa edilenden soň ýalan boýun almaga mejbur boldum. Başga bir bigünä durmuşyň sessiz alynmagyna ýol bermäň." Hengaw, kazyýet işleriniň, hökümleriň we jezalandyryşlaryň tizliginden we kazyýet işlerinde "aç-açanlygyň ýoklugyndan" aladalanýandygyny aýtdy Hengawly Aýwar Şekhi "Yslam respublikasy dissidentleri ygtybarly subutnamalar bermezden ýa-da adalatly kazyýet standartlaryny üpjün etmezden esassyz aýyplap, ilata yzygiderli basyş etmegi dowam etdirýär" -diýdi Mehrab Abdollahzadeh ölüm jezasyna höküm edilmezinden ozal iberen ses habarynda ölüm hataryndaky tussagyň azaby barada gürrüň berdi "Tussaghana islendik wagt, her gije we her gün çagyrylyp, jezalandyrylyp bilner öýdýär. Bir tussag diňe gije sagat 01: 00-dan soň rahatlyk tapyp biler, belki pikirlerini taşlap, iki-üç sagat uklap biler" -diýdi Kürdüstan Adam Hukuklary Ulgamynyň habaryna görä, 29 ýaşly kürt dükanynyň eýesi garyndaşlaryna ýa-da aklawçylaryna öňünden duýdurmazdan jezalandyrylyp, jesedi maşgalasyna gaýtarylyp berilmedi