Eýran metbugaty Eýran-ABŞ şertnamasynyň taslamasyny çap etdi

Eýranyň ýarym resmi Mehr habar gullugy Tähran bilen Waşingtonyň arasynda işlenýändigi aýdylýan 14 maddalyk şertnamanyň taslamasyny neşir etdi. Resmi häkimiýetler tarapyndan entek tassyklanmadyk taslama doňdurylan Eýranyň emläkleriniň boşadylmagyndan Hormuz bogazynyň açylyşyna çenli, sanksiýalaryň ýatyrylmagyndan Eýranyň raketa programmasy gepleşiklerden aýrylmagyna çenli möhüm makalalary öz içine aldy “Mehr” habar gullugy tarapyndan neşir edilen taslama görä ABŞ bilen Eýranyň arasynda 60 günlük gepleşik döwründe Eýrana degişli 24 milliard dollarlyk doňdurylan emlägi boşatmak meýilleşdirilýär Taslamadaky maglumata görä, gepleşikler başlamazdan ozal göz öňünde tutulýan çeşmäniň ýarysynyň Eýrana elýeterli bolmagyna garaşylýar Taslamanyň ilkinji maddalarynda ähli frontlardaky harby operasiýalaryň derrew we hemişelik bes edilmegi bar. Munuň Liwandaky çäreleri öz içine alýandygy aýdylýar Şeýle hem Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Eýranyň içerki işlerine goşulmazlygy we Eýran Yslam Respublikasynyň özygtyýarlylygyna hormat goýmajakdygy mälim edildi Taslamada iň täsir galdyryjy makalalaryň biri Hormuz bogazynyň açylmagy boldy. Şoňa laýyklykda Waşington administrasiýasy 30 günüň içinde deňiz gabawyny ýatyrmaga, Eýranyň töweregindäki harby elementlerini yzyna almaga we şol döwürde Eýran tarapyndan kesgitlenjek düzgünleriň çäginde Hormuz bogazyny halkara deňiz gatnawyna açmaga razy bolar Tekstiň taslamasynyň neşir edilmegi ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump şertnamany "uly mesele" diýip häsiýetlendirenden soň boldy. Trump şertnamanyň sebite parahatçylygy we howpsuzlygy getirjekdigini öňe sürdi we Hormuz bogazynyň açyljakdygyny we nebit iberilişiniň kadaly ýagdaýa geljekdigini aýtdy Kataryň premýer-ministri, Iňlis premýer-ministri Keir Starmer we köp sanly halkara liderleri şertnamanyň çarçuwasyny goldaýan beýanatlar berdiler Taslamanyň iň möhüm mowzuklaryndan biri geljekdäki gepleşikleriň gerimi boldy. Mehriň hasabatyna görä, taraplaryň arasyndaky gepleşikler baýlaşdyrylan urany, urany baýlaşdyrmak, sanksiýalary aýyrmak we ykdysady üýtgedip gurmak meseleleri bilen çäklener Eýranyň ballistik raketa programmasy we Tähran tarapyndan goldanýan sebit ýaragly toparlary gepleşik gün tertibinden aýrylar. Bu makalanyň, esasanam Eýran üçin möhüm diplomatik girdeji hökmünde kabul edilýändigi aýdylýar Taslama laýyklykda, Eýranyň nebitine, nebithimiýa önümlerine we eksport önümlerine garşy sanksiýalaryň togtadylmagy meýilleşdirilýär. Şeýlelik bilen, Eýranyň energiýa eksportyndan alýan girdejilerindäki çäklendirmeleri aýyrmak we Tährana girdejilerine doly ygtyýar bermek maksat edinilýär Taslamada ykdysady taýdan täsir galdyryjy makalalaryň biri Eýranyň üýtgedip gurulmagy üçin göz öňünde tutulan ägirt uly maýa goýum bukjasydy. Şoňa laýyklykda ABŞ we onuň ýaranlaryndan Eýran üçin azyndan 300 milliard dollarlyk durkuny täzelemek we ykdysady ösüş meýilnamasyny taýýarlamak soralar. Bu san soňky ýyllarda Eastakyn Gündogarda gün tertibine getirilen iň uly ykdysady goldaw bukjalarynyň biri bolup biler diýlip hasaplanýar Taslama laýyklykda, taraplar Eýranyň ýadro programmasy we sanksiýalaryň ýatyrylmagy barada giňişleýin gutarnykly ylalaşyk gazanmak üçin 60 günlük resmi gepleşik döwrüne girer. Duşuşyklarda ABŞ-nyň başlangyç we ikinji sanksiýalary we Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşinden we Halkara Atom Energiýasy Guramasyndan gelýän çäklendirmeler ara alnyp maslahatlaşylar Taslama laýyklykda, Eýran ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk şertnamasyndaky borçnamalaryny tassyklar we ýadro ýaragyny ösdürmejekdigini yglan eder. Gepleşikler dowam edýärkä, düzgünnamanyň taslamasy ABŞ-nyň sebite täze harby güýçleri ýerleşdirmezligini we Eýrana täze sanksiýalary girizmezligi öz içine alýar Mehr habar gullugy tarapyndan neşir edilen 14 makaladan ybarat taslama häzirki döwürde garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanmady. Eýranly we Amerikaly resmiler tekstiň mazmuny barada resmi beýanat bermediler. Şol sebäpli gepleşikler dowam edýärkä we ahyrky şertnamada dürli düzgünler girizilip bilner ýaly, taslamadaky makalalar üýtgäp biler