Yrak ýylyň ahyryna çenli dowam etse, Yrak 'maliýe betbagtçylygy' barada duýduryş berdi

Synçylaryň we raýatlaryň köpüsi Yragyň Daşary işler ministri Fuad Huseýniň hökümetiň gyssagly maliýe zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin trillionlarça dinar çap edendigi baradaky sözlerini “uly garaşylmadyk zat” diýip hasaplaýarlar, ykdysadyýet we maliýe hünärmenleri bu ýurduň maliýe krizisini göz öňünde tutsaň geň däldigini aýdýarlar. Hünärmenleriň pikiriçe, krizis ABŞ-Ysraýylyň Eýrana garşy söweşi we Hormuz bogazynyň ýapylmagy sebäpli hasam çuňlaşdy Hüseýin teleýaýlymda eden çykyşynda uruş ýylyň ahyryna çenli dowam etse we Hormuz bogazy ýapyk bolsa, ýurtdaky ýagdaýyň "katastrofiki" boljakdygyny aýtdy Hüseýin hökümetiň maliýe çykdajylaryny maliýeleşdirmek üçin 25 trillion dinar (takmynan 19 milliard dollar) çap edendigini we munuň esasanam döwlet işgärleriniň aýlyk haklaryny tölemek üçin takmynan 8 trillion dinar boljakdygyny aýtdy Daşary işler ministriniň aýdanlary maliýe we ykdysady ugurlarda garaşylmadyk ýagdaýda kabul edilmedi. Sebäbi hünärmenleriň köpüsi günortadaky nebit ýataklaryndan çykarylýan we Hormuz bogazyndan eksport edilýän Yrak nebitiniň esasy togtadylmagy sebäpli ýakyn wagtda maliýe krizisiniň boljakdygyny duýdurýardylar. Hünärmenler ýurduň nebit girdejilerini esasan bir eksport ýoluna bagly edýän yzygiderli hökümetleri berk tankytladylar. Asharq al-Awsat tarapyndan alnan maglumata görä, Yragyň gündelik nebit önümçiligi uruşdan öň 4 million barrelden geçipdi. Şeýle-de bolsa, uruşdan soň önümçilik takmynan 1,5 million barrele çenli azaldy. Bu mukdaryň köp bölegi içerki sarp etmek üçin ulanylsa-da, günde 300 müň barrelden az nebit tankerler tarapyndan Siriýa we Iordaniýa eksport edilýär; Eksportyň bir bölegi demirgazykdaky Yrak Kürt sebitleýin hökümeti (KRG) sebitiniň üsti bilen amala aşyrylýar Yrak mejlisiniň Maliýe komissiýasy hem hökümet meýilnamasyny we ministrler kabinetini tamamlamak boýunça alnyp barylýan işler sebäpli 2026-njy ýylyň býudjetini tassyklamagyň kyndygyny aýtdy Maliýe komissiýasynyň agzasy Ribvar Karim metbugata beren beýanatynda "Şu ýylky býudjetiň mümkin bolmajakdygy we işiň 2027-nji ýyldaky býudjetiň taýýarlanmagyna gönükdiriljekdigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, aýlyk tölegleri täsir etmez. Hökümetiň içerki ýa-da daşarky karz almak ýa-da Yrak Merkezi Bankyndan býudjet defisitini aradan aýyrmak ýaly giň mümkinçilikleri bar" -diýdi Kerim, ähli syýasy partiýalaryň hökümetiň aýlyk haklary almak ugrundaky tagallalaryny goldamak barada ylalaşandyklaryny aýtdy we "Indiki býudjetiň ýerine ýetirilişinde has aýdyň surat peýda bolar. Hormuz bogazynda bolup geçen wakalaryň, nebitiň bahasynyň we girdeji çeşmeleriniň diwersifikasiýasynyň indiki býudjetde has aýdyň görüljekdigini aýtdy Beýleki tarapdan, halkara pul ykdysadyýeti boýunça ýöriteleşen gözlegçi Ziýad al-Haşimi, Daşary işler ministriniň beren beýanatlaryndan we Yrak Merkezi bankynyň maliýe krizisi we pul çap edilmegi bilen baglanyşykly dymmagyndan soň ýüze çykan "beýannama bulaşyklygyna" ünsi çekdi we munuň "ýagdaýy hasam kynlaşdyrýandygyny, deňagramlylygy bozýandygyny we öň görlüp-eşidilmedik ýurtdaky näbelliligiň ýokarlanýandygyny" aýtdy Al-Haşimi Bu ýagdaýyň Merkezi Bank bilen hökümetiň arasynda "bulaşyklyk" döredendigini mälim eden al-Haşimi: "Bu ýagdaý, her bir edaranyň öz ygtyýarlyklaryny çäklendirmeýändigini we beýleki guramalaryň borçlaryna we jogapkärçiligine hormat goýmaýandygyny görkezýär. Şeýle ýagdaý banan respublikalarynda-da görünmeýär, gynansak-da Yrakda bolup geçýär" -diýdi Şeýle hem Al-Haşimi bu sözleriň Yrak resmileriniň görlüp-eşidilmedik ululykdaky şok bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny görkezýändigini aýtdy we "Bu ýagdaý ýokary derejeli resmileriň näme diýmelidigini bilmezliklerine we tejribeleriniň çäginden daşarda gapma-garşy we gözegçiliksiz beýanatlar bermegine sebäp bolýar" -diýdi