Türkmenistanyň maýa goýum sikliniň içinde: Türk potratçylary ykdysady ösüşiň täze tapgyryny nädip goldaýarlar

BAKU, Azerbaýjan. Gepleşiklerden soň 4-nji iýunda taraplar ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge gönükdirilen 71 punktdan ybarat Hereket meýilnamasyna gol çekdiler. Resminama, söwda we maýa goýumlaryndan başlap, energiýa, ulag, senagat we işewür toparlarynyň gatnaşmagy ýaly köp ugurlary öz içine alýar. Geňeşiň geçirilmegi, soňky ýyllarda ykdysady gatnaşyklary giňeltmek we türkmenleriň türkmen bazaryna bolan gyzyklanmasynyň artmagy bilen utgaşýan türkmen-türk gepleşikleriniň ýokary intensiwligini görkezdi Türk delegasiýasynyň Aşgabat şäherine eden sapary wagtynda esasy signallaryň biri wise-prezident Cevdet ılmylmazyň ikitaraplaýyn söwdany 5 milliard dollara çenli artdyrmak niýetini tassyklamagy boldy. Yylmaz, türk işewür toparlarynyň wekilleri bilen söhbetdeşlikde iki ýurduň arasyndaky häzirki söwda mukdarynyň 2,2 milliard dollar töweregi bolandygyny, iki döwletiň ýolbaşçylygy tarapyndan kesgitlenen maksatyň şol derejeden iki esse ýokarydygyny ýatlatdy. Onuň sözlerine görä, Ankara bu görkezijä mümkin boldugyça çalt ýetmegi we ykdysady hyzmatdaşlygy hasam giňeltmegi maksat edinýär Möhümi, bu täze başlangyç däl, ýöne türk ýolbaşçylarynyň yzygiderli gaýtalanýan syýasaty. 2025-nji ýylyň dekabrynda Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan ikitaraplaýyn söwdany 5 milliard dollara çenli ýokarlandyrmak niýetini mälim etdi. Şeýlelik bilen, alty aýyň içinde bu maksat Ankara üçin strategiki häsiýetini görkezip, iň ýokary syýasy derejede tassyklandy Ankaranyň geljekde söwda ösüşiniň geljegine bolan ynamy, esasan, Türkmenistanda eýýäm döredilen türk kärhanalaryna esaslanýar. Yylmazyň pikiriçe, türk potratçylary bu ýurtda umumy bahasy 56 milliard dollardan geçýän 1100 töweregi taslamany amala aşyrdylar. Bu, Türkmenistany Merkezi Aziýada türk işewürligi üçin iň uly platformalaryň birine öwürýär, bu ýerde toplanan tejribe söwda, maýa goýum we senagat hyzmatdaşlygyny has-da giňeltmek üçin esas döredýär Theurtda işleýän iň görnükli türk kompaniýalarynyň biri, soňky iki onýyllygyň dowamynda Türkmenistanda birnäçe iri infrastruktura taslamalaryna gatnaşan Polimeksdir. Bularyň arasynda 2013-nji ýylda başlanan Aşgabat halkara howa menzili, şeýle hem 2017-nji ýylda ýapyk we söweş sungaty boýunça 5-nji Aziýa oýunlary üçin gurlan Aşgabat olimpiýa toplumy bar. 750 000 inedördül metr meýdany tutýan bu toplum 45 000 orunlyk stadion, velodrom, tennis merkezi, ýapyk meýdançalar, myhmanhanalar we goldaw infrastrukturasyny öz içine alýar Anotherene bir möhüm oýunçy, Türkmenistanda birnäçe saglyk öýlerini, administratiw binalary we senagat kärhanalaryny guran we ulanmaga beren Rönesans Holding. Anotherene bir esasy türk maýadary Çalyk Holding, energiýa, dokma we telekommunikasiýa pudaklarynda işjeňdir. Gurluşyklary häzirki wagtda Türkmen ykdysadyýetiniň iň eksporta gönükdirilen pudaklaryndan biri bolan elektrik stansiýalarynyň gurluşygyna we dokma önümçiliginiň kuwwatyny ösdürmäge gatnaşdy Türkmen bazarynda işleýän beýleki esasy potratçylaryň arasynda Gap İnşaat, Nata Holding we awtoulag ýollaryny, ýaşaýyş jaý toplumlaryny, senagat desgalaryny, myhmanhanalary we sosial infrastrukturany gurmak bilen meşgullanýan başga-da birnäçe türk kompaniýasy bar. Türkiýäniň resmi hasaplamalaryna görä, tamamlanan şertnamalaryň toplanan gymmaty eýýäm Merkezi Aziýa ýurtlarynyň köpüsiniň türk biznesiniň derejesinden ýokarydyr Türkmenistanyň türkmenistana bolan gyzyklanmasy mundan beýläk ykdysady ösüşe garaşylýar. Bu meselede esasy faktor, Türkmenistanyň iň uly gaz ýatagy Galkynyşyň dördünji tapgyrynyň başlamagydyr. Aprel aýynda Türkmenistan bilen Hytaýyň CNPC bu tapgyrda ýylda 10 milliard kub metr gaz goşmaça önümçilik kuwwatyny göz öňünde tutýan täze desgalary ösdürmek barada şertnama baglaşdy. Taslama 5,1 milliard dollar diýlip çaklanylýar Daşary ýurt kompaniýalary üçin esasy faktor diňe bir gaz taslamasynyň özi däl, eýsem onuň ykdysadyýete köpeldiji täsiri. Şeýle uly göwrümli energiýa maýa goýumlary gurluşyk hyzmatlaryna, ulag we energiýa infrastrukturasyna täze isleg döredýär, döwlet çykdajylaryny köpeldýär we ýokary derejeleri saklaýar birnäçe ýylyň dowamynda ykdysady işjeňlik. Bu şertler, adatça halkara potratçylara, in engineeringenerçilik firmalaryna, enjamlary üpjün edijilere we maýadarlara isleg döredýär Europeanewropanyň dikeldiş we ösüş banky (EBRD) hem şuňa meňzeýär. BDÖB 3-nji iýunda neşir edilen Sebitleýin ykdysady perspektiwalar hasabatynda 2026-njy ýylyň birinji çärýeginde Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň 6,3% ösendigini, nebit-gaz pudagynyň bolsa önümçilik we gaýtadan işlemek meýilnamalaryndan ýokarydygyny aýtdy. Şeýle hem hasabatda Galkynyş ýatagynyň dördünji tapgyrynyň başlamagynyň orta möhletde ykdysady işjeňlige goşmaça goldaw berjekdigi nygtalýar. Bank, 2026-njy we 2027-nji ýyllarda jemi içerki önümiň 6,3% ösjekdigini çaklaýar, maýa goýum işjeňliginiň we Galkynyşyň giňelmegi bilen bolup biler Netijede, Türkmenistan iri döwlet infrastrukturasy we senagat taslamalary şertnamalaýyn işe yzygiderli isleg döredýän bazar bolup galýar. Alreadyurtda eýýäm möhüm tejribesi bolan we tamamlanan şertnamalarda onlarça milliard dollar bolan türk kompaniýalary üçin bu olaryň barlygyny hasam giňeltmek üçin şert döredýär. Iş ýüzünde, bu gaz pudagynda garaşylýan ösüşiň gurluşyk, senagat, energetika we beýleki pudaklarda täze taslamalaryň doly sikli arkaly maýa goýum işjeňligini goldap biljek bazarydyr Türkmen bazarynyň geljegine baha bermek indi diňe Türkiýe bilen çäklenmeýär. Soňky bir ýarym ýylda Türkmenistan birnäçe iri ykdysadyýetli işewür toparlary bilen gatnaşygyny ep-esli giňeltdi. Bu bir ýurda ýa-da sebite däl-de, eýsem köp sanly global ykdysady merkezlere degişlidir Iň görnükli wakalardan biri, 2026-njy ýylyň aprelinde Aşgabatda geçirilen türkmen-hytaý işewür forumy we sergi boldy. Bu çäre 200-den gowrak hytaý kompaniýasynyň wekillerini ýygnady we energiýa, oba hojalygy, gurluşyk, ulag, telekommunikasiýa we senagat pudaklary boýunça gepleşikleri öz içine aldy 2026-njy ýylyň mart aýynda Türkmenistan hökümeti, Europeanewropa Bileleşigi we Halkara Söwda Merkezi (ITC) tarapyndan bilelikde guralan Aşgabatda ilkinji Türkmenistan-EUB işewürlik forumy geçirildi, bu ulag, logistika, energiýa we maýa goýumlaryna gönükdirildi ABŞ bilen gatnaşyklarda şuňa meňzeş dinamika syn edilýär. 2025-nji ýylyň ahyrynda Türkmen-Amerikan Işewürler Forumy geçirildi we 2026-njy ýylda Türkmen-Amerikan Iş Hyzmatdaşlyk Assosiasiýasy (TABCA) ABŞ kompaniýalary bilen Türkmenistanyň hususy pudagynyň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmäge gönükdirilen maksatnamalaryny giňeltdi Iňlis ölçegi aýratyn ünsi çekmelidir. 2026-njy ýylda hyzmatdaşlyk adaty energiýa gatnaşyklaryndan çykdy. Maý aýynda London şu güne çenli iň uly Angliýa - Türkmenistan Söwda Missiýasyny kabul etdi, oňa 28 sany türkmen kompaniýasy we 40-dan gowrak Iňlis guramasy gatnaşdy. Taraplar energiýa, gurluşyk, logistika, maliýe hyzmatlary, bilim we söwda boýunça 10 şertnama we memoranduma gol çekdi Ondan biraz öň türkmen delegasiýasy Londonda bir Stocka topary bilen gepleşik geçirdi. Ara alyp maslahatlaşmalar maliýe hyzmatdaşlygyna, halkara maýadarlar bilen gatnaşyga we türkmen taslamalary üçin maýa elýeterliligini giňeltmäge gönükdirildi Bu prosesler bilelikde alnyp barylsa, orta möhletde türkmen-türk ykdysady gatnaşyklary üçin has düşnükli bir ýol bar. Bir tarapdan, Ankara söwda dolanyşygyny 5 milliard dollara çenli ýokarlandyrmak baradaky syýasy maksadyny yzygiderli dowam etdirýär. Beýleki tarapdan, türk kärhanalary eýýäm daşary ýurt maýadarlarynyň arasynda Türkmenistanda tamamlanan taslamalaryň iň uly bukjalarynyň birine eýe bolup, hasam giňeltmek üçin berk amaly esas döredýär Bu fonunda, Türkmenistan esasy ösüş hereketlendirijileriniň has durnukly we öňünden aýdyp boljak maýa goýum islegini emele getirýän tapgyra gadam basýar. Bu bolsa öz gezeginde daşarky ykdysady hyzmatdaşlygyň ähmiýetini ýokarlandyrýar we esasy potratçylaryň we maýadarlaryň roluny ýokarlandyrýar Öňe seretseň, bu döwür Türkmenistan bilen esasy daşarky hyzmatdaşlarynyň, şol sanda Türkiýanyň arasynda giňeldilen tejribe alyş-çalşygy, tehnologiýalar we maýa goýum tejribeleri bilen has güýçli ykdysady gatnaşyklaryň tapgyry bolar. Ankara üçin bu diňe söwda dolanyşygyny artdyrmak üçin mümkinçilik däl, eýsem möhüm taslamalara gatnaşmak üçin barha artýan halkara bäsleşiginiň arasynda ýurduň ykdysadyýetindäki strategiki ornuny berkitmek üçin bir mümkinçilikdir 2026-njy ýylyň ahyryna garaşylýan Galkynyş ýatagynyň dördünji tapgyrynda gaz önümçiliginiň başlanmagy bilen, Türkmenistan daşarky ykdysady gatnaşyklarynyň gurluşyny gönüden-göni emele getirjek energiýa we infrastruktura işjeňliginiň döwrüne gadam basýar. Bu nukdaýnazardan, esasy hyzmatdaşlar bilen ykdysady gatnaşygy kem-kemden has intensiw tapgyra geçer, ösýän maýa goýumlary we şertnamalaýyn işjeňlik, şeýle hem tehnologiýalaryň we dolandyryş tejribesiniň giňeldilmegi bilen häsiýetlendirilýär Türkiýe üçin bu, Türkmenistanda eýýäm giňden barlygyny indiki maýa goýum sikliniň täze taslamalarynda has güýçli strategiki pozisiýalara terjime edip boljak mümkinçilikler penjiresini döredýär. Bu logika görä, söwda dolanyşygynda 5 milliard dollara ýetmek kesgitlenen maksat, Türkmenistanda maýa goýum dinamikasyny çaltlaşdyrmak şertlerinde eýýäm döredilen ykdysady yzy berkitmek üçin ädim bolup hyzmat edýär