Adamlaryň kellesine zäherli dökünleri ýagdyrýan Fransiýa - Jenaýatlary paş edilen döwlet - SÖ .GI

Fransiýanyň daşary ýurtlarda köp asyrlyk kolonial syýasatynyň ýene bir agyr netijesini ýok etmek üçin deslapky çäreler görülýär Şeýlelikde, Fransuz Parlamenti Antilles toparynda, esasanam Martinique we Guadeloupe-de pestisid hlordekonyny ulanmak üçin döwletiň jogapkärçiligini ykrar edýän kanun kabul etdi Ilki bilen, hlordekonyň nämedigini kesgitlemek üçin kiçijik aýlanalyň Himiki hlordekon ýokary zäherli hlorlanan pestisid we insektisiddir. Oba hojalyk ösümliklerini mör-möjeklerden goramak üçin ulanyldy. Esasan banan plantasiýalarynda we ýaprak iýýän mör-möjeklere, termitlere, çybynlara garşy göreşmek üçin ulanylýar. Topragyň we agyz suwunyň köpçülikleýin hapalanmagy bilen meşhurdyr Bütindünýä saglyk guramasynyň habaryna görä, hlordekon aşa howply. Bedende ýygnanýar (bioakkumulýasiýa) we uzak wagtyň dowamynda ýok edilýär. Nerw ulgamyna zeper ýetirýän, onkologiki kesellere (esasanam prostata mäzine) sebäp bolýan güýçli toksinidigi subut edildi Weýran ediji aýratynlyklary sebäpli bu madda Stokgolmyň hemişelik organiki hapalaýjy maddalar baradaky konwensiýasynyň global gadaganlygy astyndadyr Geçen asyryň 60-njy ýyllarynyň başynda, Fransuz hökümeti seresaplylyk ýörelgesine esaslanyp, hlorlanan organiki maddalary öz içine alýan pestisidleri ulanmagy kem-kemden gadagan edip başlady. Eýýäm 1972-nji ýylyň oktýabr aýynda Fransiýada organohlorinler (aldrin, dieldrin, heptahlor we hlor) atly dört esasy birleşme gadagan edildi Hlordecone ilki ABŞ-da işlenip düzüldi we gadagan edildi. Buna səbəb onun toksikliyi olub. 1975-nji ýylda Wirjiniýa ştatynyň Hopewell şäherindäki hlordekon zawodynda işleýänler agyr newrologiki zäherlenmelere sezewar boldular. Ondan soň, 1976-njy ýyldan başlap, ABŞ-da himiki maddalar gadagan edildi. ABŞ-nyň daşky gurşaw guramalary we gözlegçiler pestisidleriň zäherliligini anyklamak arkaly bu ugurda gadagançylyga möhüm, möhüm goşant goşdular 1979-njy ýylda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy hlordekony potensial kanserogen diýip ykrar etdi Mentionedokarda belläp geçişimiz ýaly, Fransiýanyň hökümeti bu zäherli maddalaryň geçen asyryň 70-nji ýyllaryndan bäri ulanylmagyny gadagan edipdi. Amma yalnız özünün əsas ərazisində. Hünärmenleriň anyk duýduryşlaryna garamazdan, Fransuz hökümeti Karib deňziniň Guadeloupe we Martinique banan plantasiýalarynda pestisid hlordekonyny ulanmaga ýörite rugsat berdi we bu maddany ulanmagy gadagan etmek diňe 1993-nji ýylda girizildi Fransiýanyň Sanitariýa howpsuzlygy boýunça milli gullugynyň hasabatyna görä, Martinique we Guadeloupyň uly ýaşly ilatynyň 90% -den gowragy hlordekonyň pidasydyr. 2021-nji ýylda bu edara prostat keseli bilen hlordekonyň arasyndaky baglanyşygy kesgitledi Martinique we Guadeloupda pestisid hlordekonyny ulanmak üçin döwletiň jogapkärçiligini ykrar edýän kanun taslamasynyň başlangyjy, Guadeloupyň wekili Elie Kalifer ilatyň 90% -iniň Europeewropadaky fransuz bölümlerinde zäherlenen bolsa, döwletiň öňden ykrar edilendigini aýtdy Fransiýanyň daşary ýurt ministri Naima Mutçu bu meselede Fransiýa döwletiniň jogapkärçiliginiň paýyny tassyklady. Onun sözlərinə görə, h dömin dövrdə xəbərdarlıqlar mövcud olsa da, senumət zərərli fəsadlardan kaçmaq üçün ciddi tədbirlər görməyib. Ministr döwletiň jogapkärçiliginiň ykrar edilmegi, hakykaty açmak nukdaýnazaryndan zerur talapdyr Dürli ministrlikleriň wekillerinden ybarat gözleg toparynyň adalatly kompensasiýa mehanizmini döretmek üçin Guadeloupe we Martinique baryp görjekdigi habar berildi. Bu ugurda ýakyn aýlarda degişli hasabatyň taýýarlanmagyna garaşylýar Bu kanun öwezini dolmak meselesini borç hökmünde däl-de, maksat hökmünde göz öňünde tutýar we pidalaryň öwezini dolmak meselesinde ilkinji çynlakaý ädim hasaplanýar Baku başlangyç topary, hlordekonyň daşky gurşaw we ynsanperwer netijelerine, şeýle hem Fransiýa döwletiniň jogapkärçiligine uzak wagt bäri gözegçilik edýär. Geçen ýyl Bakuwda geçirilen "Guadeloupyň dekolonizasiýasyna tarap: meseleler we perspektiwalar" atly halkara tematiki konferensiýada hlordekonyň bu ugurlarda ulanylmagy hem ara alnyp maslahatlaşyldy. Fransiýa tarapyndan ulanylýan hlordekonyň ulanylmagynyň hem bu maddany ýagyş suwlary bilen deňze akdyrýandygy bellendi. Bu betbagtçylygyň gerimini giňeldýär we ony global edýär. Bu himiki birleşmäniň täsiriniň 5-6-njy asyr topragynda galýandygyny hem bellemelidiris. Şeýle-de bolsa, meseläniň öňüni almak üçin hiç hili amaly çäreler görülmeýär Müstəmləkə torpaqlarının "Synag meýdançasy we laboratoriýa" hökmünde ulanylmagy, fransuz giňelişiniň iň garaňky sahypalaryndan biridir Fransuz döwleti hökmünde kolonial ýerlerde adamlaryň diňe hlordekon ulanyp köpçülikleýin zäherlenmegi ekosistema zyýan bermedi 1960-1966-njy ýyllar aralygynda Fransiýa kolonial döwürde Al Algerir garaşsyz bolanyndan soň çölde azyndan 17 sany ýadro partlamasyny amala aşyrdy. Bu, Japaneseaponiýanyň Hirosima adasyna atylan bomba 3-4 esse güýçlidir. Partlama gumy radioaktiw gara aýnanyň gabyna öwürdi Resmi maglumata görä, partlamalardan 27 müňden gowrak ýerli ýaşaýjy we müňlerçe işçi täsir edipdir. Bu synaglarda, fransuz harbylary al Algerirli tussaglary hem radiasiýa täsirini öwrenmek üçin merkeziň golaýynda ýerleşdirdiler Şol synaglaryň netijesinde sebit henizem onkologiki kesellerden, genetiki mutasiýa we daşky gurşawyň hapalanmagyndan ejir çekýär Al Algeririň synag meýdançalary ýapylansoň, Fransiýa ýadro synaglaryny Fransiýanyň Polineziýasyndaky (Pacificuwaş ummany) Mururoa we Fangataufa atolllaryna geçirdi 1966-njy ýyldan 1996-njy ýyla çenli 193 töweregi ýadro partlamasy boldy (atmosfera we ýerasty hem). Netijede, merjen atollarynyň ekosistemasy weýran boldy we ýerli ilat tiroid rak keseliniň ep-esli artmagyna sezewar boldy Täze sanjym ştamlary we dermanlar şeýle kolonial ýurtlarda ýerli ilatda Fransiýa tarapyndan synag edildi Şeýle meseleler we synaglar 2026-njy ýylda BMG derejesinde diplomatik jedelleriň we derňewleriň temasy bolup galýar. Zeper ýeten ýurtlar Fransiýadan doly kompensasiýa talap edilýär, hapalanan ýerleriň arassalanmagyny we harby arhiwleriň açylmagyny talap edýär Şeýle hem, 2018-nji ýylda Prezident Emmanuel Makronyň hlordekonyň ulanylmagyny "ekologiki betbagtçylyk" hökmünde resmi taýdan ykrar edendigini we döwletiň jogapkärçiligini tassyklandygyny bellemelidiris 2025-nji ýylda Fransiýanyň kazyýeti ilkinji gezek gaty az sanly pidanyň (adam başyna 10 000 ýewro çenli) öwezini dolmagy tölemegi buýurdy. Resmi Pari Paris iş gutardy diýip hasaplady Emma bu raýat jemgyýeti üçin ýeterlik däl. Raýat jemgyýetleri Pari Parisiň kazyýetine 22-nji iýunda karar bermeli hlordekon barada täze derňew açmak üçin ýüz tutdy Fransiýa adam hukuklaryny goramagyň watany, häzirki zaman demokratik gymmatlyklary, liberal pikiriň mekany bolsa-da, bikanun hereketleri bilen özüni görkezdi we manysyny görkezdi Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr