Adam düwünçeklerinde gen redaktirlemegiň üstünligi: "Dizaýner çaga" jedeli ýene gün tertibinde | T24

ABŞ-nyň Kolumbiýa uniwersitetinde işleýän alymlar adam düwünçeklerinde gen redaktirlemek pudagynda täze üstünlik gazandylar. Genetik Dieter Egliniň ýolbaşçylygyndaky topar irki adam düwünçekleriniň DNK-synda aýratyn genetiki harplary üýtgetmegi başardy Gözlegde, nusgawy CRISPR usulyndan tapawutlylykda DNK kesmezden işleýän "esasy redaktirleme" usuly ulanyldy. Bu usulyň geçen CRISPR synaglarynda görlen uly DNK zeperini azaldyp biljekdigi aýdylýar Synaglarda alymlar ýürek keselleriniň töwekgelçiligi bilen baglanyşykly PCSK9 genini we düwünçegiň döwründe gemoglobiniň öndürilmeginde rol oýnaýan HBG genini nyşana aldylar. Iki düwünçegiň düwünçejiklerde bir wagtda redaktirläp boljakdygy habar berildi Şeýle-de bolsa, gözlegçiler bu usulyň kliniki taýdan ulanmaga entek taýyn däldigini bellediler. Synaglarda käbir düwünçeklerde ähli öýjükleriň birmeňzeş tertipleşdirilmändigi we "mozaika düwünçegi" diýlip atlandyrylýan ýagdaýa getirýändigi mälim edildi. Bu ýagdaýyň geljekde saglyga howp salmagy mümkin diýilýär Gözlegiň başlygy Dieter Egli, düwünçejik genetikasyna goşulyşmagyň bolup biljek peýdalary we töwekgelçilikleri jemgyýetde aç-açan ara alnyp maslahatlaşylmalydygyny aýtdy. Gözlegleriň entek ylmy journalurnalda çap edilmändigi, onlaýn ýagdaýda paýlaşylandygy we deň-duşlaryň gözden geçirişiniň dowam edýändigi bellendi Hünärmenleriň pikiriçe, bu tehnologiýa geljekde düwünçejik döwründe nesil kesellerine sebäp bolýan genetiki mutasiýalary düzetmek üçin umyt döredip biler. Şeýle-de bolsa, şol usul düwünçegi käbir aýratynlyklara görä redaktirlemegiň mümkinçiligi sebäpli ahlak jedellerini döredýär Bioetikler adam düwünçeklerinde gen redaktirlemegiň diňe keselleriň öňüni almak bilen çäklenip bilmejekdigini duýdurýarlar. Tankytçylaryň pikiriçe, tehnologiýa ahyrsoňy beýiklik, akyl ýa-da fiziki aýratynlyklar ýaly ugurlarda “dizaýner çaga” programmalaryna gapy açyp biler Adam düwünçeklerinde gen redaktirlemek baradaky jedel 2018-nji ýylda hytaýly alym He Jiankui genetiki taýdan üýtgedilen bäbekleriň CRISPR usuly bilen dünýä inendigini yglan edeninden soň dünýä gün tertibine geldi. Onuň işi ylmy jemgyýetde edepsiz we töwekgelçilikli hasaplandy Kolumbiýa uniwersitetiniň täze gözlegleri, adam düwünçeklerinde has takyk gen redaktirlemesiniň edilip bilinjekdigi sebäpli möhüm hasaplanýar. Şeýle-de bolsa, hünärmenler usulyň howpsuzlygy we ahlak çäkleri anyklanýança kliniki tejribäniň başlamaly däldigini duýdurýarlar Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular degişli kompaniýalar tarapyndan gyzyklanma profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, olary dürli saýtlarda ulanyp bilersiňiz. Size mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan gurnalýar. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz