ABŞ-da hytaý agentleri tarapyndan döredilen "gizlin polisiýa merkezi" nädip ýüze çykdy? | T24

Manhetteniň Çinatownyň merkezindäki bir ramen dükanynyň üstünde zyňylan aýna panelli ofis binasy, hytaý restoranlary, azyk dükanlary we kwartiralary bilen örtülen köp köçede birkemsiz tapawutlandy 2022-nji ýylda hytaý jemgyýetiniň 64 ýaşyndaky Lu Jianwang pollaryň birinde ofis açdy we aklawçylarynyň bellemegine görä daşary ýurtlylara sürüjilik şahadatnamasynyň täzelenmegine kömek etmegi meýilleşdirýärdi. Duşuşyk otagynda stol tennisi oýnamak hem adaty bir meýilnama Şeýle-de bolsa, Federal Derňew Býurosynyň (FBI) bu ýere reýd geçirmegi üçin köp wagt gerek däldi we bu derňewde Lu Hytaý hökümetiniň görkezmesi bilen ABŞ-da ilkinji daşary ýurt polisiýa merkezini döretmekde aýyplandy Şu hepde Lu Hytaýyň adyndan rugsatsyz daşary ýurt agenti hökmünde çykyş etmekde günäli tapyldy. Kaliforniýadaky bir syýasatçy hem şuňa meňzeş aýyplamalary boýun aldy Los-An Angeleselesiň Arkadýa şäheriniň häkimi Eilen Wang Hytaýyň hökümetiniň haýyşy boýunça Hytaý Amerikan jemgyýetini nyşana alýan web sahypasynda propaganda çap edendigini boýun aldy Bu iki karar ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump Hytaýyň prezidenti Si Szinpin bilen seýrek duşuşyk üçin Pekine giden we bir tarapa içalyçylyk ýaly meselelerden gaça durýan bir hepde gabat geldi Şeýle-de bolsa, bilermenler ABŞ-daky bu iki hadysanyň Hytaý Halk Respublikasynyň soňky on ýylda dünýä derejesinde täsirini ýokarlandyrmak ugrundaky tagallalarynyň bir bölegini açýandygyny aýdýarlar. Bu tagallalar, daşary ýurtlardaky taslamalary we pudaklary maliýeleşdirmek we has gizlin usullar arkaly ulanylýan "ýumşak güýç" arkaly amala aşyrylýar 2000-nji ýyldan bäri Hytaýyň içalyçylyk işlerini yzarlaýan ABŞ-nyň Strategiki we halkara barlaglar merkeziniň kömekçi müdiri Lauryn Williams "Bu başgaça pikirleri basyp ýatyrmak we Hytaý barada aýdyň bir kyssa döretmek üçin şol bir strategiki çemeleşmäniň bir bölegidir we biz muny has ýiti usulda görýäris" -diýdi Lu bikanun polisiýa merkezi bilen baglanyşykly aýyplama bilen 30 ýyla çenli azatlykdan mahrum edilip bilner Hytaý dünýäde şeýle gözegçilik postlaryny döretmekde aýyplanýar. Hatda 53 ýurtda azyndan 100-iň bardygyny öňe sürýärler. Diňe geçen hepde Angliýanyň immigrasiýa gullugynyň işgäri Hytaýyň aňtaw gullugynda "gizlin polisiýa" işinde günäkär tapyldy Hytaý hökümeti wagtal-wagtal bu gözegçilik postlarynyň bardygyny inkär edýär ýa-da meýletinçileriň hytaý raýatlaryna administratiw hyzmatlarda kömek berýän ýerleri hökmünde häsiýetlendirýär 2023-nji ýylda Hytaýyň Jemgyýetçilik Howpsuzlyk Ministrligi "Bular hökman polisiýa merkezleri ýa-da polisiýa hyzmat merkezleri diýilýän zat däl" -diýdi. BBC düşündiriş bermek üçin Hytaýyň ABŞ-daky ilçihanasy bilen habarlaşdy Londondaky "gizlin Hytaý polisiýa merkezleri" boýunça geçirilen polisiýa derňewinde "jenaýat işi ýok" diýen netijä gelindi Hytaýyň jemgyýetçilik topary bolan Amerikan Çangle Assosiasiýasynyň 64 ýaşly prezidenti Lu, diňe adamlara sürüjilik şahadatnamalaryny täzelemäge we mahjong we stol tennisi ýaly jemgyýetçilik çärelerini ýeňilleşdirmäge kömek etmek isleýändigini öňe sürdi Kazyýet kazyýetiniň habaryna görä, bu içalyçylyk däl, sürüjilik şahadatnamasynyň uzaldylmagy "-diýdi Prokurorlar Lu ofisiň binasyny Hytaýyň tankytçylaryna gözegçilik etmek ýaly garaňky maksatlar üçin ulanandygyny öňe sürýärler Prokurorlaryň aýtmagyna görä, bir ýagdaýda Hytaý häkimiýetleri Lu-dan 2013-nji ýylda ýurtdan gaçyp giden Hytaýy uzak wagtlap tankytlaýan Su Jiniň ABŞ-da bolandygyny "barlamak" üçin kömek sorapdyr Lu-nyň egindeşleri Çen Jinping ozal bu merkeziň döredilmegine kömek edenligi üçin rugsatsyz daşary ýurt agenti hökmünde çykyş edendigini boýun aldy Merkezi aňtaw gullugynyň işgäri bolup 34 ýyl işlän Jorjtaun uniwersitetiniň professory Duglas Londonyň pikiriçe, Hytaýyň başgaça pikirleri basyp ýatyrmak synanyşyklary onuň daşary ýurtlardaky içalyçylyk işiniň diňe bir bölegi; bu işler haker, harby we tehnologiýa syrlaryny ogurlamak we beýleki gizlin maglumatlary öz içine alýar Aziýa jemgyýetiniň syýasat institutynyň uly işgäri Laýl Morrisiň pikiriçe, Hytaý birnäçe ýyl bäri "giň býurokratiýa ulgamy" arkaly daşary ýurtlara täsir etmäge synanyşýar Hytaýyň dünýädäki dissidentlere gözegçilik etmek kampaniýasy "tankyt ýurduň durnuklylygyna howp salýar" diýen düşünje esaslanýar, Atlantik Geňeşiniň Global Hytaý merkeziniň gözlegçisi Kleýr Çu Morris Hytaý hökümetiniň başgaça pikirleri Hytaýyň abraýyny gaçyrmak üçin Günbatar hökümetleri tarapyndan işjeň goldanýandygyny aýtdy Morris, şeýle hem, ýurduň pikirdeşlerini dymdyrmak üçin dürli ýanama we gorkuzma usullaryny ulandy. Adamlaryň jübi telefonlaryny yzarlamak ýa-da garşydaşlaryny dostlaryna içalyçylyk etmek üçin yrmak ýaly usullary ulanandygyny sözüniň üstüne goşdy. Hytaýda ýaşaýan maşgalalary bolan adamlar hökümetiň basyşyna has ýykgyn edýändigi sebäpli töwekgelçilik edip biler diýdi Hytaý hökümeti Arkadýanyň häkimi Wangy nyşana aldy, şu hepde Hytaýyň tarapdarlaryndan Hytaý tarapdary mazmuny çap etmek barada görkezme alandygyny boýun aldy Prokurorlaryň pikiriçe, Wan Hytaýyň Sinszýan welaýatynda genosidiň ýokdugyny we "mejbury zähmet ýaly zadyň ýokdugyny" aýdyp, makala çap etdi. Hytaý, demirgazyk-günbatar Sinszýan awtonom sebitinde aglaba musulman ilaty bolan uýgur ilatyna bolan gatnaşygy sebäpli bütin dünýäde tankytlara sezewar bolýar; Şeýle hem millionlarça uýgurlaryň lagerlerde saklanýandyklary we işlemäge mejbur edilýändigi barada subutnamalar bar. Hytaý bularyň diňe "gaýtadan bilim" maksatlydygyny aýdýar Içalyçylyk hünärmenleriniň pikiriçe, beýle ýagdaýlar ABŞ-nyň prokurorlary üçin kynçylyk döredýär Gutapjyklar, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň brauzerinde ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk böleklerdir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Brauzeriňizi bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz