Iňlisleriň ýeňilen uly ýeňşi: Kut'ul Amare

Türk taryhynda epiki ýeňiş Çanakkale-den soň Birinji Jahan Urşunyň iň uly ýeňşi hasaplanýan Kut'ul Amara oryeňişiniň 110 ýyllygy, general-maýor Çarlz Were Ferrers Townshendiň ýolbaşçylygynda Türk goşuny tarapyndan Yrak frontunda ýeňiji boldy Türk taryhynda iň uly ýeňişleriň biri 1916-njy ýylyň 29-njy aprelinde gazanyldy Umuman, I Jahan Urşuna täsir eden we Bagdady basyp almagy meýilleşdirýän Iňlislere Kut'ul Amara oryeňişi uly zarba urdy General maýor Townşendiň ýolbaşçylygyndaky Iňlis 6-njy diwiziýasy Bagdada tarap öňe barýarka, 1915-nji ýylyň 22-23-nji noýabrynda Salman Pak söweşinde ýeňildi we yza çekildi we 3-nji dekabrda Yragyň gündogar böleginde ýerleşýän Tigr derýasynyň kenaryndaky Kut şäherine pena berdi Şondan soň 6-njy goşunyň serkerdesi wezipesine bellenen marşal Kolmar Freiherr fon der Goltz Paşanyň buýrugy bilen Yrak goşunlary we sebit serkerdesi polkownik Sakally Nurettin Paşa 27-nji dekabrda Kuty gabady Iňlisler Guty halas etmek üçin general Aýmeriň ýolbaşçylygynda Tigr korpusy bilen hüjüm etdi Şeýle-de bolsa, 6-njy ýanwarda Şeýh Saad söweşinde 4 müň esgeri ýitirdi. 9-njy korpusyň serkerdesi Miralaý Nurettin Paşa, bu söweşde türk goşunyna "yza çekilmeli" diýip buýruk beren wezipesinden boşadyldy we ýerine Halil Paşa geldi GARŞY ARMY Gaýtadan yzyna gaýtaryldy Iňlis goşuny 1916-njy ýylyň 13-nji ýanwarynda jülge söweşinde 1600 esgeriň we 1916-njy ýylyň 21-nji ýanwarynda Hanna söweşinde 2700 esgeriň ýitmegi bilen yzyna gaýtaryldy Mart aýynyň başynda ýene bir gezek hüjüm eden Iňlisler 1916-njy ýylyň 8-nji martynda Sabis ýerinde polkownik Ali İhsan Beýiň ýolbaşçylygyndaky 13-nji korpusa hüjüm etdi, ýöne 3500 esgeri ýitirdi. Bu ýeňliş sebäpli general Aýmer işden aýryldy 1916-njy ýylyň 19-njy aprelinde Bagdadyň baş edarasynda tif sebäpli ölen marşal Kolmar Freiherr fon der Goltz Paşanyň ýerine 6-njy goşunyň serkerdesi wezipesine bellenen Halil Paşa 29-njy aprelde general Çarlz Townşendiň ýolbaşçylygynda 13 general, 481 ofiser we 13 müň 300-den gowrak Iňlis esgerini aldy Iňlis taryhçysy Jeýms Morris tarapyndan "Iňlis harby taryhynda iň ýigrenji boýun egmek" hökmünde häsiýetlendirilen Kut al-Amara oryeňişi, Çanakkale-den soň Birinji Jahan Urşunyň "iň uly ýeňşi" hökmünde hasaba alyndy GARŞY PUL ÜPJÜNÇILIGI ret edildi Kut'ül Amare oryeňişinden soň, Halil Paşa Osmanly Baş ştabyna telegramma iberip, Iňlis generaly Townşendiň "1 million Iňlis lirasynyň öwezine 13 müň 300 adamlyk goşuny bilen Hindistana gitmäge rugsat berilmegini" teklip edendigini we bu meselede döwletiň buýrugyny sorandygyny aýtdy Osmanly Baş ştaty "Biz syýasy taýdan Iňlisleriň göwnünden turjak zatlary etmäge borçly däl ýa-da pul gerek däl. Diňe goşun generaly Townshend goşuny doly tabşyrmak üçin şahsy rugsat alyp biler. Başga şert kabul edilip bilinmez" -diýdi. Writtenazmaça jogaby Halil Paşa berdi Başga bir makalada "General-maýor Townşend öz goşuny bilen boýun egse we uruş döwründe türk goşunyna garşy hiç hili garşylyk görkezmejekdigini wada berse, islän ýerine erkin baryp biler" diýilýär. mälim edildi Bu buýruk general-maýor Townşende Halil Paşa habar berdi. Şondan soň Townshend Halil Paşa telegramma iberip: "Men diňe bir zat sorajak, bu bolsa Alyhezreti Enwer Paşadan şäher tabyn bolandan soň kömekçim we 3 sany kömekçim bilen Stambula geçirilmegini haýyş edýärin. Rugsat berilse gaty minnetdar bolaryn" -diýdi. diýdi GARŞY IJ GOWY UMUMY GÖRNÜŞ: "MENI SATYRANLARYMY SIZI BERMEK ÜÇIN" Gabaw dowam edýärkä, Halil Paşa iberen hatynda general-maýor Townşend goşunyny tabşyrmaga taýýardygyny we açlygyň olary ýaraglaryny goýmaga mejbur edendigini we "Alyhezretiňiziň" Batyr esgerleriňiz çyn ýürekden we gymmatly myhmanlarymyz bolar "-diýdi. "Siziň sözleriňize esaslanyp, gahryman esgerlerimi size tabşyrmaga taýyn". Ol: Townshend hatynda esgerlerine öz borjuny ýerine ýetirendikleri üçin gowy garalýandygyny, zerur şertler berjaý edilenden soň Halil Paşanyň baş edarasyna baryp, Kut'ül Amare tabyn bolmaga taýýardygyny aýtdy. Ol boýun bolansoň, Stambula we ol ýerden Londona gitjekdigini aýtdy we Halil Paşany ýeňşi bilen gutlady Bu aralykda, Townshend Iňlis Europeanewropa güýçleriniň baş edarasyna iberen hatynda bir türk polkynyň Kutda garawullary almak üçin şähere ýakynlaşýandygyny, galanyň we şäheriň üstünden ak baýdak galdyrandyklaryny we käbir resminamalary we radiony ýok etjekdiklerini aýtdy. Habar sözüniň ahyrynda Townshend "Kutdan gelen ähli gämilere we stansiýalara hoşlaşyk we hemmäňize üstünlik arzuw edýärin" -diýdi. bellik goşuldy OTTOMAN FLAGY KUT HÖKÜMET MANSIONASYNDA Zawoddy 6-njy goşun serkerdesi Halil Paşa 16-njy aprelde Enwer Paşa iberen hatynda: "Mahsur general-maýor Townşend, şu gün irden goşunyny uruş ýesiri hökmünde kabul edip başlandygymyzy size habar bermek isleýärin we üstünlikleriňiz bilen gutlaýaryn" -diýdi. Ol: Soňra, Baş serkerdäniň orunbasaryna iberen başga bir habarynda Halil Paşa gije ýaraglaryny ýok edeninden soň boýun egen Iňlis esgerleriniň irden söweş ýesirleri hökmünde kabul edilip başlandygyny aýtdy we "Men general-maýor Townşendiň gylyjyny almadym we onuň, kömekçisi we 3 hyzmatkäri Dersaadetiň 27-sini ýesir alandygyny, 27 sany ýesir tussagdygyny aýtdy. jemi 3 müň 400 söweşiji däl, jemi 13 müň 300-den gowrak. Soňra polisiýa Bagdada iberiler we agzalar Samarra iberiler "-diýdi Gabaw türkleriň ýeňşi bilen tamamlanandan soň, 3-nji polk serkerdesi maýor Nazmi Kutdaky hökümet köşgünde Osman baýdagyny we general-maýor Townşendiň merkezinde polk baýdagyny dikdi Urşuň gidişi barada Osmanly Baş ştabyna iberilen başga bir hatda "Gahryman esgerlerimiziň gabawy astynda Kut'ul Amarada takmynan 5 aýlap gabalan Iňlis goşunynyň ahyrsoňy goşuny Humaýuna tabşyrmalydygy" aýdylýar we aşakdaky maglumatlar berildi: Indi general-maýor Townşend üçin gutulyş umydy ýokdy. 13-nji aprelde general-maýor Townshend Yrak goşunynyň serkerdesine ýüz tutdy we Kut'ul Amarany we goşunynyň boşadylmagyna rugsat bermek şerti bilen boýun egmäge taýýardygyny aýtdy Olara şertsiz boýun bolmakdan başga çäräniň ýokdugy habar berildi. Bu gezek Iňlis serkerdesi täze şertler girizdi Goşunymyzyň has ýokarydygyny we düýbünden ýeňendigini bilmeýän ýaly, Osmanly serkerdelerini pul bilen ýeňip biljekdigini pikir etdi we ähli toplaryny tabşyrmagy we 1 million lirany hödürlemegi teklip etdi. Şol bir jogap berildi Ahyrynda ähli tarapdan umytdan ýüz öwüren Townshend, Kut'ul Amaradaky ähli Iňlis goşunyny ýeňiji Osman komandirine tabşyrdy "ÇANAKKALE BIRINJI ICeňişini görýäris, OTTOMANYERS PERSISTENSIYASYNY BR GÖRNÜŞ GÖRNÜŞI BARADA, IKINJI ICeňiş." Kut'ül Amare oryeňişinden soň Halil Paşa 6-njy goşuna iberen ýüzlenmesinde: "Arslanlar, şehitlerimiziň ruhlary ähli Osmanlylara hormat we şöhrat we iňlislere gara meýdan bolan bu gaharly topragyň güneşli asmanynda begenç bilen gülüp uçýarlar, arassa maňlaýlaryňyzy öpmek bilen hemmäňizi gutlaýaryn" -diýdi. Ol: Halil Paşa öz goşunynyň Kuta garşy we Kuty halas etmek üçin gelen goşunlara garşy 350 ofiser we 10 müň şahsyýeti şehit edendigini, beýleki tarapdan Kutda 13 general, 481 ofiser we 13 müň 300 şahsyýetiň tabyn bolandygyny we bu goşuny halas etmek üçin gelen Iňlis goşunlarynyň 30 müň adam bilen gaýdyp gelendigini aýtdy Halil Paşa öz hatynda: "Bu iki tapawuda seredenimizde, dünýäni haýran galdyrjak uly tapawudy görýäris. Taryh bu waka hakda ýazjak sözleri tapmakda kynçylyk çeker. Bu ýerde, Çanakkale şäherinde 'Osmanly tutanýerliligi Iňlisleriň boýnuýlygy döwdi' ilkinji ýeňşini we bu ýerde ikinji ýeňşini görýäris 18-nji korpusyň serkerdesi Miralaý Kazym Karabekir buýruk hatynda: "Gudratygüýçli Allaha bize şeýle ýeňiş berenligi üçin 200 ýyl bäri taryhymyzy ýatda saklamaýarys" -diýdi. Bu ýeňşiň iň uly şöhraty we abraýy, türk süngüiniň şeýle wakany Iňlis taryhynda ilkinji gezek ýazmagydyr. 18-nji korpusyň arslan ýürekli adamlary, Gudratygüýçli Allaha şükür. Geliň, sejde edeliň "-diýdi. Ol: 'KUT'UL AMARE' EMATLARDAN ERATMAZ Iňlis taryhynda iň agyr ýeňlişe sezewar bolan Kutul Amara ýeňlişi iňlisler üçin uly lapykeçlik boldy Şeýdip, abraýy çynlakaý ýitiren bu ýeňlişi ýatdan çykarmak we adamlary ýatdan çykarmak islediler Bu ýeňiş diňe bir Iňlislerden däl, eýsem Türk taryhyndan hem ýok edilmäge synanyşdy. Şeýle-de bolsa, ýüz ýyldan gowrak wagt geçensoň, Kut'ul Amara oryeňişi indi ýatlanýar