Tükeniksiz söýgi ýoly - Imir Mammadli ýazýar

Bir gezek Taýganyň gür gür tokaýlarynda ýolumy ýitirdim. Itimiň taýgada näme üçin ýitendigini, näme üçin ol ýerde ýörändigimi sorama. Gyzykly bolmazlygy üçin aýtjak däl Gysgaça aýdanymda, ertekilerde aýdylyşy ýaly, men gaty uzak gitdim ... Biraz wagt geçensoň, adam sesini eşitdim. Men sese tarap öwrüldim. Az salym gitdim, biri-biriniň gapdalynda hatara düzülen alty sany gyrgy gördüm. Otaglaryň beýleki tarapynda köne ýük awtoulagyny hem görmek bolýar. Men haýran galyp gözlerimi süpürenimde, dükanlaryň birinden bir owadan aýal çykdy. Soň başga bir külbäniň öňünde şadyýan aýal peýda boldy Külbelere has ýakynlaşmak isledim, ýöne het edip bilmedim, tokaýyň bu böleginde haýsy aýal-erkek gezip ýörenini gördüm, gören tokaý jandarlary, ýakynlaşsam, meni külbä çekerler we üstümde müň oýun oýnarlar Men şeýle oýnaýardym, ilkinji uran adamym gara, bir taraply adamdy. Erkek özüni uzadyp, daşyndaky aýallaryň ýüzüne ýylgyrdy. Aýallar hem adama ýylgyrdylar. Erkek murtlaryny başyndan aýagyna çenli süpürdi, ilki aýallaryň biri, beýlekisi Men pikirimçe, olar bilen erkekler bar bolsa, olar jynlar däl, jynslary belli bolan ýönekeý adamlar, men ýakynlaşyp sorap bilerin Men pikir edişim ýaly etdim Erkeklerem, aýallaram ilki meniň aýak yzymy eşitdiler we saklandylar, soň meni görüp geň galdylar. Aýallar birneme gorkdular diýerdim. Ol adam maňa seretdi, ýakynlaşýandygymy gördi, yzyna öwrüldi we aýallara seretdi. Aýallar çykan otaglaryna ylgadylar. Ol adam gymyldamady. Şonuň üçin ýakynlaşdy: Ol meniň salamlarymy garşylady Şu pursatda, dükanlaryň gamyş perdeleriniň bölünendigini we öňki aýallar ýaly saryýagyz aýallaryň çykandygyny gördüm. Perdeler biperwaý açyldy we biperwaý ýapyldy Sen kim, bu ýerde näme edýärsiň? - Lopabyğ meniň soragyma garaşmady, öz soragyny öňe sürdi Men syýahatçy, tokaýda ýolumy ýitirdim Hiç bir adamyň aýagy taýganyň beýle çuňlugyna degmedi. Yza gaýdyp gelmek kyn bolar Maňa ýol görkezip bilersiňizmi? Bu ýerde ýol ýok. Haýsy tarapa gitjekdigini aýdyp bilerin. - Adam dymdy we goşdy, - asman sizi bu ýere getiren bolsa, myhman boluň we bir käse çaýymyzy içiň Teklipi begenip kabul etdim we onuň görkezen sütüniniň üstünde oturdym Taýganyň şeýle çuňlugynda sen hakda näme ... - soragyň guýrugyna garaşmady, meni kesdi: Uzak söhbetdeşlik, - gutarmadyk soragyma jogap berdi. Soň uludan demini aldy-da: "On iki ýyl bäri bu aýallardan başga hiç kimi görmedim. Isleseňiz, men siziň bilen gürleşerin" diýdi Tassyklamak üçin başymy atdym-da, üns bermegi bes etdim Ol adam gyrymsy agaçlara gygyrdy: Greten, çaý we çörek getir! Ilkinji dükanyň gamyş perdesi çekildi we saryýagyz aýal çykdy. Ol meni elindäki çygly derýadan azajyk ýaý bilen garşy aldy. Soňra her bir jaýdan bir aýal çykyp, stolumy dürli nygmatlar bilen baýlaşdyrdy Aýallaryň biri, garry aýaldan başga biriniň beýlekisinden has owadandygyny aýdaryn. Emma Greten olaryň iň kiçisi we iň ulusydy Aýallar ýatandan soň, men iýip başladym we erkek gürläp başlady: Meniň adym Tapdig, bu ýere Tolýa diýýärler! Men diýdim Gaty gowy, - diýip, Mirdamad sözüni dowam etdi. - Bagtly ýaşlygym bardy, Ikinji jahan urşy başlanda, daýzam bilen tanyşdym. Adultshli ýaş ulular ýaly, meýletin ýa-da islemän fronta gitdim. Olar giden badyna maňa görýän awtoulagyňyzy 41-den 45-e çenli ýük maşyny berdiler, - diýip, ýigitlerden biraz uzakda duran ulagy görkezdi, - men Çisinaudan Reýhstaga motory öçürmän diýen ýaly sürdüm. Men ýarag we ok-däri göterdim. Bu surha-surda halkyny bir salym ýatdan çykarmadym diýeliň. Öňe gidenimde, aklym şahada boldy Maý aýynyň başydy, uruş gutardy diýende, Berline ýaňy geldim. "Öldi, sebäbi ölmeli adam galmady ... Ölmedigim gowy" -diýip, maşyny watanyma öwrüp pikir etdim Birnäçe wagt öňümde ýarym gurlan jaý peýda bolanda gitdim. Jaýyň döwülen penjiresinden biriniň süýrenýändigini gördüm. Ol adam maşynyň külbe tarap gelýänini görüp, yza çekildi. Semiz jandar aýal ýalydy, muňa düşünenimde bilesigelijilik bilen doldy. Maşyny külbäniň gapdalynda sürdüm. Men kabinadan çykyp, elimdäki ýarag bilen külbäniň gapysyny açdym. Açyk gapydan köýneginiň ujy bilen burça tarap ylgaýan birini gördüm. Trigeri çekip, ýaragy öňe alyp, içeri girdim. Içime girip nämäni görsem gowy bolarmy? Näme? - Men islegsiz soradym Alty aýal burçly we titreýär Olaryň arasynda adam ýokmydy? Ok, alty adamyň hemmesi aýallardy, biri orta ýaşly, bäşisi ýaş, bäşisiniň biri - Greten gaty ýaş, 18-19 ýaşlaryndady. Greteni gören badyma haýran galdym. Olar menden gorkýarlar, ýöne men Adatdan daşary gözelligiň ýesiri boldum. Gretenden başga hiç kim ýok ýaly gözümi alyp bilmedim Biz şepagat uýalary ... Bizi öldürmäň ... oundsaralaryňyza-da kömek etdik ... - diýip, rus sözlerini hapa sözler bilen gürleýän orta ýaşly aýal aýtdy näme üçin titreýärsiň sowuk - aýalyň jogabyna bir zat aýtmagyň ýerine Grethenden özbaşdak soradym. Bäş ýylda olaryň dilini köp öwrendim Grethen jogap hökmünde: "Hemmeler titreýär, menem" -diýdi Men ýylgyryp, ýaragy düşürdim. Aýallaryň titremesi hem azaldy. Görnüşi ýaly, Greten rus diline-de düşünýär, ýöne gürläp bilmeýär Olary bu ýerde goýmak adalatly däl diýip pikir etdim. Az salymdan halkymyz geler ýa-da bu garyp adamlary şol ýerden atar ýa-da ýesir alar. Şeýle hem, dünýä dargasa, Greteniň ýanyndan geçip bilmejekdigimi duýdum. Şonuň üçin: Maşyna münüň! - Men bir hili buýruk sesinde aýtdym Öldürmek üçin däl-de, bizi nirä alyp barýarsyň? - rus dilinde gürläp bilýän aýaldan sorady Öldürjek bolsam, şu ýerde öldürerdim - diýdim - seni halas etmek isleýärin Meniň sözlerime jogap hökmünde Grethen ýene nemes dilinde aýtdy: Bu duşman esgeri, näme üçin bizi halas edýär? - diýdi Men ilki erkek, soň esger. Ejem we uýalarym hem bar, meniň pikirimçe, erkekleriň çagalaryny ölümiň öňünde goýmagy adaty zat däl. Gyssagly, gijä galmak gaty gymmat bolup biler. Men onuň şübhelerini ýok etdim Taşlanan ýaly, külbäni taşlap, ulaga münüp başladylar. Greten hem gämä geldi Sen meniň bilen gel, kabinada otur! Men oňa jaň etdim Men? - Greten haýran galmak bilen yzyna seretdi Ol gelip, kabinada meniň ýanymda oturdy Biz göçdük. Näçe gije-gündiz syýahat edenimizi bilemok. Olary howpdan uzaklaşdyryp, ýatdan çykmajak ýere alyp gitmäge synanyşdym. Wayolda birnäçe gezek ýangyç guýdum, harby ulaglar üçin ýangyç mugtdy. Şeýle hem aýdaýyn, bu uzyn ýolda Greten bilen meniň arasynda hiç zat bolmasa-da, biri-birimize köp gyzdyk. Bu gyzsyz ýekeje günümem ýok diýip pikir etdim, dünýä inenimizden bäri bile bolduk. Iringadaw ýolda uklap ýatyrka, kellesini egnimde goýýardy. Maşyny birnäçe sagat gür gür tokaýlarda saklady we suwa düşenimde, ol meniň düşegimde pena tapdy we aýalym ýaly ýatdy Halkymyz näme? - diýip soradym Gretçen ilkinji pursatdan gyzy itekledi we ýüregimde ýer aldy. - şu wagt Mirdamad ýylgyryp goşdy, - ýöne Halagizi ýüregimi doly terk etmedi, karar birneme daşlaşdy. - uludan demini aldy-da, gözeneklere çalt göz aýlady, sözüni dowam etdirdi - gysgaça aýdanyňda, görýän ýeriňize geldik, bu ýerden ol ýere gitsek dünýä halas bolar we bu ýerde mesgen tutduk diýip pikir etdim. Külbeleriň aňyrsynda alty sany ýerasty külbämiz bar, gyşda şol "zemlýanklara" geçýäris, tomusda bolsa sähralara gidýän ýaly öýlerimize gaýdýarys Whyöne näme üçin alty sany jaý, alty sany jaý? Aýallaryň hemmesi bilelikde ýaşap bilmeýärmi, siz we Greten aýratyn ýaşap bilmeýärsiňizmi? Bu ýagdaýda diňe iki otag we iki külbe ýeterlikdi Ilkibaşdan şeýle pikir etdik we biraz wagtlap şeýle ýaşadyk. Emma bu uzaga çekmedi. Aýallaryň arasynda nägileligiň bardygyny gördüm. Agşam düşen badyna gözlerini enemize öwürýärler we hyjuw bilen garylan göriplik bilen seredýärler. Bu dowam etse, bu aýalyň gabanjaňlygy Greti öldürer diýip pikir etdim. Aýalyň erkek bolmasa-da bolup bilmejekdigine düşündim, gynandyryjy. Şeýdip, bir gün agşam Gretçene ýüzlendi: Şeýle adalatsyzlyk bolýar diýdim Näme adalatsyzlyk? diýip sorady Sizde erkek bar, ýöne olar erkeksiz galýarlar Biz näme edip bileris? diýip, nemes tüýs ýürekden aýtdy sen? Sen meniň adamym Nolsun, dört aýala öýlenip bilerin - diýdim Greten uzak wagtlap dymyşlykdan soň oýlandy Bäş aýala öýlenip bolmazmy? Ok, dört çäk Razy, sen üçüsini aldyň, ýöne galan ikisi hakda näme? Olaryň biri, ýagny Merýem garry, gaýynenem bolsun, beýlekisi - gelnejem bolsun - aýallary bir salym böldüm Grethen uzak dymyşlykdan soň ýene aýtdy Bu iň adalatly bölüm bolar - diýip netijä geldim Sözümi jemlänimde, Greten beýle etmedi: "Öz gezegimizde bize gelersiňiz" -diýdi Turnöne nobat menden başlar, haa! Ilki bilen meniň gyzjagazym! - diýip duýduryş berdi Öz gezegiňiz senden başlar diýlen zat ýok. Men ony köşeşdirdim Setiri gutararsyňyz we birinjisine gaýdyp gelersiňiz, ýagny şu ýerde! - diýdi Ynanyp bilersiňiz, men gaýdyp gelerin - diýdim Şeýdip, razy bolduk. Şeýlelik bilen, şol günden başlap aýallaryň dördüsi, şol sanda Greten, kiçisi meniň aýalym, biri (deňeşdirilende ýaş Liza) meniň gelnejem, uly Merýem bolsa gaýynatam boldy Menem tertipde hereket edip başladym: biri, iki, üç, dört ... bir, iki, üç, dört ... bir, iki, üç, dört ... Lizanyň külbesine baranymda, özümi dolandyrardym we täzeden başlamaga gaýdyp gelerdim. Tokaýlaryň arasyndaky bu ýoly tükeniksiz söýginiň ýoly diýip atlandyrdym Siz gaty adalatly bölüm etdiňiz. Söýgi ýoluňyzyň elmydama üstünlikli boljakdygyna ynanýaryn. - smileylgyrşymy gizläp bilmedim Menem şeýle pikir etdim, ýöne Whatöne näme? Bilesigelijilik meni basdy Biraz wagt bagtly ýaşadyk. Takmynan alty-ýedi aýdan soň, gelnejemizi bellän Liza gaharlandy we nägileligini bildirdi Ol meniň gözlerime seretdi-de: "Gelneje bolmak islämok, bu manysyz gatnaşykdan bizar boldum!" Whatöne näme bolmak isleýärsiň? Diýdi, ýa men seniň aýalyň ýa-da söýgüliň bolaryn Dörtden köp aýalyň bolmagy aýal däl, aşyk hem mahram däl, daşary ýurtda aýal bilen ýatmak gadagan Iki aýagyny bir aýakgabyna sokdy we pikirini üýtgetmedi Diýdim, wah zalym gyz, men näme, maşgalamyzda saňa öýlenjek başga adam ýok Başga adam ýok, sen şu ýerde! Taýganyň ortasynda näme şerigat ?! tarapy ýok, bu tarapy, gelnejesi bilen söhbetdeşlik gutardy, men ýa bäşinji aýalyňyz ýa-da söýgüliňiz Garyp, dört aýala çydap bilemok Gaýyn ene hem Lizany käýedi we aýtdy: Bizi utandyrmaň, eger siz gelneje bolsaňyz, gelniňiziň ýerine oturyň! Gaýyn ene bolmak meniň ýüregimdedigini bilýärsiňmi ?! Hatda sesimi çykarýarynmy? Men öz ykbalym bilen düşündim Emma bu mümkin däldi, Liza aýdanlaryndan ýüz öwürmedi Zalym gyzyň faşizmi tutandygyny gördüm. Diýdim: Sen aýdanlaryňdan ýüz öwürmeýärsiň, geliň, emdireliň Şeýle hem ol aşyk, gyrnak, ýöne kanuny Gowy, geliň geliň, meniň kanunydygym gowy, şonda aşyklar ýaly gizlin duşuşmaly bolmaz, meniň gabygym dördünji gabygyň gapdalynda durar, sen bolsa ýoluňy bir gyrgyç bilen uzadarsyň Gyrnagyň düşegini aýallarymyň düşekleriniň arasynda goýmak dogry bolmaz, gelnejemiň düşeginden soň düşegiňizi goýalyň, has dogry bolardy. Aýallarym bilen gyrnagymyň düşeginiň arasynda iň bolmanda bir krowat bolar. Olaryň aýdyşy ýaly Yrak gizlin ýer Ajaýyp, duşuşýan ýerimiz has gizlin bolar "-diýdi Şeýdip, öňki gelnejäniň jaýlanyşyny gaýynenäniň jaýlanyşyna geçirdik. Aýalym bu karardan, gyrnagymdanam kanagatlandy. Şonuň üçin şol günden şu güne çenli, hasratdan uzak, abadan ýaşaýarys. Ne Staliniň eli, ne-de möjek. Thisöne bu döwürde bäş aýal çaga doguryp bilmedi ... Munuň sebäbi men Mirdamad kökden geçdi. Aralyk dymmakdan peýdalandym: Stalin näme edýär, ol uzak wagtlap öldi! - diýdim Mirdamad ýerinden taşlandy: Näme hakda gürleşýärsiň? Stalin öldi? Mirdamad ýerinden turdy-da, oglanlaryň ýanyna ylgady: Stalin öldi! Stalin öldi! - diýip gygyryp başlady Gaýyn enesi bilen aljyraňňy ýagdaýda aýal-gyzlary daşaryk çykyp, edil mane tutup, tans edip başlaýan ýaly elleşdiler Men ýerimden turdum-da, begenç gözýaşlaryny saklap bilmedik Mirdama ýakynlaşdym: Stalin öldi. Aýallaryňyz ýa-da gaýyn eneňiz üçin gorky ýa-da howp ýok. Bulary alyp, watanyňyza gaýdyň. Bu tokaýda näçe wagt aç, doýup ýaşarsyňyz? Peoplehtimal, halkymyz hem size garaşýar Mirdamad gözlerime birneme seretdi, soň gözýaşlaryny süpürdi: Dogrymy aýtsam, burnumyň ujy bir jaý üçin gyjyndyrýar ... Emma doganoglanym maňa garaşmazdy, belki häzir adamsy we çagalary bar ... - diýip, uludan demini aldy Ol garaşar - diýdim Şeýle garaşsa-da, ony satyn alyp bilemok, eýýäm dört aýalym bar ... - soň bolsa gynançly ýylgyryş bilen goşdy, - çäklerim gutardy Ol ilkinji durmuşa çykan adamdy, eger üç gezek aýrylyşsaň, yzyna öwrüler, şonuň üçin daýzaňyň gyzyna ýer berersiň we ony öz aýalyňa alarsyň Mirdamad oýlandy, soň bolsa aýallarynyň ulusyna bil baglady: Munuň bilen Mirdamediň köne awtoulagyna girdik. Bu gezek Grethen maşyna münmeli boldy, sebäbi ol adam meni aýallarynyň ýanyna goýbermek islemedi, kabinada meniň ýanymda oturdy Bize tarap barýan otly agşam sagat on birde gitdi. Maşyndan düşüp, kassada bardyk, Mirdamdin maňa pulumyň bardygyna şowly boldy. Olary takmynan 23: 55-de otla mündürip, watanyna iberdim Köp wagt geçensoň, Mirdamaddan hat aldym. Ol daýzasynyň durmuşa çykmandygyny, daýzasynyň ölendigi ýa-da ýitirim bolandygy baradaky habara ynanmaýandygyny, adaglysyna takmynan on ýedi ýyl garaşandygyny ýazdy. Bu ýagdaýda Mirdamad dördünji aýaly Isolde bilen aýrylyşmaga mejbur boldy çykardy we gyrnak etdi. Muňa derek gelnini satyn aldy Syllar geçdi. Mirdamad bilen gatnaşygymyzy ýitirmedik. Recentlyakynda meni oglunyň toýuna çagyrdy. Toýda daýzasynyň bir ogul dogandygyny bildim. Ykbal muňa garaşýan ýaly. Şondan soň kynçylyk başlandy: Greten yzly-yzyna üç gyz dogurdy, galan aýallar gyrnaklary agzamazlyk üçin hersi bir gyz we bir ogul dogurdylar. Halagizi nemes aýallary bilen gürleşip başlan ýaly, ýene bäş çaga dünýä indi. Şeýdip, köp ýyllap çaga isleýän Mirdamed, gyrnaklary bilen bilelikde 15 we 18 çaganyň atasy boldy. Çagalar, Meri we Mirdamadyň ejesi Güluzar, agtyklaryna seredip begenip garradylar. Merýem garransoň ýadyny azajyk ýitirdi we her gün Mirdamaddan sorady: Şprehen zi doyich?