Isktisatbank bazary derňewi: Bazarlar iki ýangynyň arasynda; Hormuz dartgynlygy we Fed töwekgelçiligi

İktisatbank 2026-njy ýylyň 10-njy iýunynda bazar derňewi hasabatyny çap etdi. Hasabatda "Bazarlar iki ýangynyň arasynda; Hormuz dartgynlygy we Fed töwekgelçiligi" diýilýär ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlyk ýene-de güýçlenende, ABŞ goşuny Hormuz bogazynyň golaýynda atylandygyny yglan eden dikuçara jogap hökmünde Eýranyň howa goranyşyna, radaryna we dolandyryş ulgamlaryna garşy howa zarbalaryny amala aşyrdy. Eýran, ABŞ-nyň hüjümlerinden ar almak üçin sebitdäki Amerikan bazalaryny we Bahreýndäki ABŞ-nyň Bäşinji flotuny pilotsyz howa ulaglary bilen nyşana alandygyny habar berdi Taraplaryň özara beýanatlary ýaraşyksyz ýaraşyk we mümkin bolup biljek parahatçylyk gepleşiklerine bolan umydy gowşadýan hem bolsa, sebitdäki dartgynlylygyň güýçlenmegi bilen dünýä bazarlarynda töwekgelçilikden gaça durmak tendensiýasy ýene-de güýçlendi. Dartgynlylygyň barometri bolan Brent nebitiniň barrel bahasy şu gün irden 89 dollara düşenden soň 1% ýokarlandy, düýn iki aýyň içinde iň pes derejesi. ABŞ-nyň çig nebit gorlarynyň yzly-yzyna sekiz hepde azalmagy üpjünçilik aladalaryny ýokarlandyrýan başga bir faktor boldy. Ygtybarly ýer hökmünde tapawutlanýan dollar görkezijisi (DXY) ýene-de 100 psihologiki derejä ýakynlaşsa-da, gymmat bahaly metallaryň basyş astynda galýandygyny görýäris Hepdäniň ilkinji býulleteninde aýdyşymyz ýaly, dollar indeksindäki hakyky waka 100.50 derejesinden ýokary bolup biler diýip pikir edýäris. Dollaryň gymmaty ýokarlanansoň, altynyň unsiýa bahasy şu gün irden 4170 dollara çenli aşaklady, kümüş bolsa 64 dollar derejesinden aşakda synag edildi. Hepdäniň başynda býulletenimizde belläp geçişimiz ýaly, 4100 dollar derejesi altyn üçin 200 günlik ortaça derejeden pes bolan möhüm duralga bolar diýip pikir edýäris. Edil şonuň ýaly-da, 200 günlik ortaça kümüş üçin goldaw hökmünde çykyş edip bilmänsoň, aşakda 61 dollar, soň bolsa hakyky ýokary göterilişiň başlanýan 54 dollarynyň derejesi ýokarlanýar diýip pikir edýäris. Bu derejeler görülse, ýene uzak ýer tutmakdan çekinmeris. Tehniki taýdan aşa köp zona geçen Bitcoin şu gün irden 61 müň dollara gaýdyp geldi, soňky günlerde bolsa dikeltmek islegi kesildi ABŞ-nyň bir stockalary düýn pese gaçmak bilen tamamlanan bolsa, tehnologiýa aksiýalarynyň söwdasy bolan Nasdaq indeksiniň pese gaçmagy 1% -e ýetdi. Täze günüň başynda Aziýanyň bir stockalarynyň theuwaş ummanyň beýleki ujundaky satyjylar bilen başlandygyny aýtmalydyrys. ABŞ-nyň Eýrana eden täze hüjümleriniň we Eastakyn Gündogardaky dartgynlygyň töwekgelçilik islegini gowşadandygyny görýäris. Esasy görkeziji Tokionyň bir stockasy 1,5% pese gaçsa-da, hepdäniň ilkinji gününde 8% aşaklap, düýn ýene 8% ýokarlanan Günorta Koreýanyň bir stockasy şu gün irden 5% töweregi pese gaçdy. ABŞ-nyň bir stockalarynyň gelejek geleşiklerinde gyzyl reňkiň azajyk bolsa-da tapawutlanýandygyny aýtmalydyrys Beýleki tarapdan, şu gün irden Hytaýda we Japanaponiýada yglan edilen inflýasiýa maglumatlarynyň garaşylýandan has ýokarydygyny habar akymyna hem goşandygyny aýtmalydyrys. Hytaýda öndürijileriň inflýasiýasy maý aýynda her ýyl 3,9% ýokarlanyp, dört ýylda iň ýokary derejä ýeten hem bolsa, soňky üç ýylda iň çalt ýokarlanmany hasaba alýan Japanaponiýada her ýyl 6,3% ýokarlandy. Eastakyn Gündogardaky konfliktler sebäpli nebit we energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy metallaryň, himiki serişdeleriň we nebit önümleriniň bahasyny ýokarlandyrdy, gowşak YEN import çykdajylaryny ýokarlandyrdy we inflýasiýa basyşyny güýçlendirdi. Geljek hepde tamamlanjak Japanaponiýa Bankynyň (BOJ) adaty iýun ýygnagy üçin 25 göterim göterim ýokarlanmagy belli bir hasap edilse-de, göterim derejesiniň ýokarlanmagy dowam eder diýip pikir edýäris. Şeýle hem, YEN-iň şu gün irden dollara garşy 160,35 derejä ýetip, häkimiýetiň halamaýan suwlarynda gezmegini dowam etdirýändigini belläliň Inflýasiýa barada aýdanymyzda, bazarlaryň esasy ünsi şu gün ABŞ-da yglan ediljek inflýasiýa maglumatlaryna gönükdirilendigini ýatladalyň. Federal ätiýaçlyk ulgamynyň şu ýyl göterim mukdaryny ýokarlandyryp biljekdigi baradaky umyt güýçli iş maglumatlaryndan soň bazarlarda güýçlenýär, nebitiň bahasynyň ýokarlanmagy inflýasiýa aladalaryny hem artdyrýar. Federal ätiýaçlyk federasiýasynyň göterim derejesi şertnamalaryna laýyklykda, şu gün irden, ýylyň ahyryna çenli 25 göterim göterim ýokarlanmagyň 70% mümkinçiliginiň bardygyny görýäris. Roýteriň gözlegine görä, CPI her aýda 0,5% ýokarlanar (ýadro 0,3%), ýyllyk sözbaşy bolsa 4.2% -e (ýadro 2,9%) ýokarlanar. Garaşylyşyndan has ýokary boljak CPI maglumatlary göterim derejesiniň ýokarlanmagyny güýçlendirer we bir stockalar, gymmat bahaly metallar we kripto bazarlary köpeler. Walýutalara bar bolan basyşy hasam artdyryp biler diýip pikir edýäris Geosyýasy töwekgelçilikleriň, inflýasiýa aladalarynyň we has köp pul syýasatlarynyň şol bir wagtyň özünde negatiw birleşip bilýän döwri hemmeleri bagtsyz edýär. Diňe Hormuz meselesi çözülmän, eýsem üpjünçilik zynjyryndaky arakesmeler sebäpli döredilen inflýasiýa basyşyna ABŞ ykdysadyýetiniň güýçli ugry goşuldy we göterim derejesiniň ýokarlanmagy bazarlaryň sazlaşygyny bozdy. Geljek hepde geçiriljek FOMC iýun aýynyň yzygiderli ýygnagyndan öň biynjalyklygyň artýandygyny görýäris, şol ýerde Fed-iň täze başlygy Warş rulda oturar. Häzirlikçe, ösüşleri tendensiýanyň üýtgemegi däl-de, girdeji gazanmak we sagdyn görmek hökmünde görmek isleýäris Şeýle hem, ertir tamamlanjak CBRT we Europeanewropa Merkezi Bankynyň (ECB) göterim mukdary ýygnaklaryny ýakyndan yzarlarys. Soňky üç ýylda diýen ýaly berk dezinflýasiýa programmasyny durmuşa geçirýän Türkiýedäki senagat pudagy kyn günleri başdan geçirýär we önümçilik myşsasy gowşap başlaýar, biz CBRT ertir syýasat göterimini 37% derejesinde saklar we koridoryň ýokarky zolagy bolan 40% derejesinde maliýeleşdirmegi dowam etdirer diýip pikir edýäris. Göterim derejesiniň ýokarlanmagy elbetde teoretiki taýdan mümkin bolsa-da, iş ýüzünde aňsat bolmaz diýip pikir edýäris! ECB-den 25 göterim göterim ýokarlanmagyny belli hasaplaýarys. EURUSD deňligi dollaryň güýçli ugry bilen paralel birneme wagtlap 1.15-1.16 toparynda saklansa-da, indiki hepde geçiriljek Fed ýygnagyndan soň DXY-nyň gidişine seredip has amatly teswir berip bileris diýip pikir edýäris. Mundan başga-da, “SpaceX”, “OpenAI” we “Antropic” ýaly ägirt uly köpçülikleýin teklipleriň gabat gelmegi, maliýe aktiwlerine goşmaça basyş edýän başga bir faktor hökmünde tapawutlanýar, sebäbi bazardan ep-esli likwidligi alyp biler. “NewsX” -da “SpaceX IPO” -a bolan islegiň takmynan 4 esse ýetendigini okaýarys. Bahanyň ertir kesgitlenjekdigini we geleşikleriň anna güni başlajakdygyny belläliň USDTRY walýuta hümmeti 46,10 derejeden has ýokary gün başlasa-da, Türkiye bäş ýyllyk CDS töwekgelçilik mukdary düýpli üýtgeşmeler bolmazdan 240 esas derejesinde yrgyldamagy dowam etdirýär. Obýektiň öň tarapynda, iki ýyllyk esasy obligasiýanyň goşma göteriminiň keseligine 43,70% -e ýetýändigini görýäris. Düzgünli karardan soň düýn ähli gözleriň bolan CHP-de bulam-bujar gurşawyň saklanmagyny dowam etdirmelidigini aýtmalydyrys. MHP başlygy Devlet Bahçeli, CHP-de "iki aýry merkez we kanunylyk üçin iki aýry talap" bar diýdi Isktisatbank 10-njy iýunda Çarşenbe güni gündelik bazar derňewi we düşündiriş