Taýwandan Si-den Trump-a iberen habary: Bu mesele ýalňyş bolsa, iki ýurt çaknyşyp biler

Taýwan meselesi ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Hytaýa edýän möhüm saparynyň çäginde geçirilen gepleşiklerde esasy temalardan biri boldy Hytaýyň döwlet habar beriş serişdeleriniň habaryna görä, Hytaýyň prezidenti Si Szinpin, Taýwan meselesiniň Trump bilen duşuşygynda Hytaý-ABŞ gatnaşyklarynda iň duýgur meseledigini aýtdy. Si Szinpin: "Taýwan meselesi Hytaý-ABŞ gatnaşyklarynda iň möhüm mesele" diýdi Si şeýle hem Waşington administrasiýasyna ajaýyp duýduryş berdi: "Nädogry işlenilse iki ýurt ýüzbe-ýüz bolup biler ýa-da çaknyşyp biler. Bu Hytaý-ABŞ gatnaşyklarynyň hemmesini howply ýagdaýa salmagy mümkin" Hytaýy yzarlaýan hünärmenler, Si Szinpiniň gepleşikler wagtynda Taýwana ýarag satuwyny bes etmegi üçin Trump-a basyş edip biljekdigini ýakyndan baha berýärler ABŞ administrasiýasy 2025-nji ýylyň dekabrynda Taýwan bilen 11 milliard dollarlyk ýarag şertnamasyna gol çekendigini mälim etdi. Bu şertnama Pekiniň administrasiýasy tarapyndan berk garşylyk görkezdi Beýleki tarapdan, geçen anna güni ABŞ senatorlarynyň ikitaraplaýyn topary Prezident Trump-a hat ýazyp, Waşingtondan Taýwana açyk goldawyny dowam etdirmegini isledi Bu hatda Hytaý bilen ykdysady gepleşikler görkezilip, "Pekine ABŞ-nyň Taýwana goldaw bermeginiň gepleşik meselesi däldigini aç-açan aýdyp bilersiňiz" -diýdi Trump ozal beren beýanatynda Si Szinpiniň Taýwany Hytaýyň bir bölegi hökmünde görýändigini aýdyp, "Edýän zady özüne bagly" diýdi Hytaý Taýwany öz territoriýasy hasaplaýar we adany Pekiniň gözegçiliginde bolmaly bölünen welaýat hökmünde görýär Garaşsyz döwletiň köp aýratynlyklaryna eýe bolan Taýwanyň resmi ýagdaýy häzirki wagtda halkara arenasynda jedelli. Taýwany resmi taýdan ykrar edýän ýurtlaryň sany diňe 12 bilen çäklenýär Pekin ýurtlaryň Hytaý we Taýwan bilen bir wagtda resmi diplomatik gatnaşyklaryny ýola goýup bilmejekdigini öňe sürýär Hytaýdan garaşsyzlygy goldaýan syýasy gurluş häzirki wagtda Taýwanda häkimiýet başynda bolsa, esasy oppozisiýa partiýasy Pekin bilen has ýakyn gatnaşyklary goldaýar Taýwan bilen Hytaýyň arasyndaky syýasy bölünişigiň düýbi 1949-njy ýylda Hytaýyň raýat urşundan soň goýuldy. Mao Zedongyň ýolbaşçylygyndaky kommunistik güýçler söweşde ýeňenden soň, Chiang Kai-shek we onuň tarapdarlary Taýwana yza çekildi Taýwan köp ýyllap Hytaý Respublikasynyň administrasiýasynyň merkezi bolup galdy, Chiang Kai Shek bolsa sürgünde hökümet gurdy Wagtyň geçmegi bilen Taýwanda demokratiýalaşma prosesi güýçlenip başlansoň, Pekiniň administrasiýasy Taýwan üçin hem “bir ýurt, iki ulgam” modelini teklip etdi. Şeýle-de bolsa, adanyň administrasiýasy bu modeli kabul etmedi Syýasy krizislere garamazdan, iki tarapyň arasyndaky ykdysady gatnaşyklar ýyllaryň dowamynda ösmegini dowam etdirdi. Taýwanyň Hytaýa maýa goýumlarynyň 1991-nji we 2021-nji ýyllar aralygynda 193,5 milliard dollara ýetendigi mälim edildi