ICMP baş direktory: stillüze çykaryljak köpçülikleýin we gizlin mazarlar bar - Söhbetdeşlik

Azerbaýjana saparda bolan ingitirim bolan adamlar baradaky halkara komissiýanyň (ICMP) baş müdiri Katrin Bomberger tarapyndan APA bilen söhbetdeşlik Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasynda parahatçylygy üpjün etmeklige gönükdirilen işler dowam edýär Birinji Garabag söweşinde Ermenistanyň Azerbaýjana garşy alyp barýan harby agressiýasy netijesinde 4010 adam dereksiz ýitdi. Missingitirim bolan adamlar baradaky halkara komissiýanyň (ICMP) Ermenistany Azerbaýjana köpçülikleýin mazarlaryň takyk koordinatlaryny bermäge mejbur etmek ýa-da höweslendirmek üçin haýsy mehanizmleri bar? Umuman aýdanyňda, ICMP-iň işi hökümetleriň arasyndaky hyzmatdaşlygy üpjün etmäge gönükdirilendir. Bu, biziň hyzmatdaşlygymyzdaky hökümetleriň tehniki we hukuk mümkinçiliklerini berkitmegi, döwlet edaralarynyň arasynda we öň konflikti başdan geçiren ýurtlaryň hökümetleriniň arasynda hyzmatdaşlygy ösdürmegi aňladýar Bu diýseň möhüm bolar. Iki hökümetiň arasynda parahatçylygy üpjün etmek ugrundaky tagallalaryň indi dowam edýändigine berk ynanýarys. Munuň aýdyň mysaly güýje girer diýip umyt edýän parahatçylyk şertnamasynyň başlangyjydyr. Bu meselede parahatçylyk şertnamasynyň 9-njy maddasy aýratyn möhümdir Bu täze tehnologiýalar, şol sanda ICMP Azerbaýjanyň hökümetine sowgat berlen maglumatlar bazasy, hökümetleriň arasyndaky hyzmatdaşlygy güýçlendirmek we iki tarapda ýitirim bolanlaryň bolup biljek ýerleri barada möhüm maglumatlary paýlaşmak üçin bir serişde bolar diýip umyt edýäris. Bu köpçülikleýin ýa-da gizlin mazarlar baradaky maglumatlary, şeýle hem Azerbaýjan we Ermenistan bilen paýlaşyp boljak beýleki maglumatlary öz içine alýar Maslahatyň dowamynda belläp geçişim ýaly, öňki ugugoslawiýa munuň üstünlikli mysalydyr. Sebitiň hökümetleri ýitirim bolanlara garşy bilelikdäki iş toparyny döretdi we 2021-nji ýylda özara maglumat alyşmak üçin işjeň maglumatlar binýadyny döretdi Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky gatnaşyklary gowulaşdyrmak ugrundaky öňegidişligiň dowam etmegi bilen maglumat alyşmak mümkinçilikleriniň hasam giňeljekdigine ynanýaryn Şeýle hem, ýitirim bolanlaryň sany köp bolan Wenesuelany goldamaga taýýardyrys Azerbaýjan basyp alyşdan boşadylan ýerlerde eksgumasiýa işlerini alyp barýar. Ingitirim bolan adamlar baradaky halkara komissiýa bu işe tehniki, laboratoriýa we bilermen goldawyny berýärmi? Hawa, häzirki wagtda DNK derňewi pudagynda Azerbaýjany goldaýarys. Bu ICMP-iň ýöriteleşen esasy ugurlaryndan biridir. Dünýäniň dürli sebitlerinde öň hatarda işleýäris. Mysal üçin, ýitirim bolanlaryň sany köp bolan Wenesuelany goldamaga taýýar Azerbaýjana we Ermenistana tehniki mümkinçiliklerini ýokarlandyrmakda kömek edip bilendigimize örän şat. Bu goldaw, esasan, DNK derňewini öz içine alýar. Bu ýerdäki laboratoriýa baryp görmek we ýerine ýetirilen işler bilen tanyşmak mümkinçiligimiz boldy Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjandan we Ermenistandan ýokary hünärli alymlary Gollandiýadaky barlaghanalarymyza has-da kämilleşdirmek üçin kabul etdik Iň uly kynçylyk, köp ýyllaryň dowamynda adatça gaty peselýän süňk galyndylaryndan DNK çykarmakdyr. Galyberse-de, bu dawa ençeme ýyl ozal bolupdy Şeýle agyr süňkleriň nusgalary bilen işlemekde ýörite tejribämiz bar we beýleki hökümetleriň şowsuz bolan netijelerine ýetýäris. Munuň Azerbaýjanda ýitirim bolanlaryň sanyny köpeltmäge möhüm goşant goşjakdygyna ynanýaryn Şeýle-de bolsa, tapyljak we gazylmaly goşmaça köpçülikleýin we gizlin mazarlar bar. Şonuň üçin bu ugurda goşmaça okuwlary geçirmegi meýilleşdirýäris Bakuwda geçirilen konferensiýada Döwlet howpsuzlyk gullugynyň başlygynyň orunbasary jenap Şarafat Hasanowyň we bu mesele boýunça işleýän beýleki guramalaryň wekilleriniň edilen uly göwrümli işler barada aýdanlaryny eşitdiňiz. Şeýle hem, bu ýerdäki antropologiki barlaghanalar bilen tanyşdyk, şol ýerdäki eksgumasiýa işlerini yzarladyk we goşmaça okuwlary guramak ugrunda olar bilen hyzmatdaşlyga başladyk DNK esasly kesgitlemek prosesinde, wakanyň bolan ýerinde-de, morgda geçirilen antropologiki gözlegleriň hem iň ýokary standartlara laýyk gelmegi örän möhümdir. Alymlar haýsy süňk nusgalarynyň DNK berip biljekdigini anyklamaly Şonuň üçin biziň goldawymyz hemmetaraplaýyn. Döwlet şu ýerde edaralary güýçlendirmek, kanunçylyk binýadyny gowulandyrmak, tehniki mümkinçilikleri ýokarlandyrmak we maglumat ulgamlaryny ösdürmek ýaly zatlary öz içine alýar. Bularyň hemmesiniň maksady ýitirim bolanlaryň maşgalalarynyň hakykaty bilmek, adalat gazanmak we öwezini dolmak hukugyny has gowy üpjün etmek, şeýle hem sebitde durnukly parahatçylygy ornaşdyrjak Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň üstünliklerine hyzmat etmekdir Galyndylar, sebäpler we ölüm ýagdaýlary bilen baglanyşykly ähli maglumatlar ulgama goşulýar Täze döredilen ingitirim bolanlaryň maglumat dolandyryş ulgamy Azerbaýjan üçin haýsy artykmaçlyklary üpjün eder? Bu maglumat ulgamy köp sanly moduldan durýar we ýitirim bolanlary gözlemek we kesgitlemek prosesiniň ähli tapgyrlaryny öz içine alýar Modullaryň biri ýitirim bolanlaryň maşgalalary we garyndaşlary üçin niýetlenendir. Bu ulgam arkaly genetiki deňeşdirmeleri goşmak bilen dürli maglumatlary berip bilerler Beýleki modullar esasan döwlet edaralaryny ulanmak üçin. Ulgam eksgumasiýadan başlap, ähli prosesi yzarlaýar. Meýdanda toplanan maglumatlar ulgama girizilýär, soňra morga geçirilýär, bu ýerde galyndylar we ölümiň sebäpleri we ýagdaýlary baradaky ähli maglumatlar sistema goşulýar Ulgam, şeýle hem DNK barlaghanalarynyň işine gözegçilik edýär Mundan başga-da, diňe genetiki maglumatlary däl, eýsem bu ugurda toplanan beýleki maglumatlary hem deňeşdirmegi we deňeşdirmegi aňsatlaşdyrýar. Netijede, dereksiz ýitenleriň maşgalalary ýakynlary hakda mümkin bolan iň doly maglumatlary alyp bilerler diýip umyt edýäris. Bu diňe bir DNK gabat gelişleri esasynda ylmy taýdan tassyklanan şahsyýeti däl, eýsem adamyň ýitirim bolmagy bilen baglanyşykly ýagdaýlary we ýagdaýlary hem öz içine alýar Şonuň üçin bu ulgam örän möhümdir Şol bir wagtyň özünde, ulgam maşgalalara ýitirim bolan adamy onlaýn habar bermäge we işleriniň ýagdaýyny yzarlamaga mümkinçilik berýär Bu prosesiň aç-açanlygyny ep-esli ýokarlandyrar we maşgalalara işleriniň ýagdaýyna hakyky wagtda gözegçilik etmäge mümkinçilik berer diýip umyt edýärin. Köp ýyl bäri jogaba garaşýarlar we indi hakykaty bilmek isleýärler Bu ulgam bar bolan prosesi köp tarapdan döwrebaplaşdyrar, kagyz ýüzünde edilen işleri elektron görnüşine geçirer we ýitirim bolanlary tapmak we ýüze çykarmak mümkinçiligini ep-esli ýokarlandyrar diýip pikir edýärin