Hormuzda 'Çäkli ar alyş': Apaçi ýykyldy, Aýlag ýakyldy | Daşary ýurt habarlary

Soňky sagatlarda Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky harby dartgynlyk täze we has howply tapgyra gadam basdy. Duşenbe güni ABŞ goşunynyň AH-64 Apache hüjüm dikuçary Eýran güýçleri tarapyndan Hormuz bogazynyň golaýynda atylandan soň ar almak kararyna geldi. ABŞ-nyň Merkezi serkerdeliginiň (CENTCOM) utgaşdyrylmagy bilen geçirilen amallarda Eýranyň günorta kenaryndaky radar, howa goranyşy we serkerdelige gözegçilik infrastrukturasy nyşana alyndy Amerikaly bir resminiň sözlerine görä, operasiýanyň çäginde takmynan 20 dürli nyşana urlupdyr. ABŞ tarapy hüjümleriň "proporsional we goragly" bolandygyny öňe sürse-de, ilkinji netijelere görä amerikan işgärleriniň arasynda adam pidalarynyň ýa-da bazalara çynlakaý zeper ýetmändigini mälim etdi Eýranyň metbugaty bu hüjümleriň, esasanam Hormuz bogazynyň töwereginde strategiki sebitleri nyşana alandygyny habar berdi. Şoňa laýyklykda Eýranyň iň möhüm adalarynyň biri bolan Kişm (Keşm) adasynyň, Hormuzgan welaýatynyň Sirik şäheriniň we bogazyň girelgesindäki Kask (Jask) töwereginde partlamalar boldy. Partlama sesleriniň Bandar Abbas sebitinde-de eşidilendigi habar berildi Kişm adasy, Pars aýlagynda Eýranyň iň uly we strategiki adasy hasaplanýar. Dünýädäki nebit söwdasynyň takmynan üçden birinden geçýän Hormuz bogazynda ýerleşýän bu ada diňe bir ykdysady taýdan däl, eýsem harby taýdan hem möhüm ähmiýete eýe Eýran Ynkylap Gwardiýasynyň deňiz elementleri bu ýerde köp ýyl bäri ýerleşýär. Şeýle hem ada radar ulgamlary, elektron aňtaw işleri we deňiz hereketine gözegçilik etmek üçin möhüm merkez hökmünde ulanylýar. Şol sebäpli Waşingtonyň soňky hüjümlerinde esasy nyşana öwrüldi Hormozgan welaýatynda ýerleşýän Sirik, Oman deňziniň kenarynda ýerleşýändigi sebäpli Eýranyň gündogar kenar goragçysynyň möhüm bölegini emele getirýär Şäher Hindi ummanyndan aýlaga çenli söwda we harby deňiz gatnawyna gözegçilik etmekde möhüm rol oýnaýar, şeýle hem Kask porty bilen Bandar Abbasyň arasynda logistika baglanyşyk nokady. Soňky ýyllarda Eýranyň deňiz flotunyň kenarýaka gözegçilik ulgamlary we raketa enjamlary babatynda sebitiň ähmiýeti artdy Hüjümleriň merkezlerinden biri bolan Kask, Eýranyň energiýa howpsuzlygy strategiýasynda aýratyn orny eýeleýär Eýranyň köp ýyl bäri ösdürýän Goreh-Kask nebit turbageçirijisiniň kömegi bilen bu ýurt, Hormuz bogazyna garaşly bolmazdan, Oman deňziniň üsti bilen nebitini eksport etmegi maksat edinýär. Şol sebäpli Kask diňe bir port hökmünde däl, eýsem Eýranyň Hormuzyň ýapylmagyna garşy "strategiki ätiýaçlandyryş syýasaty" hökmünde hem görülýär Bu sebit, şeýle hem, Eýran deňiz flotunyň ýerleşdiriş ýerleriniň biri hökmünde ulanylýar. Oman deňziniň we Hindi ummanynyň derwezesi bolan Kask, Eýranyň deňiz güýçleriniň proýeksiýasynda möhüm rol oýnaýar ABŞ hüjümlerinden soň, Eýranyň Ynkylap Gwardiýasy ar alyş operasiýasyny başlady. Eýranyň çeşmelerine görä, Iordaniýadaky Al-Azraq howa bazasy, Bahreýndäki ABŞ-nyň bäşinji flot desgalary we Kuweýtdäki we beýleki Aýlag ýurtlaryndaky Amerikan harby nokatlary raketa we kamikaze uçarmansyz howa hüjümleri bolupdy Eýran hüjümlerde F-35 hangarlarynyň we serkerdelik merkezleriniň urlandygyny öňe sürse-de, Waşington howada köp sanly raketanyň we uçarmansyz uçaryň ýok edilendigini habar berdi. Ilkinji netijelere görä, çynlakaý ýitgi bolmady Iňlis dilindäki halkara habar beriş serişdelerinde we sebitleýin howpsuzlyk habarlarynda tapawutlanýan umumy pikir, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň bu hüjümleri has giň söweşiň başlangyjy hökmünde däl-de, “gorkuzma görkezişi” hökmünde görkezmäge synanyşmagydyr. Şeýle-de bolsa, bu ugurdaky ösüşler tersine görkezýär Sebitdäki diplomatik we harby çeşmeler operasiýalaryň dört sagada golaý dowam edendigini we Eýranyň günorta kenaryndaky howa goranyş ulgamyna basyş etmegi maksat edinýändigini mälim etdi. Şol çeşmeler Hormuz bogazyny açmak baradaky diplomatik tagallalaryň bu soňky wakalar sebäpli uly zyýan çekendigini mälim etdi "Wall Street Journal" gazetinde we Amerikanyň howpsuzlyk toparlarynda çap edilen baha berişlerde Apaçi wakasynyň Ak tamda ilki bilen kembaha garalýandygy aýdyldy, ýöne harby brifinglerden soň Waşington ar almak kararyna geldi Arap metbugatynda geçirilen derňewler hüjümleriň diňe Eýran bilen ABŞ-nyň arasynda bolman, eýsem Aýlag ýurtlarynyň hakykatdanam konfliktiň bir bölegine öwrülendigini nygtady. Aýratynam Bahreýnde, Kuweýtde we Iordaniýada duýduryş derejesi ýokarlanan hem bolsa, sebitdäki energiýa desgalary we deňiz ulaglary ýene-de howp astyndady Pars dilinde ýaýlym berýän Eýranyň metbugatynda Kişm, Sirik we Kaska garşy tankytlar bar. Hüjümler "Eýranyň deňiz agdyklyk etmegine gönükdirilen synanyşyklar" hökmünde kesgitlenilen hem bolsa, Ynkylap goragçylary täze hüjümlere has berk jogap berjekdiklerini habar berdiler. "Roýter" habar gullugynyň beren beýanatynda Eýran tarapy "aşa we kesgitli jogap" çykyşyna ünsi çekdi Apaçi dikuçarynyň düşürilmegi bilen başlanan krizis, Hormuz bogazyndan Iordaniýa çöllerine, Bahreýn portlaryndan Kuweýt bazalaryna çenli birnäçe sagadyň dowamynda giň konflikt zynjyryna öwrüldi. Waşington muny “proporsional jogap”, Tähran bolsa “kanuny ar alyş” diýip atlandyrýar. Şeýle-de bolsa, Aýlagda nebitiň bahasynyň ýokarlanmagy, hüşgärlikler we Hormuz bogazy nyşana alynmagy, taraplaryň ulanýan kesgitlemelerine garamazdan sebitiň täze möwjemek döwrüne gadam basandygyny görkezýär Stambulyň Saryýer şäherinde IETT awtobusyna düşen 81 ýaşly ýolagçy, keselhanada aradan çykdy. (AA)