Suratyň taryhy - GÖRNÜŞ, örgünleriniň pidasy

Suratda görkezilen bu ýadygärlik uzak döwür - 1960-njy ýyllar hakda aýdýar. Baselýefden ýüzüne pagta meýdanlarynyň şemaly we agyr zähmeti gözüniň alnynda duýup bolýar ... Sewil Gaziýewa ... Azerbaýjan obasynyň, Sowet zähmet ideologiýasynyň we aýal-gyzlaryň işiniň nyşanyna öwrülen at ... Ilkinji aýal mehanizatorlaryň biri hökmünde ol diňe bir enjamlary däl, eýsem pagta meýdanlaryndaky stereotipleri hem "dolandyrdy". Gynansagam, gysga ömrüň betbagtlygy Sewil Gaziýewanyň adynyň kölegesinde dur. Modern.az sahypasynyň "Suratyň taryhy" bölüminde görkezilen suratdaky bu ýadygärlik Sewil Gaziýewa ölenden 7 ýyl soň 1970-nji ýylda guruldy. Suratyň görkezilmegi tötänleýin däldir. Şu gün, 1-nji iýunda pagta ýygnamak bilen meşhur bolan we respublikanyň Sovietokary Sowetiniň orunbasary wezipesine saýlanan we ölenden soň Sosialistik zähmet gahrymany diýen ada eýe bolan Azerbaýjanda ilkinji zenan mehanik Sewil Gaziýewanyň doglan güni Sewil Hamzat Gaziýewa 1940-njy ýylyň 1-nji iýunynda Zagatala etrabynda dünýä indi. Kakasy uruşdan gaýdyp geleninden soň nädip ýaralanandygyny we şepagat uýalarynyň esgerleriň ýaralaryny nähili geýendigini aýdanda, Sewilýada lukman bolmak isledi. 1958-nji ýylda orta mekdebi gutarandygyna garamazdan resminamalaryny häzirki Azerbaýjan döwlet lukmançylyk uniwersitetine tabşyrdy, ýöne ýaryşdan geçip bilmedi. Emma Zagatala-da gaýdyp gelenok. Bir gün gyzlar üçin çeperçilik mekdebiniň açylmagy barada bildiriş bar. Ol Bakuwyň Montin şäherçesindäki 5-nji çeperçilik mekdebiniň poligrafiýa hünärine kabul edildi. 1959-njy ýylda bir habar SSSR-e ýaýrady: Tursunoý Ahunowa atly 23 ýaşly özbek gyzy bir günde pagta ýygýan adam bilen ýüz adam ýaly “ak altyn” ýygnaýar. Özbek gyzynyň zehini baradaky habar Sewil Gaziýewanyň durmuşyny bir gezek üýtgedýär. Sürüji-mehanik bolmak kararyna gelýär. “Sewiliň” 4 dosty hem bu inisiatiwa goşulýar: Dilafruz Okagguliýewa, Solmaz Kanbarowa we Nejiba Gurbanowa. Şol döwürde "Azerbaýjan ýaşlary" we "Molodýoj Azerbaýjan" gazetleri "Tigiriň arkasyndaky gyzlar!" Hereketiň ilkinji inisiatorlary Sewil Gaziýewa, Dilafruz Okagguliýewa, Solmaz Ganbarowa we Nejiba Gurbanowa respublikanyň ähli gyzlaryna ýüz tutma hatyny çap etdi. Sewiliň başlangyjyna 58 gyz goşuldy we Bakunyň Bina obasyndaky 1-nji oba tehniki hünärment mekdebinde pagta ýygýan maşynlary nähili ulanmalydygyny öwrenip başlady. 1961-nji ýylda Sewilýa mekdebini gutardy we Mil düzlügindäki Beýlaganda (öňki ddanow etraby) 5-nji pagta fermasyna bellendi. 1961-nji ýylyň oktýabr aýynda Kommunistik partiýanyň hataryna goşuldy. 1962-nji ýylda Daşkentde Merkezi Aziýa we Zakawkaziýa pagta öndürijileriniň ýygnagynda - SSSR-iň başlygy Nikita Hruşewiň gatnaşan ýygnagynda Sewil Gaziýewa söz berildi we ol çykyş etdi. Sewiliniň SSSR baştutanynyň öňünde eden çykyşy el çarpyşmalar bilen garşylandy. 1962-nji ýylda awtoulagda bir günde 160 tonna pagta ýygnan Sewilýanyň şöhraty Azerbaýjanyň çäginden çykdy. Oňa sowgat hökmünde "Moskwiç" awtoulagy berilýär. Şol döwürde Sewil Azerbaýjanda awtoulag süren ilkinji aýal boldy. 1962-nji ýylda Azerbaýjan Oba hojalyk institutynyň mehanizasiýa fakultetine giren Sewil Gaziýewa hem işleýär, hem-de ýarym gün işleýär. 1962-nji ýylda Azerbaýjan Komsomolyň XXIII gurultaýynyň wekili saýlandy. 1962-nji ýylda Azerbaýjanyň meşhur pagta daýhanlaryndan birine öwrülen Sewil Gaziýewa enjamy bilen 190 tonna pagta ýygnady. 1963-nji ýylda Sewil Gaziýewa gyzlar brigadasyny döretmek isledi. Şol ýylyň mart aýynda zähmeti üçin Gyzyl baýdak ordeni bilen sylaglandy. Soň bolsa, Azerbaýjan SSR-iň Sovietokary Sowetiniň orunbasary wezipesine hödürlendi. 1963-nji ýylyň aprelinde Sovietokary Sowet Soýuzynyň ilkinji mejlisiniň açylyş dabarasynda Sewil Gaziýewa deputat hökmünde çykyş etdi. Deputat saýlananda 23 ýaşyndady. Sewil Gaziýewa 1963-nji ýylda pajygaly ýagdaýda aradan çykdy. Bu betbagtçylyk barada Sewilýanyň dosty we köp ýyllap Kommunistik partiýada ýolbaşçy wezipelerde işleýän Çingiz Farajow "Sewilýa Mile düzlüginden geçdi" atly ýatlamasynda bu wakany şeýle suratlandyrdy: "1963-nji ýylyň altyn güýzüni ýatdan çykarmaýaryn. Zhdanow) we Azerbaýjanyň LKGI Merkezi komiteti tarapyndan Fuzuli etraplary, 2-nji on günüň içinde sürüji mehanikleriň arasynda iň köp pagta ýygnamak üçin Sewilýa oba hojalyk birleşiginiň we Azerbaýjan LKGI merkeziniň wagtlaýyn gyzyl baýdagyny aldy. Komitetiň wagtlaýyn ýazgysy bilen sylaglandy. 27-nji sentýabrda, öýlän sagat 2-de men Sewilýa meýdançasynda boldum. Respublikan oba hojalyk tehniki birleşiginiň başlygy M.Halilow Sewil Gaziýewa wagtlaýyn gyzyl baýdak gowşurdy. Şeýle hem, Azerbaýjan LKGI Merkezi komitetiniň wagtlaýyn ýazgysyny Sewilä berdim. Soň bolsa hemmämizi meýdan düşelgesindäki derýa çagyrdy. Sewilýanyň ejesi Anakhanim daýza hem şu ýerde. Agşam 8 bolardy. Hemmeler dargady. Surat isturnalisti ashaşar Bagirow ikimiz Tarla lagerinde galdyk. Şol gün ashaşar Sewilini dürli görnüşde surata aldy ... Sewil iňňe üstünde oturan ýaly, näme üçindir gaty alada galdy. Ol: "Bu gün köp wagtymy ýitirenimden has az pagta ýygnadym, Sardar Imraliýew we Dilafruz Okagguliýewa şu gün awtoulagda köp pagta ýygnap, menden öňe geçer" diýýärdi. Garaňky düşse-de, Sewil bir-iki sany pagta ýygnamak kararyna geldi. Maşyny meýdana sürdi Adatça Sewilýa 2 maşyn bilen pagta ýygýardy. Şeýle hem, ýaryş dosty Sardar Imraliýewe ýetmek üçin gijelerine işledi. Wagt ýitirmezlik üçin bir awtoulagdan düşüp, beýleki awtoulagda oturdy. Kömekçisi Ganimat awtoulagyň kellesini boşadyp, indiki kolleksiýany taýýarlaýardy. Sewil "gök gämisini" hatarlaryň arasyna sürdi we enjamyň agzyny gyrymsy agaçlarda galan pagta gönükdirdi. Ol howlukdy, eýýäm garaňkydy, hatarlary anyk tapawutlandyryp bolmaýardy. Maşynlaryň çyralaryny ýakdy we tizligini birneme ýokarlandyrdy. "Çygly bolýança iki-üç sapar ederin" -diýdi. Çingiz Farajowyň pikiriçe, pagta meýdanynyň ortasyna ýetende, Sewil maşynyň sorujy bölüminiň "boş işleýändigini", ýagny pagtany sorup, bunkere eltip bilmejekdigini duýdy. Şeýdip, tormozy urýar we ulagy saklaýar. Başga bir wagt bolan bolsa, motory öçürip, işini ýerine ýetirerdi. Munuň üçin wagt ýokdy. Çalt ýere zyňylýar. Gurluşyň ýokarsyny ýapýan "galkany" bir gapdala itýär. Eplenmeler - dik ýagdaýda gapdalynda ýerleşdirilen şahalar şeýle bir çalt aýlanýardy welin, gyzgyn man onuň ýüzüni basdy. Seresaplylyk bilen seredýär we iki şahanyň saklanandygyny görýär. Bir topar pagta herekete getirip, şahalaryň arasynda "ýapyşdy". Sewil birneme öňe egilýär, elini egriji pyçaklaryň "pyçagyndan" goraýar, pagta wilkasyna ýetýär, çykarmak isleýär. Şol pursatda kellesiniň arkasyndan agyr zarba alýar. Eplençler, "gürleşýän" ýaly, şol bir wagtyň özünde galyň örümini "tut". Çingiz Farajow şeýle ýazýar: "Ejesi Anakhanim daýza maňa Sewiliň awtoulagynyň uzak wagtlap meýdanyň ortasynda durandygyny aýtdy. Näme boldy diýip pikir edýärin. Ol kömekçisi Ganimata jaň edip, ony Sewile iberdi. Ganimat giden badyna gaýdyp geldi. Gygyrdy we tolgundyrdy. şäher. Kopdu Sewilin sahəsınııııııııdın, Lukmanlar, Sewil heläkçilikden ölmedi, ýöne ýürek keselinden üç sagat geçmänkä, Döwlet Howpsuzlyk Komitetinde işleýän Heýdar Aliýew heläkçilige uçrady diýen karara geldi jaýlanyş Zagatala iberildi. Müňlerçe adam ýoluň gyrasyna ýygnandy we Sewilýanyň tabytynyň golaýynda gül goýdy. Zagatala şäher gonamçylygynda uly ýöriş geçirilýär. Çingiz Farajow öz ýatlamalarynda şol bir wagtyň özünde-de "Sowil" adyny aldy. 1966-njy ýylda, öleninden 3 ýyl soň, Sewil Gaziýewa Sosialistik zähmetiň gahrymany diýen ada eýe boldy. Heýkeltaraş Munawwar Rzaýewa gatnaşdym. Awtobuslary Zagatala, Beýlagan we Bakuda ýerleşdirildi. Sewil Gaziýewanyň ady Beýlaganda işleýän 5-nji döwlet fermasyna berildi. Azerbaýjanyň Merkezi komiteti LKGI öňdebaryjy sürüjileri we mehanikleri sylaglamak üçin Sewil Gaziýewa adyndaky baýrak döretdi. Jahangir Mammadowyň gahrymanyň durmuşy barada ýazan "Dan ýyldyzy" oýny sahnalarymyzyň bezegi boldy. Azerbaýjanyň halk şahyry Nabi Hazri "Günüň uýasy" goşgusynda Sewil Gaziýewanyň batyrgaý eserini we ajaýyp keşbini döretdi. "Günüň uýasy" goşgusy Bileleşik Lenin Komsomolyň baýragyna mynasyp boldy. Sewiliýanyň işleýän fermasynda Beýlagan etrabynda Sewiliýanyň öý muzeýi döredildi ". 1963-nji ýylyň sentýabr aýynda bolup geçen betbagtçylykdan birnäçe wagt soň Sewiliň ölümi barada dürli myş-myşlar peýda boldy. Käwagt Sewil Gaziýewanyň ölümi tötänlik däl diýýärler, sabotasiýa arkaly ýok etdiler we ölümini galplaşdyrdylar Söhbetdeşlikleriniň birinde aýal dogany Sona Gaziýewa Sewiliň ölümini betbagtçylyk diýip atlandyrmady: "Uýamyň ölümine awariýa hökmünde baha berildi, ýöne bu prowokasiýa diýip pikir edýärin. Uýam gaty seresap bolansoň, howpsuzlyk düzgünlerini berjaý etmegi mümkin däldi 1970-nji ýylda Bakuwda gurlan baselýef ýadygärliginde Sewilýa wagtdan aýryldy we ölmez-ýitmez boldy. Heýkeltaraş Munawwar Rzaýewa tarapyndan taýýarlanan ýadygärlik 2002-nji ýylyň tomsunda gaýtadan dikeldildi. Sewil Gaziýewanyň esasy böleginiň şekillendirilen eserine seredýänleriň hemmesi bir soraga duçar bolýar: näme üçin zähmet gahrymanlary käwagt agyr işlerinde ýitýärler? Sewil Gaziýewanyň hekaýasy bir nesliň zähmet romantikasynyň galyndylary, şeýle hem agyryly hakykaty