"Creatoraradanyň elini egnimde elmydama duýýardym ..." - Hüseýin Büýükfırat

Söhbetdeşimiz, haýyr-sahawatçy Türkiýäniň we Azerbaýjanyň (TUIB) işewürler we senagatçylar jemgyýetçilik birleşiginiň müdiriýetiniň başlygy Hüseýin Büükfırat 30 ýyla golaý wagt bäri, Türkiýe-Azerbaýjan gatnaşyklary pudagynda söwda, sosial we medeni gatnaşyklaryň ýola goýulmagynda öňdebaryjy rol oýnap, iki ýurtda-da strategiki başlangyçlar etdi Jemgyýetçilik işlerini 1993-nji ýylda talyplar üçin kitap kampaniýasy bilen başlan, 1994-nji ýylda Azerbaýjan Musulman Talyplar Bileleşigini esaslandyran, Garabag söweşinde şehit bolanlara kömek bermek üçin çärelere ýolbaşçylyk eden we IHH we Azerbaýjanda Milli Duşuşyk Hereketiniň wekili wezipesine bellendi. Azerbaýjanda, Gyzlar Gurhan Kursy, Hafizlik Merkezi, Ahiska türkleriň ykjam ýaşaýan Saatli etrabynda metjit gurmak ýaly başlangyçlary durmuşa geçirdi. Taryhyň we medeni mirasyň goralmagyna aýratyn ähmiýet berýän Hüseýin Büükükfirat, Kawkaz Yslam Goşunynda şehit bolanlaryň mazarlarynyň dikeldilmegine, Hojaly genosidi bilen baglanyşykly bilim çärelerini we ylmy simpoziumlara işjeň gatnaşdy "Cojug Marjanli Ösüş Taslamasy", TÜIB we KOBIA tarapyndan Jabraýil etrabynyň Kojug Marjanli obasynda işden boşadyldy, merkezi Azerbaýjan Respublikasynyň prezidenti jenap Ilham Aliýew we Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti jenap Rejep Taýyp Erdogan açdy. 2022-nji ýylda Azerbaýjan döwletine eden ajaýyp hyzmatlary üçin Prezident Ylham Alyýew tarapyndan "Ösüş" medaly bilen sylaglandy. Watançylyk urşy döwründe, onuň başlangyjy bilen "Bir millet, bir ýürek" halkara ynsanperwer platformasy döredildi, platformanyň çäginde Azerbaýjanyň 33 şäherinde 2300-den gowrak şehit we pida bolan maşgala zyýarat edildi. Mundan başga-da, şehitleriň we gaz maşgalasynyň agzalary bolan 19 azerbaýjanly talyp bakalawr bilimini almak üçin Siwas respublikasy uniwersitetine iberildi Jenap Huseýn, çagalyk we irki ýaşlygyňyz Türkiýäniň Şanlyurfa sebitinde - Bozowa sebitinde geçirildi. Şol ýyllar indiki durmuş ýoluňyz üçin ahlak binýady hökmünde nähili rol oýnady? Urfa, Mesopotamiýa diýýän gadymy geografiýamyzyň ýüregidir we hakykatdanam adamzat üçin örän möhüm ýerdir. Elbetde, her kimiň doglan ýeri we doglan ýeri möhümdir, sebäbi bir söz bar: "Adamyň watany onuň doglan ýeri we çagalygydyr". Hawa, çagalygymyz aýry-aýry watanymyz, emma Urfa hem belli bir derejede adamzadyň watanydyr. Mezopotamiýa - taryhyň asyry. 12,000 ýyllyk taryhy bolan Gobeklitape, häzirki wagtda bütin dünýä ýakyndan yzarlanýar we gezelenç edýär, bu ýurtlarda ýerleşýär. Men durmuşyň şol gadymy ýadynda, ýagny taryhda ilkinji oturymly sebitde doguldym we ulaldym. Soňrak, ýalňyşmaýan bolsam, takmynan 2000-nji ýyl boldy, Gobeklitape gazuw-agtaryş işlerine ýolbaşçylyk eden dünýä belli professor we beýik nemes alymy Klaus Şmidti Azerbaýjana çagyrdym. Hiltonda ajaýyp çäre geçirdik, ajaýyp programma taýýarladyk we ol ýerde Göbeklitepe düşündirdi. Soňra ADA uniwersitetinde, soň bolsa Ylymlar akademiýasynda çykyşlar boldy. Bularyň hemmesi arhiwlerde, TRT we beýleki habar kanallarynda ýaýlyma berildi. Klaus Şmidt mikrofony alyp gürläninde zala tarap öwrüldi we: "Hüseýin Beýi 7 ýaşyndan bäri tanaýaryn" -diýdi. Elbetde, hemmeler gyzyklandy: 7 ýaşly çaga nädip nemes professory bilen tanyş bolup biler? Esasy zat, 80-nji ýyllaryň şol dartgynly döwürlerinde gazmak üçin şol sebite gelenlerinde, howpsuz gaçybatalga we täsirli adamlaryň goragy zerurdy. Derňew geçirdiler we atamy tapdylar - sebitiň öňdebaryjy şahsyýetlerinden, taýpa ýolbaşçylaryndan biri. Atam olaryň maksadyny öwrenende: "Elbetde, gel. Bu ýere taryh we ylym üçin gelen bolsaň, ähli şertleri üpjün ederis" -diýdi. Olara uly jaý gerekdi, atam olara uly jaýymyzy berdi. Men şol wagt 7-8 ýaşymdadym. Biz henizem olar bilen gaty gowy gatnaşykda. Soragyňyza gaýdyp gelsem, çagalygymy we irki ýaşlygymy geçiren ýerlerim taryhdan doly. Rowaýatlara görä, Hezreti Adamyň ýaşan ilkinji ýeri, ilkinji oba hojalygy, ilkinji şäherleşme we medeniýet şu ýerden başlandy. Biziň şäherçämiz "kesiş nokady" - Urfa bilen Adýaman aralygyndaky upewfrat derýasynyň logistikasy diňe gämiler bilen mümkindi we bu gämiler taryhy taýdan maşgalamyz, atalarymyzdy. Ahlak esaslary barada aýdylanda bolsa, atamdan galan "otag" bardy. Ol ýerdäki öýümize gelenleriň hemmesini garşy alardy. Atam bize çagalygymyzda jemgyýetçilik durmuşynyň düzgünlerini öwretdi: "Öýdäki myhmanlardan ýokary oturmaýarlar", "Ulular gelende tur", "Stoly wagtynda düzüň, myhmandan:" Açmy? " sorama, nahary göni getir. " Şol otag biziň üçin "durmuş uniwersiteti" boldy. Şol ýerde durmuşymyzda iň möhüm zady - janyny aýamanlyk etmegi öwrendik. Atam myhman däl wagty, daşary çykyp, geçip barýanlary stoluna çagyrýardy. Bular her jemgyýetiň ahlak kadalary. Şol gurşawda, Hudaýyň älemi haýsy kanunlar bilen dolandyrýandygyny we hiç zadyň tötänleýin bolmaýandygyny duýduk. Meniň pikirimçe, Creatoraradyjy gowy adamlara wezipe ýükleýär we olara ahlak kadalaryny berýär. Urfa, pygamberleriň geografiýasy, Ybraýym pygamberiň doga eden ýerleri. Bu doga durmuşymyza goşant goşan bolsa, diňe minnetdar. Elmydama thearadanyň elini egnimde duýdum we onuň ýüze çykmalaryny ömrümiň her pursatynda gördüm Azerbaýjana ilkinji saparyňyz haçan boldy? Azerbaýjana 90-njy ýyllaryň başynda geldim. Bilýärsiňizmi, şol döwürler garaşsyzlyk ugrundaky göreş we Garabag we Bosniýa wakalary sebäpli bu sebitlerde her bir türk we musulman ýaşyň ünsüni özüne çekýän döwürdi. Uniwersitet saýlanylanda, tanyşlarymyz Azerbaýjana maslahat berdiler. Uly doganym şol döwürde Adýamanyň milli bilim müdiri bolup işleýärdi. Ol maňa "bu gowy pursat, munuň üçin git" diýdi. Ine, şeýdip gelip, lukmançylyk uniwersitetiniň dermanhana fakultetine girdim. Durmuşymda gyzykly bir nuans bar, köplenç ykbal hakda öňünden arzuw edýärin. Azerbaýjana gelmezden ozal ak atlarda ruhanylary gördüm. Meni we maşgalamy bu tarapa - Azerbaýjana alyp barýan ýalydy. Bizi ugratdylar we yzymyza suw guýdular. Şeýle ruhy, owadan düýşdi. Şol düýşden 3-4 aý soň, ýene seretdim we hemme zat oňat geçdi we men eýýäm Azerbaýjanda Bakuda ilkinji gezek geleniňizde nähili duýgularyňyz bardy? Ilkinji gezek Bakuda geleninde - 1992-nji ýylyň dekabrydy. Bu ýerdäki ýagdaý gaty kyn - komendant sagady, komendant sagady ... thoseurduň kyn günleri. Çörek, iýmit üçin nobat ... Ylymlar akademiýasynyň metro bekediniň golaýyndaky umumy ýaşaýyş jaýynda galýardym, gowy çörek tapmak üçin lukmançylyk uniwersitetine gitmeli boldum. Emma Urfanyň asly hökmünde özümi bu ýerde hiç wagt keseki duýmadym. Egin-eşiklerimiz, sözleýişimiz, ruhubelentligimiz şeýle bir meňzeşdi welin, bu ýeri ilkinji günden bäri gowy görýärdim. Şol ýyllarda elmydama "näme edip bileris?" Diýip soraýardyk. diýen sorag bilen ýaşadyk Şol wagt bu sorag bilen özüňize nähili maksatlar goýduňyz? Ilkinji hepdelerde nämäniň ýoklugyny gördüm. Myselföne öz-özümden soradym, Hudaý hanym bizi bu ýere getirdi, bu ýerdäki adamlara we özümize nädip kömek edip bileris? Şonuň üçin maksat goýdum we işe başladyk. Bu ýere gelmezimden ozal Türkiýede kitap dükany bardy. Bagtymyza, maşgalamyzyň ýagdaýy gowydy. Kitap dükanyny ol ýere iki bölege böldüm: bir tarapdan täze kitaplar satyldy, beýleki tarapynda bolsa, pul alyp bilmeýän talyplar üçin mugt okalýan otag gurdum. Adyny ýazyp, kitaby alyp, okap, yzyna gaýtaryp berdiler. Bu başlangyç Adýamanda uly seslenme döretdi. Soň agam muny mekdepleriň hemmesine aýtdy: "Bäş minut wagt sarp edip bilersiňizmi?" kampaniýa hökmünde başlandy we tutuş Türkiýä ýaýrady. Bu kitap ýasamak däbi häzirem dürli atlar bilen Türkiýede dowam edýär. Bu kitap hereketini Azerbaýjanda talyp wagtym başladym we bu ädim ýaşlaryň arasynda uly duýgudaşlyk döretdi 24 ýaşyňyzda Azerbaýjanda "Musulman talyplar bileleşigini" döretdiňiz, bu pikir nädip ýüze çykdy? Dürli ýurtlardan gelen talyplary birleşdirmek pikiri bilen bu birleşigi esaslandyrdyk. Diline ýa-da milletine garamazdan, şol bir musulman ymmatynyň çagalary hökmünde birleşmek we ajaýyp işleri etmek we boş wagtlarymyzy netijeli we peýdaly geçirmek kararyna geldik. Ilki bilen futbol ýaryşlary geçirdik, soň kompýuter we dil kurslaryny, teatr klublaryny döretdik we magazineurnal çap etdik. Şeýle hem, binany kärendesine alyp, medeni merkez hökmünde ulanýarys. Şol ýyllarda assosiasiýamyz tarapyndan sahnalaşdyrylan oýunlarymyz bilen Şeki, Ganja we beýleki sebitlere gezelenç etdik. Birek-birege dil tapmak aňsatdy, sebäbi medeniýet, sungat, edebiýat we kitap ýaly umumy gyzyklanmalarymyz bar. Adýamanda başdan geçirenlerim hem şol döwürde maňa köp peýda getirdi Garabagyň mowzugy durmuşyňyzda hemişe möhüm orny eýeledi - ýerlerimiz basyp alanda-da, ýeňişden soň. Azerbaýjanyň hukuklary meselesine nähili çemeleşdiňiz - muny raýat borjy ýa-da ahlak borjy hökmünde gördüňizmi? Bu meniň üçin ahlak borjydy. 1990-njy ýylda Azerbaýjana gelenimden birnäçe wagt soň, şol wagt Türkiýede bolanymda, deputat Nakmeddin Erbakandan jaň aldym, muny aýtdy. gyssagly Azerbaýjana git, Garabagdan ýaralananlar bar, sen şol ýerde galmaly we goldaw bermeli. Soňra Rejep Taýyp Erdogan hem geldi we Heýdar Alyýew bilen gaty gowy duşuşdy, menem şol duşuşyga gatnaşdym. Heýdar Alyýew beýik lider we syýasy zehin, men şol agyr ýyllarda ýurdy betbagtçylykdan nädip halas edendigine şaýat boldum. Jenap Erbakan meniň üçin hemişe ruhy görelde boldy, maňa uly pikirlenmegi öwretdi. Onuň bilen duşuşanyňda, bütin dünýäni ýeňip bilersiň öýdüpdiň. Dünýä syýasatynda iň möhüm şahsyýetleriň biri, zehinli inerenerdi. Hatda Germaniýada-da tank hereketlendirijileri barada şeýle bir oýlap tapyş etdi, soň nemesler: "Bu barada wagtynda bilsedik, Sowetler ýeňilmezdik" -diýdi. Ruhy goldawy we açan gözýetimleri meniň durmuşymda aýgytly rol oýnady. Jenap Erbakanyň bu sözünden soňam Garabag hemişe ýüregimde galdy. Garabag basyp alnanda, elmydama çadyr şäherlerine baryp görýärdik, her sebitden diýen ýaly bosgun maşgalalary bilen duşuşýardyk we haýyr-sahawat we kömek bilen meşgullanýardyk. Hojaly şaýatlary bilen bilelikde şol ýyllarda Türkiýä gitdik. Türkiýäniň Milli mejlisinde azerbaýjan baýdagyny açan ilkinji adam boldum. Soň bolsa maňa bu ýerde baýdak açyp bilmejekdigiňizi aýtdylar. Diýdim, gol çekýärin, ýöne şonda-da şol baýdagy şol ýerde galdyraryn (gülýär). Polisiýa başlygy hem oňa minnetdarlyk bildirdi, ahyrynda "gowy etdiň" diýdi. Şol ýyllarda Medisina uniwersitetinde okap, Semaşko (Kliniki lukmançylyk merkezine) bardym we ýaralananlary gördüm. Bir türk gelip, olary gözlemegi olara uly ahlak güýji berdi. Kalbajar we Fuzuliden gelen bosgun dostlarym 30 ýyl bile boldular, çagalaryna öýlendik we gowy işlere gatnaşdyk. Bu gün mugt Garabagymyzyň bardygyna minnetdar. Indi - ýeňişden soň, men türk we azerbaýjanly telekeçileri özbaşdak ýa-da TUIB (Türkiýe-Azerbaýjan jemgyýetçilik işewürler we senagatçylar birleşigi) başlygy hökmünde öz dogduk Garabagda maýa goýmaga we işewürlige çagyrýaryn Şeýle hem uzak wagtlap Azerbaýjanda Kawkaz Yslam Goşunynda şehit bolanlaryň yzlaryny gözlediňiz. Taryhy ýadyňy goramak näme üçin beýle möhüm? Bir nakyl bar: Geçmişini bilmeýän adam geljegini bilenok. Adam iň bolmanda soňky 100 ýylyň taryhyny gowy bilmelidir diýip pikir edýärin. Taryh bize milletleriň ahlak kadalaryny we däp-dessurlaryny berýär. Taryh ata-babalarymyz bilen biziň arasyndaky köpri. Geçen asyryň başynda Kawkaz Yslam Goşunynyň esgerleri doganlary üçin bu ýerde öldi. Sowet döwründe olar bu ýady öçürmek islediler, ýöne şol mazarlary we yzlary täzeden açmak biziň borjumyz hasapladyk. Bu biziň umumy taryhymyz we öwrenilmeli, gözlenmeli we goralmaly Öz sözleriňiz bilen, Azerbaýjan haçan geografiýaňyzyň merkezine öwrüldi? Özüňizi has köp degişlidigiňizi duýýarsyňyz - Sanliurfa ýa-da Baku? Bu ýere gelen ilkinji günümden bäri ýüregim bilen bu ýere baglandym. Youngöne kiçi oglum Ebrary bu topraga gömenimden soň, Azerbaýjan meniň watanym boldy. Türkiýe bilen Azerbaýjan meniň üçin aýrylmaz düşünjeler. Taryhy taýdan şeýle boldy; Urfamyzda kökleri Ganja gelip çykan köp taýpa bar. Countryurdy söýmek ýürekden aýrylyp bilinmeýän mesele, ýöne iň uzak ýaşan şäherim Baku. Men 20 ýaşa çenli Türkiýede boldum, şondan soň bütin ömrüm Bakuda geçirildi. Bakuwyň köçelerini Türkiýäniň köp şäherlerinden has gowy bilýärin. Bu ýerde bolmagym, bu respublikanyň garaşsyzlygynyň gaýtadan dikeldilmeginiň taryhyna gabat gelýär, şu ýyllarda hemme zat meniň gözümiň öňünde bolup geçdi. Azerbaýjanyň raýat urşy bilen ýüzbe-ýüz bolýan şol ganly ýyllaryndan başlap, Heýdar Aliýew häkimiýet başyna gelýänçä we ondan soň, Azerbaýjanyň ösmeginiň we ösüşiniň janly şaýady men. Häzirki wagtda Azerbaýjan Kawkazyň parlaýan ýyldyzy we bu bizi gaty begendirýär Çagany ýitirmek ýaly ykbalyň iň erbet synagy bilen ýüzbe-ýüz bolanyňyzda, teselli hökmünde nämä pena berdiňiz? Men Hudaýa pena berdim. Çaganyň agyry, dünýädäki hiç zat bilen deňeşdirip bolmajak agyrydyr, edil adamyň eli we goly döwülen ýaly, ol ömürboýy "maýyp" bolup galýar. Düwürtik ýarasy hiç wagt bejerilmeýär. Biz Hudaýa ynanýarys, biz musulmanlar, diňe öz imanym bilen durup, iş we hyzmat bilen meşgullanýaryn. Şeýle-de bolsa, bu synaga Hudaýa tüýs ýürekden ynanmak arkaly çydap bolar Azerbaýjanlylaryň ruhy aýratynlyklary haýsylary haýran galdyrýar? Bu ýerdäki köp sebitlere we obalara aýlanyp gördüm. Ol ýerdäki ynam maňa gaty tanyş. Indi köp ideologiýa we syýasy gyzyklanma käwagt din bilen garyşýar adynda peýda bolýar we düýbünden başga ýerlere hyzmat edýär. Emma, ​​Azerbaýjanda diniň jemgyýetde örän yhlasly, arassa we "başlangyç" bolup galýandygyny görýärin. Bu ýerde iman, araçysyz baglanyşyk ýaly gönüden-göni hyzmatkär bilen Hudaýyň arasynda. Ikinjiden, Sowet sistemasynyň kynçylyklaryna we Garabagyň uzak wagtlap dowam eden agyrysyna garamazdan, adamlar ruhy taýdan gorap saklamagy başardylar Meniň bilşime görä, türk teleseriallarynyň birinde azerbaýjanly haýyr-sahawatçy Hajy Zeýnalabdin Tagiýewiň roluny ýerine ýetirdiňiz ... Tagiýewe bolan bu söýgi nireden gelýär? Hajy Zeýnalabdin Tagiýewe bolan hormatym we söýgim aslynda tötänleýin başlandy. Bakuga ilkinji gezek gelenimde, Zeýnalabdin Tagiýewiň adyndaky köçede galdym. Köçäniň adyna seredip, munuň kimdigini bilýärin. Men haýran galdym. Soň bolsa, ol hakda kitap satyn alyp, okanymda, bu adama haýran galdym, bu beýik şahsyýetiň durmuşy maňa ýakynlaşdy. Durmuşda hiç zat tötänlik däl diýip pikir edýärin; tötänleýin ýaly görünýän bu tawafuk, soňundan haýyr-sahawata gatnaşmagymda ruhy rol oýnandyr. Tagiýewiň ýüz ýyl mundan ozal Yslam geografiýasy boýunça ilkinji gyzlar mekdebini açmagy, bilime berýän ähmiýeti we dünýäniň dürli künjeklerine - Türkiýedäki ýer titremelerinden Afrika we Bangladeşe çenli täsir galdyrdy. Türkiýedäki her bir adam bu beýik adamy tanamaly diýen karara geldim. Bu ahlak borjuny ýerine ýetirmek üçin "Paýtagt: Abdulhamid" seriýasynyň prodýuseri dostum Yususif Eren Esenkal bilen gürleşdim. Netijede, Tagiýewiň Soltana baryp, oňa göwher bilen bezelen Mukaddes Gurhany sowgat beren şol taryhy sahnada işledik we men bu roly özüm ýerine ýetirdim. Türk teleseriallarynda elmydama doganlyk Azerbaýjan bilen baglanyşykly pursatlaryň bolmagyny isleýärdim. Soňrak "Alparslan", "Dirilish Ertogrul" ýaly seriýaly prodýuserler bilen söhbetdeş bolduk we ol ýerde Azerbaýjan temasynyň üstünde işlemegi başardyk. Mahabatlandyryş missiýasydy we gaty gowy işledi. Meniň pikirimçe, Azerbaýjan Türkiýäni gaty gowy bilýär, ýöne türk tarapynda bu maglumatlar birneme doly däl. Garabagyň ýeňşi bilen muňa barýan ýol birneme açyldy, ýöne gatnaşyklar diňe teswirnamalarda galmaly däldir. Anadola gitmek, sosial taslamalar etmek, adamlary, raýatlarymyzy biri-biri bilen ýakynlaşdyrmak zerur. Resmiler gelip-gidýärler, ýöne ýönekeý adamlar bilen dostluk nesiller üçin dowam edýär. Şeýle hem, adamlar birek-biregi has gowy tanar ýaly syýahatçylyk aňsatlaşmalydyr Bu döredijilik we ruhy işler size näme berýär? Adamlar dünýä inýärler, ýaşaýarlar we gidýärler. Hiç birimiz baky däl. Çagalygymdan terjimehal okamagy gowy görýärin. Beýik adamlaryň durmuşyny okanyňda, her kimiň bir gün ölýändigine düşünersiň, iň esasy zat seniň yzyňda yz galdyrmakdyr. Yslam ynanjymyza görä, perişdeler biziň edýän ähli gowy we erbet zatlarymyzy "amallar kitabyna" ýazýarlar. Durmuşy teatr sahnasy diýip pikir etsek, rolumyzyň nämedigine düşünmelidiris? Adam hemişe gowy rolda bolmak isleýär. Goodagşylyk etmek adama durmuşynda rahatlyk we ugur berýär. Emma Hudaý muny adama bermeli. Elinden gelenini edeniňden soň, Hudaýa bil baglamaly Özüňizi telekeçi ýa-da wekil hökmünde has köp görýärsiňizmi? Men 90 göterim missiýa we 10 göterim işewür adam diýerdim Bu tabşyrykda sizi näme höweslendirýär? Islendik bir wezipe, Creatoraradyjy tarapyndan adama berilýär. Pygamberimiziň bir sözi bar: bir zat edeniňde özüňi rahat we bagtly duýsaň, bu gowy we dogry iş. Men bu hakykata bütin ömrüme ynanýardym. Mysal üçin, Ahiska türkleri bilen baglanyşykly durmuşa geçiren taslamalarymyz we işlerimiz hakda ýatlatmak isleýärin. Bosgunlykdaky we sütemdäki durmuşlary hakda eşidenimde, gapylaryny kakyp, salam bermek gowy zatdy. Theyllaryň dowamynda maşgala bolup bile ulaldyk we bu ýerli gatnaşyklar şu güne çenli dowam edýär. Esasy höwesim, gowy iş etmekden alýan içki rahatlygym we ruhy rahatlygym Netijede, durmuşyňyzy bir sözlemde jemlemeli bolsaňyz, näme bolardy? Nessagşylyk gowy Gepleşdi: Sewinj Murwatgizi