Azerbaýjanyň köp wektorly geostrategiýany nädip alyp barýandygy we Ermenistanyň näme üçin Europeewropa üçin möhümdigi

BAKU, Azerbaýjan, 19-njy maý. Global syýasat ýeke-täk agalyk ediji blog däl-de, birnäçe iri güýçleriň arasyndaky bäsdeşlik bilen kesgitlenýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň, Russiýanyň, Hytaýyň, Europeanewropa Bileleşiginiň, Türkiýäniň we Eýranyň bähbitleri kesişýän Günorta Kawkazdan has az sebit bu üýtgeşikligi has aýdyň görkezýär. Günbatar syýasatçylarynyň köpüsi post-Sowet giňişligi hökmünde kabul edilenden soň, bu sebit Ukrainadaky söweşden soň Europeewropanyň syýasy we energiýa ileri tutulýan ugurlaryny üýtgetdi Ermenistanewropa Bileleşiginiň Ermenistana we Azerbaýjana bolan gyzyklanmasy onuň has giň geosyýasy özgerişini görkezýär. 2022-nji ýyldan bäri Brýussel Russiýany energiýa garaşlylygyny azaltmaga synanyşýar, şol bir wagtyň özünde Europeewropany Merkezi Aziýa we Hytaý bilen baglanyşdyrýan alternatiw söwda we transport ýollaryny ösdürýär. Şol nukdaýnazardan Günorta Kawkaz diňe bir energiýa koridory hökmünde däl-de, eýsem Russiýanyň çäginden geçip, Aziýa bilen Hazar sebitini we Türkiýäni birleşdirýän Orta Koridoryň möhüm bölegi hökmünde-de möhüm ähmiýete eýe boldy Bu ösýän strategiýada Ermenistanyň roly ep-esli giňeldi. Ereerewan bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar soňky ýyllarda, esasanam Garabag konflikti wagtynda we ondan soň Russiýanyň howpsuzlyk kepilliklerinden ermeni nägileliginden soň ýaramazlaşdy. Kollektiwleýin howpsuzlyk şertnamasy guramasyna (CSTO) bolan ynamyň gowşaşmagy Europeanewropanyň has çuňňur gatnaşmagy üçin açyklyk döretdi. .Ewropa Bileleşigi Ermenistan bilen diplomatik gatnaşyklaryň, maliýe kömeginiň we syýasy hyzmatdaşlygyň artmagy, şol sanda Ermenistan serhedinde EUB raýat gözegçilik missiýasynyň ýerleşdirilmegi bilen jogap berdi Brýussel üçin Ermenistan ykdysady goldawa mätäç kiçi döwlet däl. Şeýle hem, taryhy taýdan Moskwanyň agdyklyk edýän sebitinde ruslaryň täsirini kem-kemden azaltmaga mümkinçilik berýär. Yetöne Europeanewropanyň Günorta Kawkaza garşy syýasaty strategiki hakykatlar bilen çäklenýär. Europeanewropa liderleri Ermenistan bilen demokratik özgertmeleri we syýasy hyzmatdaşlygy ýygy-ýygydan nygtaýan bolsalar-da, Azerbaýjan bilen uly bölünişigiň öňüni almak üçin seresap bolýarlar Sebäbi gönümel: energiýa howpsuzlygy we transport logistikasy. Azerbaýjan, Ukraina söweşinden soň Russiýanyň gaz importy azalansoň, Europeewropanyň möhüm alternatiw energiýa üpjün edijileriniň birine öwrüldi. 2022-nji ýylda Europeanewropa Bileleşigi we Azerbaýjan Günorta gaz koridorynyň üsti bilen tebigy gaz eksportyny giňeltmäge gönükdirilen memoranduma gol çekdiler. Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjanyň geografiki pozisiýasy Günbatar hökümetleri bilen Hytaýyň Russiýanyň üstaşyr torlaryna bil baglamazdan Europeewropa bilen Aziýany birleşdirýän has gymmatly söwda ýoly hökmünde görýän Orta Koridorda roluny ýokarlandyrdy Bu fonunda, Azerbaýjanyň daşary syýasaty barha artýan halkara ünsüni özüne çekdi. Prezident Ylham Alyýewhas köplenç köp wektorly strategiýa diýlip atlandyrylýan zady amala aşyrdy: birnäçe bäsdeş güýçler bilen olaryň hiç birine doly bagly bolmazdan funksional gatnaşyklary saklamak. Azerbaýjan Türkiýe bilen strategiki hyzmatdaşlygyny saklaýar, Russiýa bilen pragmatiki gatnaşygy dowam etdirýär, Europeewropa energiýa eksport edýär we şol bir wagtyň özünde Hytaý bilen ykdysady hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrýar Bu deňagramlylyk strategiýasy, 2023-nji ýylda Azerbaýjan Garabaga doly gözegçiligi dikeldenden soň ýüze çykdy. Onýyllyklaryň dowamynda dowam eden territorial konfliktiň soňy Bakuwyň halkara derejesini ep-esli derejede güýçlendirdi we Azerbaýjanyň has täsirli sebit aktýory roluny ýokarlandyrdy. Azerbaýjan indi çözülmedik konfliktiň obýekti bilen seredilmän, geosyýasy ähmiýeti artýan esasy sebit energiýa eksporty we transport merkezi hökmünde barha ykrar edilýär Azerbaýjana Europeewropanyň çemeleşmesi syýasy gymmatlyklar bilen geosyýasy pragmatizmiň arasyndaky has giň dartgynlygy görkezýär. Europeanewropa guramalary daşary syýasatda habarlaşmakda demokratiýa, adam hukuklaryna we syýasy özgertmelere ýygy-ýygydan ünsi çekýärler. Şeýle-de bolsa, tankytçylar Ermenistanyň Azerbaýjan sebitlerini basyp alan ýyllarynda Europeewropanyň we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň goşa standartlary ulanandygyny öňe sürýärler. Bu pikire görä, esasanam Azerbaýjanyň içinde ABŞ-nyň yzygiderli Demokratik administrasiýalary köplenç bu meselä gönüden-göni garşy durmakdan gaça durýardylar we täsirli ermeni lobbi toparlarynyň basyşy astynda kämahal dashnak bilen baglanyşykly ermeni milletçi pozisiýalaryna çydamly ýa-da gytaklaýyn goldaw berýän ýalydy. hereket Emma häzirki wagtda geosyýasy hakykatlar üýtgedi. Europeewropanyň energiýa howpsuzlygy barha azerbaýjan gaz eksportyna bagly, Günorta Kawkazdan geçýän transport koridorlarynyň durnuklylygy Europeewropa we Aziýa üçin strategiki taýdan möhüm ähmiýete eýe boldy. Netijede, Brýussel dolandyryş, adam hukuklary we sebitleýin howpsuzlyk meseleleri boýunça dowam edýän düşünişmezliklere garamazdan Bakuda garşy gapma-garşylykly çemeleşmeden gaça durmaga synanyşdy Has giň derejede Günorta Kawkaz ABŞ, Russiýa we Hytaý bilen baglanyşykly has giň strategiki bäsleşigiň bir bölegine öwrülýär. Russiýa, Ukrainadaky söweş sebäpli dörän basyşlara garamazdan öňki Sowet giňişliginde täsirini goramaga çalyşýar. Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Europeanewropa Bileleşigi alternatiw syýasy, ykdysady we maddy-tehniki hyzmatdaşlygy güýçlendirmek arkaly Moskwanyň sebitdäki agalygyny çäklendirmegi maksat edinýärler. Hytaýyň bähbitleri ilkinji nobatda ykdysady: “guşak we ýol başlangyjy” has giň çarçuwada Europeanewropa bazarlaryna durnukly söwda ýollaryny üpjün etmek Barha güýçlenýän bäsdeşlik gurşawynda Azerbaýjan özüni bir geosyýasy toparyň agzasy hökmünde däl-de, eýsem bir wagtyň özünde birnäçe güýç merkezleri bilen işleşmek ukyby bilen kesgitlenýän döwlet hökmünde görkezýär. Bakuwyň strategiýasy ideologiýa has az we strategiki çeýelige esaslanýar. Islendik bir güýje garaşlylykdan gaça durmak bilen, Azerbaýjan daşarky gowşak goralanlyklary azaltmak bilen geosyýasy täsirini hasam artdyrmaga synanyşýar, deňagramlylygy saklamagy başarypdy Azerbaýjanyň uzak möhletli maksady Europeewropany, Merkezi Aziýany we Hytaýy birleşdirýän durnukly asewraziýa tranzit we energiýa merkezi hökmünde roluny güýçlendirmek. Bakuw Orta Koridory giňeldýär, energiýa eksportyny artdyrýar we bäsdeş sebitdäki oýunçylar - Türkiýe, Russiýa we Europeanewropa Bileleşigi bilen iş gatnaşyklaryny dowam etdirýär - şeýlelik bilen global tertipde strategiki berkligini güýçlendirýär Günorta Kawkazyň geljegi sebit döwletleriniň has uly güýçleriň arasynda göni gapma-garşylyk meýdançasyna öwrülmezden daşarky basyşlary deňagramlaşdyrmagy dowam etdirip biljekdigine baglydyr. Ermenistan we Azerbaýjan üçin sebitiň barha artýan ähmiýeti mümkinçilikleri we töwekgelçilikleri döredýär. Global bäsdeşlik güýçlenýärkä Günorta Kawkaz indi periferiýa serhedi däl. Europeewropa, Aziýa we has giň postsowet giňişligini birleşdirýän esasy geosyýasy çatryklaryň birine öwrülýär