Heýdar Alyýew we Azerbaýjan bilimi: milli ösüşiň strategiki sütüni

Azerbaýjanyň döwletliliginiň taryhynda işjeňligi diňe belli bir döwri däl, eýsem milli ösüş pelsepesini kesgitleýän şeýle şahsyýetler bar. Milli lider Heýdar Alyýew şeýle taryhy şahsyýetleriň biridir. Onuň döreden döwletlilik düşünjesinde bilim aýratyn orny eýeleýär we milli ösüşiň esasy strategiki sütünlerinden biri hasaplanýar. Beýik Lideriň bilim syýasaty Azerbaýjanyň intellektual potensialynyň güýçlenmegine, milli işgärler bazasynyň döremegine we döwlet garaşsyzlygynyň pugtalandyrylmagyna möhüm goşant goşdy. Beýik lider Heýdar Alyýew bilimiň jemgyýetiň durmuşynda oýnaýan ornuna ýokary baha berdi we: "Bilim milletiň geljegi" diýdi. Bu pikir, syýasatynyň esasy filosofiki ugrydy. Bilimi diňe bir bilim bermegiň serişdesi hökmünde däl-de, eýsem milli pikiriň, raýat jogapkärçiliginiň we döwlet aňynyň emele gelýän esasy ugry hasaplady 20-nji asyryň 70-80-nji ýyllarynda Azerbaýjan SSR-de milli lider Heýdar Aliýewiň ýolbaşçylygynda bilim pudagynda uly özgertmeler amala aşyryldy. 1972-nji ýylda kabul edilen "youngaşlaryň umumy orta bilime geçişini tamamlamak we umumy bilim mekdebini mundan beýläk-de ösdürmek", şeýle hem 1973-nji ýylda kabul edilen "Oba umumy bilim mekdepleriniň iş şertlerini has-da gowulandyrmak barada" kararlar ýurtda bilim ulgamynyň ösüşinde täze tapgyr açdy. Bu kararlaryň ýerine ýetirilmegi netijesinde mekdep ulgamy giňeldi, bilimiň elýeterliligi ýokarlandy we hil görkezijilerinde ep-esli ösüş gazanyldy. Şol döwürde mekdep gurluşygyna aýratyn üns berilýärdi. 1970-1980-nji ýyllarda respublikada 683 müň okuwçyly 1191 täze mekdep binasy guruldy we ulanylmaga berildi. Bu görkeziji öňki döwürler bilen deňeşdirilende iki esse köpdi. Orta mekdepleriň sany çalt köpeldi, talyplar topary köpeldi we bilim infrastrukturasyny berkitmek ugrunda möhüm netijeler gazanyldy. 1978-nji ýyldan başlap, okuwçylara okuw kitaplaryny mugt bermek, sosial adalat ýörelgesiniň bilim pudagynda ulanylmagynyň möhüm mysaly boldy. Hünär we tehniki bilimiň ösüşi Beýik Lideriň üns merkezinde boldy. Onuň başlangyjy bilen, 1971-1975-nji ýyllar üçin tehniki hünär biliminiň ösüş strategiýasy kesgitlenildi, täze hünärment mekdepleri döredildi we müňlerçe ýaşlary hünärli işgär hökmünde taýýarlamak üçin giň mümkinçilikler döredildi. Bu syýasat ýurduň senagat we ykdysady ösüşi üçin güýçli işgär potensialyny döretmäge hyzmat etdi Harby bilim we watançylyk terbiýesi Milli lider Heýdar Aliýewiň aýratyn üns beren ugurlaryndan biri. 1971-nji ýylda inisiatiwasy bilen döredilen Jamşid Nakhivanski harby liseýi milli ofiserleri taýýarlamakda möhüm rol oýnady. Bu bilim edarasy indiki ýyllarda Azerbaýjanyň medaragly Güýçleriniň döremegine uly goşant goşdy. Häzirki wagtda goşunymyzyň hatarynda gulluk edýän hünärmenleriň köpüsi şol mekdebi gutaranlar we Watan ugrundaky söweşlerde gahrymançylygyň ajaýyp mysallaryny görkezdiler. Beýik Lideriň bilim syýasatynyň möhüm ugurlaryndan biri milli işgärleriň potensialyny güýçlendirmekdi. Sowet döwründe müňlerçe ýaş azerbaýjanlyny SSSR-iň abraýly uniwersitetlerine ibermek, in engineenerler, lukmanlar, aklawçylar we beýleki ugurlar boýunça ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamak Heýdar Alyýewiň öňdengörüjilik syýasatynyň netijesi boldy. Bu ädimler Azerbaýjanyň geljekki garaşsyzlygy üçin güýçli intellektual esas döretdi. Beýik Lider Heýdar Alyýew mugallymyň işine elmydama ýokary baha berýärdi. Onuň "Mugallym jemgyýetde iň abraýly adam, sebäbi adam emele getirýär" diýen pikiri häzirem aktual Ulu Öndar mugallyma diňe bir bilim berýän adam hökmünde däl, eýsem jemgyýetiň ruhy binagäri hökmünde-de baha berdi. 1998-nji ýylda Azerbaýjan mugallymlarynyň 11-nji gurultaýynda öňe sürlen pikirler mugallymçylyk kärine bolan garaýşyny aç-açan beýan etdi: "Ömrüni mugallymçylyga bagyş eden adamlar hakykatdanam öz halkyna we milletine wepaly adamlar ... Azerbaýjanyň häzirki ylym, ykdysadyýeti we medeniýeti mugallymlaryň çeken zähmetiniň netijesidir." Garaşsyzlyk ýyllarynda Milli lider Heýdar Alyýewiň bilim syýasaty has yzygiderli we strategiki boldy. Täze bilim kanunlary döredildi, ýokary we orta bilim edaralaryny döwrebaplaşdyrmak ugrunda möhüm ädimler ädildi we halkara bilim gatnaşyklary giňeldi. Azerbaýjanly ýaşlaryň daşary ýurtlardaky bilim mümkinçiliklerini artdyrmak ýurduň dünýä ylymlarydyr kosmosa birleşmegine hyzmat etdi we häzirki zaman pikirli, hünärmen işgärleri taýýarlamak üçin esas döretdi Häzirki wagtda Beýik Lider tarapyndan kesgitlenen strategiki kurs Prezident Ylham Alyýew tarapyndan üstünlikli dowam etdirilýär. Döwrebap mekdep binalarynyň gurulmagy, sebitlerde bilim infrastrukturasynyň täzelenmegi, sanly bilim mümkinçilikleriniň giňelmegi we mugallymlaryň sosial goragynyň güýçlendirilmegi bu syýasatyň yzygiderli häsiýetiniň bardygyny görkezýär. Döwlet syýasatynda ileri tutulýan ugur hökmünde bilimi goramak Azerbaýjanyň uzak möhletleýin ösüş strategiýasynyň esasy ugurlaryndan biri bolmagynda galýar. Şol bir wagtyň özünde, Heýdar Alyýew gaznasynyň işi bilim pudagyny ösdürmekde-de aýratyn ähmiýete eýe. Gaznanyň prezidenti we birinji wise-prezident Mehriban Aliýewanyň ýolbaşçylygynda durmuşa geçirilýän taslamalaryň çäginde ýüzlerçe mekdep binasy guruldy ýa-da düýpli abatlandy, bilim edaralarynyň maddy-tehniki binýady berkidildi we öz içine alyjy bilim taslamalary durmuşa geçirildi. Bu başlangyçlar bilimiň hiliniň ýokarlanmagyna we ýaş nesliň has gowy şertlerde bilim almagyna möhüm goşant goşýar. Häzirki wagtda Azerbaýjanyň bilim ulgamy diňe bir milli ösüş üçin däl, eýsem halkara bäsdeşlik gurşawynda ýurduň ornuny berkitmek üçin esasy gurallaryň birine öwrüldi. Ylmy we bilimi ileri tutýan adam kapitalyna maýa goýmak, Milli lider Heýdar Alyýew tarapyndan kesgitlenen döwletçilik pelsepesiniň dowamlylygyny üpjün edýär. Beýik Lider Heýdar Alyýewiň bilim syýasatynyň Azerbaýjanyň ösüş modelinde esasy orny eýeleýändigini ynam bilen aýdyp bileris. Bilime beren strategiki ähmiýeti, mugallymlaryň işine görkezen ýokary hormaty we ýaşlara berýän ünsi henizem ýurduň geljekdäki ösüş ugurlaryny kesgitleýän esasy faktorlardan biridir. Beýik Lideriň pikirleri Azerbaýjanyň geljegini emele getirýär, ösdürýär we dowam etdirýär. Heýdar Alyýewiň öňdengörüjilik syýasatynyň yzlary Azerbaýjanyň mekdeplerinde, uniwersitetlerinde we täze nesliň üstünliklerinde aýdyň görünýär Mehriban Waliýewa, Milli Mejlisiň deputaty