Hıdyrellez näme we haçan bellenilýär? Ine, müňlerçe ýyllyk bahar däbi

Türkiýanyň we Eastakyn Gündogaryň dürli sebitlerinde müňlerçe ýyl bäri dowam edip gelýän adaty Hıdyrellez festiwaly 5-nji maýdan 6-njy maý aralygynda gije bellenilýär. Ruz-ı Hyzyr (Hızyr güni) diýlip hem atlandyrylýan bu sene, Hyzyr pygamberler we Ylýas pygamberleriň her ýyl şol bir gije gül agajynyň aşagynda ýere ýygnan pursatyny görkezýär Dini we medeni taýdan möhüm ähmiýete eýe bolan bu aýratyn günde, raýatlar baharyň gelmegini höwes bilen garşylaýarlar. Piknikler tebigat bilen gurşalan, arzuwlar edilýär we adamlar oda bökýärler. Baýramçylyklary emele getirýän bu däp-dessurlaryň arasynda arzuw etmek we otdan bökmek iň köp ýaýran amallardyr 8-nji noýabrdan 5-nji maý aralygyndaky döwür, noýabr günleri diýlip atlandyrylýan gyş möwsümini öz içine alýar. 6-njy maýdan 7-nji noýabr aralygynda başlaýan döwür, Gyzyr günleri diýilýän tomus möwsümini emele getirýär. Şonuň üçin 5-nji maý agşamy gyşyň gutarmagyny we tomsuň yssy günleriniň resmi başlamagyny aňladýar. Gregorian senenamasy boýunça 6-njy maýda düşýän Gidrellez, Rumi senenamasy diýlip hem atlandyrylýan Julian senenamasyna görä 23-nji aprelde bolup geçýär. Tomusyň gelmegini alamatlandyrýan bu geçiş döwri, Edirne ýaly şäherlerde Kakava festiwallary bilen garşy alsa-da, rimliler 5-6-njy maýda Kakava festiwaly hökmünde bellenýärler Däp-dessuryň halkara ölçegi 2017-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeni guramasy (ESUNESKO) tarapyndan hasaba alyndy. ESUNESKO Hidrelleziň resmi karary bilen "Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň wekilçilik sanawynda" hasaba alyndy Öňki ugugoslaw Respublikasy Makedoniýa we Türkiýe tarapyndan hödürlenen Hidrellez, ESUNESKO-nyň halkara resminamasynda "Bahar baýramy" hökmünde kesgitlenildi. Bu edara, bu baýramçylygyň Türkiýede "Hıdyrellez, Hyzyr-Ylýas, Ederlezi, Kakava, Haftamal, Erilce, Erice" ady bilen bellenilýändigini mälim etdi Halkara resminamasynda "Hidrellez" sözüniň "Hıdyr" we "İlyas" sözlerinden gelip çykandygy aýdyň görkezilýär. Bu atlaryň her ýyl 6-njy maýda ýer ýüzünde duşuşýan, topragy we suwy goraýan we adamlara kömek edýän mukaddes adamlardygy aýdylýar. Taryhçylaryň we gözlegçileriň arasynda müňlerçe ýyllyk däp-dessuryň döreýşi barada dürli pikirler bar. Käbir pikirler Hıdyrelleziň Mesopotamiýa we Anadoly medeniýetlerine degişlidigini öňe sürse-de, beýlekiler kökleriniň Yslamdan öňki Merkezi Aziýa türk medeniýetine we ynançlaryna degişlidigi bilen ylalaşýarlar