Görkem Göktuna: Adamlar ýatdan çykarýarlar, Internet ýatdan çykmaýar

Söz azatlygy we bigünälik çaklamasy deňliginde ýatdan çykarylmak hukugynyň ähmiýeti Sanly döwür adam ýadynyň çäginden çykýan täze sosial ýady we refleks döretdi. Internetiň giňden ulanylmagy bilen, geçmişde şahsyýetleriň aýdan sözleri, olar hakda çap edilen habarlar, jenaýat derňewleri, sosial media ýazgylary we şahsy maglumatlar indi aňsatlyk bilen elýeterli boldy. Adaty jemgyýetlerde wagtyň geçmegi bilen ýatdan çykarylyp bilinjek wakalar sanly gurşawda hemişelik yz galdyrýar. Häzirki ýagdaý, onlaýn hukuklar nukdaýnazaryndan gapma-garşylyk meýdany döredýär. Bu nukdaýnazardan sanly giňişlik bilen baglanyşykly gapma-garşylyklaryň gapma-garşylykly hukuklaryň, esasanam söz azatlygynyň, bigünäligiň çaklamasynyň, metbugat azatlygynyň, şahsy durmuşyň gizlinligi ýa-da maglumat hukugynyň okunda çözülmegini talap edýär Demirgazyk Kipr Türk Respublikasynyň Mejlisi tarapyndan kabul edilen "Jenaýat-prosessual (düzediş) kanunynyň 23B maddasy" degişli konfliktiň anyk mysallaryndan biridir. Kanunda göz öňünde tutulan düzedişiň çäginde degişli madda bigünälik prezumpsiýasynyň bozulmagydyr: (1) "Şübhelenýän ýa-da iş kesilmedik adamyň jenaýat jogapkärçiligine çekilýän ýa-da şaýat bolan adamyň adyny ýa-da suratyny aç-açan ýazýan, görkezýän, çap edýän, paýlaşýan ýa-da görkezýän her bir adam, iň azyndan iki gezek azatlykdan mahrum edilip bilner. ) şübheli ýa-da günäkärlenýän ýa-da şular ýaly adam aşakdaky ýaly düzgünleşdirilýär: "Şeýle neşirler metbugat we söz azatlygynyň çäginde hasaplanýar. Makalanyň çäginde göz öňünde tutulan düzgün, söz azatlygy, bigünälik prezumpsiýasy, metbugat azatlygy, maglumata girmek hukugy, şahsy durmuşyň gizlinligi we metbugat etiki ýörelgeleri we gymmatlyklary ýaly köp ugurda ara alnyp maslahatlaşyldy. Şübhesiz, degişli düzgün onlaýn hukuklar nukdaýnazaryndan täze gapma-garşylyk sebitini döredýär. Bu meselede; Kanunda girizilen üýtgeşmäniň gapma-garşylykly bähbitler we hukuklar nukdaýnazaryndan baha berilmegi gutulgysyzdyr Merkezde onlaýn hukuklary bolan bu dawa, köplenç köp ölçegli. Hukuk dartgynlygyny azaltmak; Diňe hukuklar bilen azatlyklaryň arasyndaky näzik deňagramlylygy üpjün etmek arkaly mümkindir. Bu meselede; Konflikt sebitiniň merkezinde ýerleşýän "unudylmak hukugyny" bellemek möhümdir. Sebäbi unudylmak hukugy; Bu gapma-garşylygyň sebäbi we çözgüdi. Başgaça aýdylanda; Unudylmak hukugy, onlaýn hukuklaryň arasyndaky gapma-garşylykda deňagramlylygy üpjün etmegiň täsirli we täsirli mehanizmidir. Unudylmak hukugy; Onlaýn hukuklar bilen baglanyşykly bolsa-da, munuň esasy adam hukugydygyny ýatdan çykarmaly däldir Forgottenatdan çykarylmak hukugy, gözleg motorlarynda indekslenen şahsyýetiň geçmişi barada käbir sanly maglumatlaryň elýeterli däldigini ýa-da belli bir şertlerde ýok edilmegini talap etmek hukugydyr. Başgaça aýdylanda, sanly gurşawda adamyň taryhyna gözegçilik etmek ygtyýary hökmünde kesgitlenip bilner. Başga bir tarapdan, unudylmak hukugy şahsyýetiň geçmişini ýok etmek ýa-da arassalamak haýyşy hökmünde garalmaly däldir. Sebäbi unudylmak hukugy; Simpleönekeý şahsy isleg ýa-da isleg däl-de, adam mertebesiniň, şahsy hukuklaryň we şahsy durmuşyň goralmagy hökmünde kabul edilýär Unudylmak hukugy esasy adam hukugydyr. Şahsy durmuşyň eldegrilmesizligi, hukugyň kadalaşmagy taýdan möhüm orny eýeleýär. Üçin; Unudylmak hukugy şahsy durmuşyň şahsy durmuşyny goramak pikirinden alnan hukukdyr. Bu kontekstde; Unudylmak hukugy köp sanly halkara tekstine gönüden-göni goşulmasa-da, şahsy durmuşyň eldegrilmesizligi kepillendirilenligi sebäpli, ýatdan çykarylmak hukugy gorag çäginde hem hasaplanýar. Baglanyşykly tekstler; Birleşen Milletler Guramasynyň raýat we syýasy hukuklary Mysal üçin Konwensiýa (17-nji madda), Adam hukuklary baradaky Europeanewropa konwensiýasy (8-nji madda) we Europeanewropa Bileleşiginiň esasy hukuklarynyň tertipnamasy (7-nji we 8-nji maddalar) bar. Mundan başga-da; Käbir tekstlerde ýatdan çykarylmak hukugynyň gönüden-göni düzgünleşdirilýändigi hem görülýär. Mysal üçin; Dataewropa Bileleşiginiň maglumatlary goramak baradaky umumy düzgüni (17-nji madda) Unudylmak hukugy; "Google-Ispaniýa" Europeanewropa Bileleşiginiň Adalat Kazyýetiniň 2014-nji ýyldaky karary bilen hukuk dünýäsinde ilkinji gezek kesgitlenildi. Kararyň ähmiýeti adam hukuklary kanunlarynyň çäginde iki (2) element arkaly kesgitlenýär. Birinjisi; Unudylmak hukugy esasy adam hukugy hökmünde kesgitlenildi. Tehnologiýanyň ösmegi bilen adam ömri gün-günden sanly dünýä bilen birleşýär. Bu gatnaşyklaryň tebigy netijesi, sanly gurşawda has köp şahsy maglumatlaryň bolmagydyr. Şahsy maglumatlaryň sanly gurşawda beýleki habar beriş serişdelerine garanyňda has aňsatdygy jedelsiz. Bu meselede; Sanly gurşawdaky maglumatlary goramak üçin döwrüň hakykatlaryna laýyk gelýän gorag mehanizmleri zerurdyr. Şübhesiz, ýatdan çykarylmak hukugy häzirki dünýäniň möhüm howpsuzlyk mehanizmlerinden biridir. Karary möhüm edýän başga bir mesele; Gözleg motorlarynyň hem maglumat gözegçisi hasap edilip bilinjekdigi we olaryň jogapkärçiliginiň öňe çykyp biljekdigi. Kararyň çäginde beýan edilen tapyndy; Adam hukuklary kanuny taýdan gymmatlydyr. Üçin; Nusgawy çemeleşme bilen adam hukuklary meselesi döwlet bilen şahsyýetiň arasynda bolup geçýän faktlar arkaly kesgitlenýär. Şeýle-de bolsa, karar gözleg motorlarynyň, ýagny kompaniýalaryň jogapkärçiliginiň adam hukuklary meselesinde hem öňe çykyp biljekdigini görkezýär. Şübhesiz, bu ýagdaý häzirki zaman adam hukuklary düşünjesi taýdan möhüm ösüşdir Unudylmak hukugy; Sanly gurşawdaky ähli maglumatlary aýyrmak, aýyrmak ýa-da blokirlemek haýyşy däl. Başgaça aýdylanda, unudylmak hukugy; Şahsy isleglerine ýa-da adaty isleglerine görä emele gelen adamyň talaplaryna kanuny kanunylyk berýän serişde hökmünde kesgitlenmeýär. .Agny, ýatdan çykarylmak hukugynyň çäginde edilmeli arzalar belli bir şertlere laýyk gelmelidir. Göz öňünde tutulmagy ýa-da baha berilmegi ýatdan çykarylmak hukugynyň çäginde edilen arzalar üçin kabul edilen bäş esasy ölçeg bar. Bu ölçegleriň birinjisi; Sanly görnüşde gaýtadan işlenen ýa-da neşir edilen maglumatlar köpçüligiň gyzyklanmasy bolmaly däldir. Jemgyýetçilik gyzyklanmasy maglumatlary ýatdan çykarmak hukugynyň çäginde ulanylyp bilinmez. Ikinji kriteriýa; Indi degişli maglumatlaryň internetde bolmagy manyly däl. Başgaça aýdylanda, sanly gurşawda maglumatlaryň bolmagy möhüm däl diýmekdir. Başga bir kriteriýa hökmünde sanly gurşawdaky maglumatlar; Onda ýalan ýa-da nädogry maglumatlar bolmaly ýa-da wagtyň geçmegi bilen takyklygyny ýitiren bolmaly. Maglumatlaryň döwrebapdygy ýa-da ýokdugy meselesi, programmalaryň ýatdan çykarylmak hukugynyň çäginde edilmegi üçinem möhümdir. Şunuň bilen baglylykda, ýüz tutmaly maglumatlar köne bolmaly. Iň soňky kriteriýa, adamyň sanly gurşawda işlenýän maglumatlara öňünden razylyk bermelidir; Şeýle-de bolsa, soňra razyçylygyny yzyna alýan ýagdaý. Şahsyň razyçylygy bes edilen pursatyndan başlap, degişli maglumatlaryň ýatdan çykarylmak hukugynyň çäginde ulanylyp bilinjekdigi kabul edilýär. Görşümiz ýaly; Unudylmak hukugynyň çäginde edilmeli programmalaryň mazmuny adaty haýyşlardan ybarat däldir. Degişli programmalar; Diňe käbir şertler we ölçegler ýerine ýetirilen halatynda gün tertibine getirilip bilner Unudylmak hukugy düýbünden hukuk däl. Forgottenatdan çykarylmak hukugy, beýleki hukuklar we azatlyklar ýaly belli bir şertlerde çäklendirilip bilner. Hukuklaryň we azatlyklaryň çäklendirilmegi milli ýa-da halkara hukugynda çäklendirmeler arkaly mümkindir. Milli kanunçylygyň çäginde göz öňünde tutulan çäklendirme düzgünleri konstitusiýalarda esasy hukuklaryň we azatlyklaryň çäklendirilmegi bilen baglanyşykly kadalara salgylanýan bolsa-da, halkara hukugynyň çäginde reimesimler halkara tekstlerinde kadalaşdyrylan mehanizmleri beýan edýär. Forgottenatdan çykarylmak hukugy Demirgazyk Kipr Türkiýe Respublikasynyň (TRNC) kanunçylygyna goşulmaýandygy we kazyýet kararlaryna boýun egmeýändigi sebäpli bu meseläni milli düzgünleriň çäginde çözmäge mümkinçilik bermeýär. Mundan başga-da, mowzugy düşnükli etmek üçin; Forgottenatdan çykarylmak hukugynyň, HHR-iň içerki kanunlarynyň bir bölegi bolan Adam hukuklary baradaky Europeanewropa konwensiýasynyň we ECewropa Adam Hukuklary Kazyýetiniň (ECHR) kararlarynyň netijesinde çözülmegi we baha berilmegi möhümdir Unudylmak hukugy Adam hukuklary baradaky Europeanewropa konwensiýasynda gönüden-göni düzgünleşdirilýän hukuk däl. ýewropaly adam Bu, adam hukuklary kazyýetiniň (ECHH) kazyýet işiniň çäginde Konwensiýanyň 8-nji maddasynda şahsy we maşgala durmuşyna hormat goýmak hukugy bilen kesgitlenen we baglanyşykly hukuk. Şeýle hem ECHR hukugynda unudylmak hukugynyň mutlak hukuk däldigi we käbir şertlerde çäklendirilip bilinjekdigi aýdylýar ECHR kararlarynda; Forgottenatdan çykarylmak hukugynyň, şahsy durmuşy sanly döwür tarapyndan abanýan howplardan goramak üçin möhüm ähmiýete eýedigi nygtalýar. Kazyýet ýatdan çykarylmak hukugy baradaky netijelerini çykaranda käbir ölçegleri göz öňünde tutýar. Bularyň arasynda esasy; Hukuk meselesi gelýär. Kazyýetiň pikiriçe, hukuk meselesi boýunça ýönekeý adamlar bilen jemgyýetçilik işgärleriniň arasynda aç-açan tapawut bar. Soralýan tapawut; Şübhesiz, köpçüligiň gyzyklanmasyna gönükdirilendir. Bu meselede; Ordinaryönekeý adamlaryň ýatdan çykarylmak hukugyny talaplarynyň, ilkinji seredişde, jemgyýetçilik işgärlerine garanyňda has güýçli ýa-da has giňdigini aýdyp bolar. Başga bir tarapdan, jemgyýetçilik işgärleriniň ýatdan çykarylmak hukugyndan peýdalanyp bilmez diýen netijä gelmek dogry däl. ECHR-nyň Wan Gannower bilen Germaniýanyň karary, şahsy durmuşyň gizlinligi bilen metbugat azatlygynyň arasyndaky deňagramlylyk taýdan möhümdir. Kazyýetiň karary bilen; Metbugat tarapyndan neşir edilen maglumatlaryň halkyň gyzyklanmasyna goşant goşandygyna ünsi çekdi. Arassa bilesigelijiligi kanagatlandyrýan maglumatlaryň söz azatlygynyň çäginde üpjün edilip bilinmejekdigi mälim edildi. Şol sebäpli jemgyýetçilik işgärleriniň şahsy durmuşyň eldegrilmesizligine-de jedelsiz. Kazyýetiň kararyna esaslanyp, jemgyýetçilik işgärleriniň ýatdan çykarylmak hukugynyň çäginde hem ýüz tutup biljekdigini aýdyp bileris Unudylmak hukugy bilen baglanyşykly başga bir kriteriýa; Bu haýyşa tabyn bolan maglumatlaryň tebigaty hakda. Degişli maglumatlaryň jenaýat ýazgysy, taryhy hakykat, esassyz talap ýa-da real däl maglumatlar bolmagy möhümdir. Elyagny, Kazyýetde gozgalan kazyýetde, arzada berilýän maglumatlaryň tebigatyna jikme-jik seredilýär. Unudylmak hukugy bilen baglanyşykly programmalary kanunlaşdyrýan esasy element; Programmanyň maglumatlary köpçülige gyzyklanma döredýär. Kazyýet tarapyndan baha berlen başga bir kriteriýa, bu meseläniň halk köpçüliginiň dykgatyna ýetirilendigi. Degişli kriteriýa maglumat ölçeginiň hili bilen bilelikde baha berilýär. Kazyýet degişli ýagdaýy soraýar: "Jemgyýetiň bu maglumatlary bilmekde has ýokary gyzyklanmasy, gyzyklanmasy ýa-da häzirki peýdasy barmy?" Questionsaly soraglar arkaly jemlenýär. Mysal üçin, “Axel Springer AG / Germaniýa” karary bilen, kazyýet söz azatlygynyň çäginde neşe jenaýaty bilen baglanyşykly aktýoryň tussag edilmegi barada hasabat bermäge garady. Şahsy durmuşy, jemgyýetiň maglumat hukugyny ýok edýän görnüşde düşündirip bolmajakdygyny, adamyň jemgyýetçilik şahsyýetidigini we bu wakanyň jemgyýetçilik çekişmelerine goşant goşýandygyny öňe sürýär. Kazyýete meňzeş çemeleşme M.L. we W.W./ Germaniýa kararynyň çäginde kabul etdi. Karara tabyn bolan hadysada, ýüz tutanlar agyr jenaýat etdiler we iş kesildi. Dalaşgärler atlarynyň sanly arhiwden aýrylmagyny islediler. Kazyýetiň karary bilen; Edilen jenaýatyň çynlakaý jenaýatdygyny we halkyň maglumat almak hukugynyň agdyklyk edýändigini aýtdy. Başgaça aýdylanda; Sanly gurşawda atlaryň bolmagy, olary goşmazlyk bilen deňeşdirilende köpçüligiň gyzyklanýandygy kesgitlenildi. Şübhesiz, şuňa meňzeş çemeleşme ýatdan çykarylmak hukugyna-da degişlidir we maglumat hukugyny ýok edýän ýa-da kynlaşdyrýan görnüşde düşündirilip bilinmejekdigini görkezýär Kazyýetiň arzalaryň çäginde baha berýän başga bir ölçegi wagt elementidir. Programmanyň berilýän wagty, isleg nukdaýnazaryndan kesgitleýji faktor. Bu meselede Mahekeme degişli maglumatlaryň döwrebapdygy ýa-da uzak wagtyň geçendigi ýaly meseleleri göz öňünde tutýar. Belgiýa garşy Hurbain kararyna görä, kazyýet köne ýol hadysasy habarlarynda bir adamyň köp ýyllap adynyň adynyň aýdylmazlygyny haýyş etdi. Kazyýet bu ýerde wagt faktoryna ünsi çekdi; Habar çap edilende köpçülige gyzyklanma bildirilen hem bolsa, şahsyýetiň şahsy durmuşyň eldegrilmesizliginiň uzak wagtdan soň ondan ýokary bolup biljekdigine baha berdi. Şonuň üçin jemgyýetçilik gyzyklanmasynyň tebigatyna wagt elementi bilen bilelikde seredilmeli we baha berilmeli Iň soňky kriteriýa hukuklara we azatlyklara gatyşmak ýörelgelerinden emele gelýär. AHHG-nyň çäginde döredilen re regimeim ilkinji nobatda hukuklary we azatlyklary goramagy maksat edinýär. Dürli sözler bilen; Hukuklary we azatlyklary goramak möhümdir we gatyşmak diňe aýratyn ýagdaýlarda kabul edilýär. Şübhesiz, bu çemeleşme, AHHK Şeýle hem, kararlaryna gözegçilik edýär. Kazyýetiň hukuklary we azatlyklary çäklendirmek baradaky umumy refleksi, çäklendirmäniň soňky ýoludyr. Başga sözler bilen aýdylanda, şol bir netijäni çäklendirmesiz gazanmak mümkin bolsa, Kazyýet bu çäklendirmäni kanuny tejribe hökmünde kabul etmeýär we düzgüniň bozulýandygyny aýdýar. Unudylmak hukugyna bolan çemeleşme birmeňzeş Unudylmak hukugy aslynda çylşyrymly hukukdyr. Söz azatlygy, bigünälik prezumpsiýasy, şahsy durmuşyň gizlinligi, metbugat azatlygy we maglumat hukugy ýaly hukuklar bilen ýakyndan baglanyşyklydyr. Sagyň häzirki gurluşy; Şübhesiz, düşündirişleri we kesgitlemeleri hem çylşyrymlaşdyrýar. Mundan başga-da, unudylmak hukugyna has duýgur perspektiwany ösdürmegi gutulgysyz edýär. AHHG-nyň bu baradaky kararlary gözden geçirilende, ýatdan çykarylmak hukugy bilen beýleki hukuklar we azatlyklar arasynda näzik deňagramlylygy döretmäge synanyşýandygy görünýär. Bu nukdaýnazardan goşulyşmagyň görnüşi ýa-da usullary möhüm bolýar. Gatnaşmak iň soňky çäre bolmakdan başga-da, kazyýetiň nähili we haýsy usul bilen geçirilýändigine aýratyn ähmiýet berýär. Forgottenatdan çykarylmak hukugy üçin ýörite edilen haýyşlar beýleki hukuklara we azatlyklara esassyz päsgelçilik döretmeli däldir Kazyýet hukuklaryň we azatlyklaryň arasynda ähmiýet ýa-da ileri tutulýan tertibi kesgitlemäge berk garşy çykýar. Hiç bir ýagdaýda hukugyň fonda goýulmalydygyny kabul etmeýär. “Axel Springer AG / Germaniýa” karary, kazyýetiň gapma-garşylykly hukuklar bilen azatlyklaryň arasyndaky deňagramlylyk synagyny jemlemek meselesinde möhüm karar. Kazyýet kararda söz azatlygy bilen şahsy durmuşyň eldegrilmesizliginiň arasyndaky näzik deňagramlylygy görkezýär we söz azatlygynyň şahsy durmuşyň eldegrilmesizliginiň çäginde ikinji orunda durmajakdygyny aýdyň görkezýär. Karary möhüm edýän başga bir mesele, unudylmak hukugy bilen baglanyşykly kriteriýalaryň kemala gelmegine goşant goşan kazyýetdir. Kararyň tekstine girizilen we öňki abzasda beýan edilen kriteriýalardan başga-da habarlaryň metbugatyň ahlak ýörelgelerine we gymmatlyklaryna laýyklykda edilmelidigi şerti hökmünde beýan edilýär. Bu kontekstde; Metbugatyň etiki ýörelgelerine we gymmatlyklaryna laýyk gelmeýän görnüşde neşir edilen maglumatlaryň ýatdan çykarylmak hukugy bilen baglanyşykly arzalara sezewar bolup biljekdigini aýdyp bileris Sanly döwrüň adam hukuklary baradaky möhüm jedellerinden biri ýatdan çykarylmak hukugydyr. Internetiň çäksiz ýadynyň öňünde şahsyýetiň şahsy durmuşyny we şahsy hukuklaryny goramak has kynlaşýar. Şeýle-de bolsa, ýatdan çykarylmak hukugy diňe maglumatlary goramak mehanizmi däl. Şeýle hem, şahsyýetiň ikinji pursat gazanmak ukybynyň kanuny beýanydyr. Şeýle-de bolsa, ýatdan çykarylmak hukugy söz azatlygyny ýok edýän senzura mehanizmine öwrülmeli däldir. Metbugat azatlygy we demokratik jemgyýetiň esasy elementlerinden biri bolan halkyň maglumat almak hukugy goralmagyny dowam etdirmeli. ECHR kazyýet işi bu deňagramlylygy kesgitlemegi maksat edinýär. Kazyýet; Bir tarapdan, şahsyýetiň geçmişi bilen hemişelik bellenmeli däldigini kabul edýär, beýleki tarapdan, jemgyýetçilik gyzyklanmalary baradaky maglumatlaryň sosial ýatdan aýrylmagyna ýol bermeýär Bu wakalaryň hemmesini göz öňünde tutup, TRNC Assambleýasy tarapyndan kabul edilen "Jenaýat-prosessual (düzediş) kanunynyň 23B maddasy" çäginde geçirilen çekişmeler gymmatlydyr. Gynansagam, konfliktiň merkezinde ýerleşýän ýatdan çykarylmak hukugy baradaky pikirler gaty ses bilen beýan edilmeýär we gadyry bilinmeýär. Muňa garamazdan, ýörite mowzukda; Forgottenatdan çykarmak hukugy gapma-garşylygyň sebäbi we çözgüt mehanizmleriniň biridir. Bu kontekstde; Jedeliň ýatdan çykarylmak hukugynyň ugry boýunça çözülmegi we bu hukugy TRNC kanunçylygyna girizmek üçin başlangyçlaryň edilmegi möhümdir