Günorta Kawkazyň geljeginiň esasy hökmünde gowy goňşuçylyk

BAKU, Azerbaýjan, 6-njy iýun. Azerbaýjanyň taryhy köp babatda goňşulary bilen yzygiderli gatnaşyklaryň taryhydyr. Europeewropa bilen Aziýanyň, Günorta Kawkazyň we has giň Eastakyn Gündogaryň çatrygynda ýerleşýän bu ýurt söwda ýollarynyň, medeni alyş-çalyşlaryň we geosyýasy dinamikanyň çatrygynda uzak wagtlap dur. Häzirki wagtda geografiýa Azerbaýjanyň daşary syýasatynyň emele gelmeginde aýgytly rol oýnamagyny dowam etdirýär, goňşy Gürjüstan, Türkiýe, Ermenistan, Eýran we Russiýa bilen gatnaşyklar sebit durnuklylygynyň merkezinde galýar Bu gatnaşyklaryň arasynda Azerbaýjanyň Gürjüstan bilen gatnaşygy sebitdäki iň durnukly we pragmatiki hyzmatdaşlygyň biri hökmünde tapawutlanýar. Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllaryndan bäri Baku we Tbilisi hyzmatdaşlygy ideologiýa däl-de, amaly bähbitlere esaslandyrdy. Iki ýurt hem Hazaryň deňzini dünýä bazarlary bilen baglanyşdyrýan esasy energiýa we transport koridorlaryna esasy gatnaşyjy boldy. Gürjüstanyň çäginden geçýän turbageçirijiler we infrastruktura ýollary Azerbaýjanyň energiýa eksporty üçin möhüm ähmiýete eýe bolup, Gürjüstanyň sebit tranzit merkezi hökmünde roluny güýçlendirdi Wagtyň geçmegi bilen bu hyzmatdaşlyk energiýa bilen çäklenmän söwda, transport, syýahatçylyk, bilim we medeni alyş-çalyş ulgamlaryna ýaýrady. Netijede, sebitdäki näbellilige garamazdan durnukly hyzmatdaşlygy dowam etdirýär. Azerbaýjan bilen Gürjüstanyň arasyndaky gatnaşyklar köplenç goňşy döwletleriň özara bähbitleri gapma-garşylykdan ileri tutup biljekdiginiň iş nusgasy hökmünde görkezilýär Azerbaýjan bilen Türkiýanyň arasyndaky gatnaşyklar köplenç strategiki bileleşik hökmünde häsiýetlendirilýär we sebäpler bilen. Umumy dil kökleri, medeni ýakynlyk we taryhy gatnaşyklar çuňňur hyzmatdaşlygyň berk binýadyny döretdi. Soňky onýyllyklaryň dowamynda bu hyzmatdaşlyk energiýa we transportdan goranyş we sebit diplomatiýasyna çenli ähli ugurlarda diýen ýaly ösdi. Türkiye, Azerbaýjanyň halkara sahnasyndaky iň ýakyn ýaranlaryndan biri bolmagynda galýar, Azerbaýjan bolsa Günorta Kawkazda Türkiye üçin esasy hyzmatdaş hasaplanýar. Uly sebit taslamalary boýunça utgaşdyrylmagy iki ýurduň asewraziýa täsirini we baglanyşygyny güýçlendirdi Russiýa, sebitiň syýasy we howpsuzlyk arhitekturasynda uzak wagtlap rol oýnan Günorta Kawkazda möhüm aktýor bolmagynda galýar. Azerbaýjan bilen Russiýanyň arasyndaky gatnaşyklar söwda, energiýa, transport we sebitleýin howpsuzlyk meselelerini öz içine alýan köp gatlakly. Sebit dinamikasynyň çylşyrymlydygyna garamazdan, iki tarap hem yzygiderli diplomatik gatnaşygy we esasy pudaklarda funksional hyzmatdaşlygy goramaga gönükdirilen pragmatiki çemeleşmäni dowam etdirýärler Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky gatnaşyklar onlarça ýyl bäri post-sowet giňişliginde iň dowamly we duýgur jedelleriň biri bolan Garabag bilen baglanyşykly konflikt arkaly emele geldi. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda gepleşiklere we bilelikde ýaşamagyň esasyny kesgitlemek synanyşyklaryna kem-kemden üýtgeşiklik peýda boldy. Serhetleri kesgitlemek, ulag baglanyşyklary we potensial parahatçylyk şertnamasy boýunça gepleşikler dowam edýär, bu uzak möhletli durnuklylyga tarap seresap, ýöne göze görnüp duran hereketi görkezýär Ösýän bu syýasy proses bilen bir hatarda çäkli ykdysady we ynsanperwer gatnaşyklar hem peýda boldy. Hususan-da, Azerbaýjan Ermenistana dizel ýangyjy ýaly käbir energiýa önümleri bilen üpjün edip başlady. Uly göwrümli we syýasy taýdan gaty duýgur bolsa-da, beýle alyş-çalyşlar çözülmedik dartgynlylyklaryň arasynda bar bolan amaly gatnaşygyň başlangyç tapgyrlaryny görkezýär Eýran bilen gatnaşyklar çuňňur taryhy gatnaşyklar, umumy serhet we giň ykdysady we medeni gatnaşyklar bilen kesgitlenýär. Goňşy döwletleriň köpüsi ýaly, Azerbaýjan we Eýran dürli meseleler boýunça hyzmatdaşlygy we düşünişmezligi başdan geçirdiler. Muňa garamazdan, iki tarap hem söwda, ulag we energiýa ýaly ugurlarda gepleşikleri dowam etdirmegiň we özara peýdaly hyzmatdaşlygy ösdürmegiň möhümdigini nygtaýarlar. Eýran möhüm sebit aktýory bolmagynda galýar we iki ýurduň arasyndaky durnukly gatnaşyklar Günorta Kawkazyň has giň durnuklylygy üçin möhüm faktor hökmünde görülýär Günorta Kawkaz häzirki wagtda ýerli dinamikanyň köp daşarky we sebit güýçleriniň bähbitleri bilen kesişýän sebit bolmagynda galýar. Bu gurşawda, Azerbaýjanyň goňşulary bilen deňagramly we pragmatiki gatnaşyklary saklamak ukyby, daşary syýasatynda we sebitdäki durnuklylykda möhüm rol oýnaýar. Gürjüstan bilen hyzmatdaşlyk, Türkiye bilen strategiki ýaranlyk, Russiýa bilen gepleşikleri dowam etdirdi, parahatçylygy üpjün etdi Ermenistan bilen we Eýran bilen konstruktiw gatnaşyk Azerbaýjanyň sebitleýin çemeleşmesiniň özenini düzýär Netijede, Günorta Kawkazyň geljegi üýtgemän galan geografiýanyň özüne we has köp döwletleriň bu geografiýany dolandyrmagy saýlamagyna bagly bolar. Serhetleriň bölünişiklere öwrülmegi ýa-da hyzmatdaşlygyň kanallary sebitiň geljekki onýyllyklaryň ugruny kesgitlär Taryh görkezýär, güýç gapma-garşylyga däl-de, parahatçylyga sebäp bolýar. "Güýç arkaly parahatçylyk" ýörelgesi gapma-garşylygy öjükdirmek däl-de, durnuklylygy, özygtyýarlylygy we kanuny bähbitleri goramaga taýyn bolmakdan ybaratdyr Günorta Kawkaz häzirki wagtda durnuklylyga, birek-birege hormat goýmaga we hoşniýetli gatnaşyklara mätäç. Şol bir wagtyň özünde-de agressiw ritorika bil baglaýanlar üçin Prezident Ylham Alyýewiň we Azerbaýjanyň halkynyň demir ýumrugy ýurdumyzyň asudalygyna we howpsuzlygyna howp salýan her bir adama aýgytly jogap bermäge taýyn. Paýhasly bol. Ervetiýaçlyk işgäri hökmünde ynam bilen aýdyp bilerin: parahatçylyk uruşdan hemişe gymmatly, ýöne berk goralmalydyr