Günortadaky üýtgeşmeleriň alamaty

24-nji maýda Kipr respublikasynda geçiriljek parlament saýlawlarynyň sanalmagy dowam edýär Saýlawdan üç hepde öň çap edilen yzygiderli gözlegler, adaty ses balanslarynyň barha bozulýan we iki partiýaly agalyk etmegiň gowşamagyny dowam etdirýän howany görkezýär Recentlyakynda Europeanewropa ýurtlarynyň köpüsinde gören “kesgitlenen tertibe we esasy syýasata garşy çykýan populist formasiýalara meýilli” tendensiýasy Kiprde-de öz ornuny tapýar Eldersaşulularyň ganyny ýitirendigi sebäpli güýç gazanan ýetginjekleriň köpüsi, saýlawdan soňky döwür bilen baglanyşykly “durnuklylyga” bolan şübheleri güýçlendirýän bolsa-da, bu suratda Kiprli türkleri iň gyzyklandyrýan zat, ELAM ýaly partiýany iýmitlendirýän bu täze syýasy howanyň Kipr meselesinde nähili şöhlelenjekdigi şübhesizdir Kipriň grek jemgyýetinde 'iň sagdan syýasatyň merkezine geçmek, olary has aram bolmaga we pozisiýalaryny üýtgetmäge mejbur edýär' diýen çemeleşmäniň dogry däldigi äşgärdir. Faşistik formasiýalary merkeze geçirmek olary has aramlaşdyrmaýar; tersine, merkezi faşistlere öwürýär. ELAM-yň garaýyşlarynyň Kristodoulides hökümetine edýän täsiriniň partiýanyň saýlawlarda alan sesinden has ýokary bolmagy tötänden däldir Taryhy taýdan ilkinji iki ýeri paýlaşan Demokratik Mobilizasiýa Partiýasy (DISY) we Işçi Halk Ösüş Partiýasy (AKEL), soňky pikir soralyşyklara görä, wagtal-wagtal ýerleri üýtgedýän hem bolsa, bu saýlawda öz ornuny saklaýar Şeýle-de bolsa, iki partiýanyň sesleriniň azalmagy, esasanam DISY Esasanam 1996-njy we 2001-nji ýyllardaky saýlawlarda bu iki partiýanyň 24-nji maýda geçiriljek saýlawlarda alyp biljek umumy sesleriniň umumy mukdary 70 göterime golaý bolup, 46-47 göterim töweregi diýlip çaklanylýar Hatda karar berilmedik sesleriň paýlanmagy bilen - karar berilmedik saýlawçylaryň takmynan 25 göterimi bilen gaty ýokary - DISY we AKEL ikisi hem 21-23 göterim toparyna ýetip biler DISY we AKEL 2011-nji ýylda umumy sesleriň 67 göterimine, 2016-njy ýylda 56 göterime we 2021-nji ýylda 50 göterime ýetdi. Şonuň üçin sesleriň yzygiderli ýitirilmegi barada gürleşmek mümkin Häzirki wagtda DISY mejlisde 17 deputat we AKEL 15 deputat bilen wekilçilik edýär 1985-nji ýyldaky saýlawlardan başga-da gatnaşan her saýlawda üçünji orny eýelän we 9-11 parlament toparynda yzygiderli çykyş edýän Demokratik partiýa DIKO hem aşak düşmek tendensiýasyna eýe bolan partiýa Gözlegler, häzirki wagtda 9 deputat bilen parlamentde wekilçilik edilýän DIKO-nyň 24-nji maýda geçiriljek saýlawlarda takmynan 5 deputat gazanyp biljekdigini çaklaýar Bolonýa uniwersitetiniň syýasy ylymlar boýunça dosenti Andrea Pirro, populsewropadaky “populist formasiýalara meýilli” tendensiýanyň köpelýän esasy akym partiýalaryna bölekleýin jogapkärçiligi öz üstüne alýar, munuň esasy sebäbiniň “sosial talaplardan kem-kemden daşlaşmak” bolandygyny öňe sürýär Pirronyň pikiriçe, "Esasy partiýalaryň esasan ofis gözleýän, adamlaryň aladalaryna biperwaý garaýan we şonuň üçin problemalarda günäkärlenýän düşünje bar. Döredijilige garşy partiýalar özlerini jogap hökmünde görkezýärler we saýlawçylar synagdan geçirilmedik alternatiwalara has köp isleg bildirýärler" Syýasatşynaslaryň pikiriçe, populist partiýalaryň umumy nokatlarynyň biri jemgyýeti arassa ýönekeý adamlara we korrumpirlenen elitalara bölmekdir Yorkork uniwersitetiniň Syýasat we halkara gatnaşyklar bölüminiň professory. Doktor Dafne Halikiopoulou, şonuň üçin aşa sagçy partiýalaryň dürli aladalary bolan saýlawçylardan ybarat giň esasly koalisiýalara öwrülendigini aýdýar Halikiopoulou: "Hatda ozal ses bermedik we asla garaşmajak adamlar hem sagçylara ses berýär; garry aýallar, şäher saýlawçylary, bilimli orta gatlak ..." Bu çemeleşme Amsterdam uniwersitetiniň professory tarapyndan işlenip düzüldi. Dr. Matthijs Rooduijn-iň populistler baradaky kesgitlemesine gabat gelýär "Populistler üçin halkyň islegi bilen syýasaty ýöretmegiň arasynda durýan islendik zat erbet" diýip, Rooduijn aýdýar, erbet kesgitlemesi "liberal demokratiýanyň möhüm bölegi bolan erkin metbugat, garaşsyz kazyýetler we azlyklaryň goragy." Kipr respublikasy soňky döwürde Europeewropada saýlawçylaryň esasy akymdan aşa aşa geçiş tendensiýasynda-da paý aldy Munuň iň aýdyň mysallaryndan biri, DISY-dan ELAM-a geçmegi şübhesizdir Gözlegiň netijesine görä, DISY saýlawçylarynyň 15 göterimi 24-nji maýda ELAM-a ses bermegi göz öňünde tutýar Demokratik mobilizasiýa partiýasy DISY konserwatiw we hristian demokratik meýilleri, liberal ykdysady syýasatlar we Günbatar tarapdar syýasaty bolan merkezi sagçy partiýa. partiýa Glafkos Klerides we Kipr Respublikasynyň öňki prezidentleri Tasos Papadopoulos ýaly atlary getiren Eniaion, 1970-nji ýylda geçirilen ýeke-täk saýlaw bolan 1976-njy ýylda iki garşydaş partiýa bölünip, şol ýyl Klerides tarapyndan döredilende ýüze çykan DISY Döredileli bäri gatnaşan saýlawlaryň köpüsinde birinji orny eýelän we häzirki wagtda parlamentde iň köp orny eýeleýän DISY, kagyz ýüzünde bolsa-da, AKEL-den öňe saýlanyp, saýlawlarda öňdebaryjy partiýa hökmünde çykyş etmegine garaşylýar. Şeýle-de bolsa, takmynan bäş göterim liderlik ýitgisi bilen ýüzbe-ýüz bolmak Gözlegler we pikir soralyşyklar DISY-dan gaçýan sesleriň esasan ELAM we ALMA gönükdirilendigini görkezýär Gresiýada gadagan edilen täze nasist “Altyn daň” partiýasynyň Kipr bölümi hökmünde işleýän ELAM, resmi ady bilen “Milli halk fronty” hökmünde döredilmezden ozal DISY sesleriniň bir bölegini aldy Ksenofobiýasy bilen tapawutlanýan we döredilen gününden bäri köp sanly zorlukly hadysalara gatnaşan ELAM-yň häzirki wagtda parlamentde 4 wekili bar 2021-nji ýyldaky saýlawda 6,78 göterim ses alyp dördünji partiýa bolan ELAM, bu saýlawda DIKO-ny taryhy ornundan aýryp, üçünji orny eýelemegine garaşylýar ELAM-yň 11-13 göterim ses alyp, üçünji uly partiýa boljakdygy baradaky derňewlere şübheli garaýan bir topar adam bar bolsa-da, anketalaryň çaklamasy şu ugurda ELAM-yň sesini takmynan iki esse artdyrjak saýlawçylaryň ep-esli bölegi DISY-nyň sagçy ganatyndan geler DISY-daky dürli toparlaryň dürli gyzyklanma toparlarynyň (bank pudagy, gurluşyk pudagy we ş.m.) üsti bilen güýç alýandygyny ýadyňyzdan çykarmaň, bu toparlar bilen partiýanyň ýolbaşçylarynyň arasyndaky güýç göreşleriniň ses balansynda hem täsirli bolandygyny aýtmak ýalňyş bolmaz DISY-dan aýrylan oýnuň başga bir böleginiň täze salgysy, ilkinji gezek saýlawlara gatnaşjak ALMA. Adaty DISY sesleriniň 10 göteriminiň BUY-a geçjekdigine garaşylýar ALMA-nyň üýtgemegine sebäp bolan esasy sebäp, öňki prezident Nikos Anastasiadisiň döwri bilen baglanyşykly çynlakaý korrupsiýa aýyplamalarydy ALMA takmynan bir ýyl ozal Hasap kazyýetiniň öňki prezidenti Odisseas Maýklides tarapyndan esaslandyryldy 2024-nji ýylyň sentýabr aýynda, öz ygtyýarlyklaryndan hyýanatçylykly peýdalanandygy sebäpli 10 ýyllap Hasap kazyýetiniň başlygy wezipesinden boşadylan Maýklides Anastasiadis we Hristodulidisi işden aýyrmagyň arkasynda duran adamlar hökmünde günäkärledi we munuň käbir korrupsiýa we bidüzgünçilikleri ýapmak üçin syýasy usuldygyny öňe sürdi Bu karar AKEL we DIKO ýaly köp syýasy partiýa tarapyndan berk tankyt edildi AKEL, Kristodoulidiň ýolbaşçylaryny dürli korrupsiýa dawalarynyň üstüni açmakda möhüm rol oýnan Maýklidesi dymdyrmakda aýyplady Soňra Maýklides syýasata girdi we ALMA-ny esaslandyrdy we partiýa programmasynda korrupsiýa garşy göreşi görkezdi Saýlawlara görä, 24-nji maýda ilkinji gezek saýlawlara gatnaşjak ALMA, Europeanewropa Parlamentiniň agzasy Fidias Panayiotou tarapyndan döredilen 'Göni demokratiýa' partiýasy bilen başlyklyk edýär, bu hem ilkinji gezek saýlawlara gatnaşar we ELAM-dan soň. Saýlawlar, 11% töweregi ses alyp, göni demokratiýadan soň bäşinji ýerde durýar Saýlawlara görä, ALMA diňe DISY-den däl, AKEL we DIKO-dan hem ses alýar Syýasy durmuşyny 1941-nji ýylda 1926-njy ýylda döredilen Kipr Kommunistik partiýasynyň dowamy hökmünde başlan AKEL, Kiprdäki iň köne syýasy partiýa. Marksistik-leninistik ýörelgelere esaslanýan sosialistik ideologiýany kabul etmek we synp esasly syýasaty ýöretmek bilen, Işleýän Halk Ösüş Partiýasy 24-nji maýda geçiriljek saýlawlar üçin geçirilen jemgyýetçilik pikir soralyşyklarynda birinji orny almak üçin DISY bilen boýun egýär Şeýle-de bolsa, AKEL, DISY ýaly, ýitgini dowam etdirýär 2011-nji ýyldaky saýlawlarda 32,7 göterim, 2016-njy ýylda geçirilen saýlawlarda 25,7 göterim we 2021-nji ýylda geçirilen saýlawlarda 22,34 göterim ses alan AKEL, gözleg netijelerine görä 24-nji maýda bu peselmegi dowam etdirer Saýlawlara görä, AKEL ALMA-da ozalky sesleriniň 7 göterimini, 4 göterimini VOLT we takmynan 4 göterimini göni demokratiýadan ýitirjek bolup görünýär Hemmäni geň galdyran we sosial media hadysasyndan Europeanewropa Parlamentiniň agzasyna “böküp” giden Fidias Panayiotou-nyň syýasy karýerasy, esasy syýasy partiýalara barha artýan şübheli tendensiýanyň nädip ýygnalýandygyny görkezýän üstünlikli mysal bolup durýar Parliamentewropa Parlamentinden Mejlis agzasy bolmak bilen kanagatlanman, geçen ýylyň oktýabr aýynda özüni 'Göni demokratiýa' diýip atlandyrdy. Özüniň syýasy partiýasyny esaslandyran Fidias, saýlawlarda ELAM-dan soň dördünji partiýa hökmünde çykyş edýär. Häzirki wagtda 10-12 göterim ses aralygynda ALMA-dan öňe geçýän göni demokratiýa, şu wagta çenli syýasatdan daşda bolan we ilkinji gezek ses berjek saýlawçylaryň ünsüni özüne çekdi, Fidiasyň soňky döwürde sosial ulgamlarda çap eden wideolarynda görkezen garaýşy bilen Çepçi ritorikany ösdüren Fidias, ykdysadyýete, banklara garşy pozisiýasyna we Kipr türklerine we Gaza söweşine bolan garaýyşlary bilen AKEL saýlawçylarynyň käbiriniň ýüregini gazandy Analitikler, 'populist' diýip häsiýetlendirýän partiýanyň, sagdan çepe aşa birmeňzeş tomaşaçylary sebäpli uzak möhletli hemişelik üstünlik gazanyp biljekdigine ynanmasa-da, 24-nji maýda geçiriljek saýlawda möhüm dinamika döredendigi äşgärdir Demokratik partiýa DIKO, DISY-dan soň 1976-njy ýylda ikä bölünen Eniaionyň 'beýleki ýarysy'. Klerides DISY bilen dowam edeninde, başga bir “geljek” prezident Spiros Kiprianu Tasos Papadopoulosy özi bilen alyp, DIKO-ny esaslandyrdy Özüni merkezde ýerleşdiren partiýa, 1985-nji ýyldaky saýlawdan başga-da, DISY-dan soň ikinji uly partiýa hökmünde çykyş edeninden başga şu güne çenli yzygiderli üçünji orny eýeledi DIKO, syýasy durmuşynda esasan 'Kingmaker' roly bilen örän işjeň partiýa hökmünde bardy Syýasatda, 'liderlik wezipesine esasy kandidat bolmasa-da, kimiň lider boljakdygyny kesgitlemekde möhüm täsir edýän kiçi partiýa' diýip kesgitläp biljek 'Kingmakers'; Syýasy bileleşikleri ýa-da strategiki täsirleri ulanyp, köplenç sahnanyň aňyrsynda gözegçilik edýändikleri mälim Şeýle-de bolsa, 24-nji maýdan öň DIKO-nyň "oturgyjy" çynlakaý sarsdyrylýar. Saýlawlara görä, DIKO diňe bir ELAM-dan üçünji orny ýitirmek bilen çäklenmän, göni demokratiýa we ALMA-dan yza galmak howpy astyndadyr Pikir soraşmalar DIKO-nyň ALMA we ELAM-a deň derejede gany (11 göterim) ýitirýändigini görkezýär Sosial demokratiýa hereketi EDEK Kipr grek jemgyýetiniň taryhy partiýalarynyň biridir. AKEL-den soň iň köne syýasy partiýa ... 1990-njy ýyllaryň ortalarynda sosialistik ýörelgeleri kabul eden, ýöne syýasy pozisiýalarynda hemişe güýçli milletçi elementlere eýe bolan EDEK häzirki wagtda doly ýykylmak howpy astyndadyr. Käbirlerini çepçi, käbirini milletçi diýip häsiýetlendirip boljak partiýa bazasy, beýleki partiýalaryň arasynda bütinleý diýen ýaly dargadylýar. EDEK, saýlaw bosagasyna gabat geler we 24-nji maýda parlament bilen hoşlaşar DIKO-dan giden we 2021-nji ýylda geçirilen ilkinji saýlawda 4 deputaty parlamente almagy başaran garşydaşlar tarapyndan döredilen DIPA, anketalara görä, bu saýlawda 3,6 göterim saýlaw çäginden geçmez Häzirki wagtda bir parlament agzasy bolan VOLT yzygiderli ýokarlanýar. Bosagadan geçip, täze parlamente gatnaşyp biljekdiginiň güýçli alamatlary bar