Haýsy kär geljegiň gapysyny açar? - Abulfaz Süleýmanli ýazýar

Iň soňky jaň gutardy. Mekdep ýyllarynyň tolgundyrylmagy we aýralyk duýgusy indi has çynlakaý soraga ýol açýar: indiki ýoly haýsy ýoly saýlamaly? Synaglar ýakynlaşdygyça, ýaşlaryň we ene-atalaryň öňünde durýan iň möhüm meseleleriň biri hünäri saýlamakdyr. Her kim dogry soraýar: geljekde haýsy hünär has dogry, haýsy ugur has ygtybarly, haýsy kär adamy işsiz galdyrmaz? Bu soraglaryň jogaby öňki ýyllardaky ýaly ýönekeý däl. Sebäbi zähmet bazary çalt üýtgeýär. Emeli intellekt, sanly tehnologiýalar, awtomatlaşdyryş we täze ykdysady hakykatlar köp hünärleriň mazmunyny täzeden kesgitleýär. Indi diňe "abraýly maýor" saýlamak ýeterlik däl. Esasy zat, saýlanan ugurda geljegiň başarnyklaryna eýe bolmak Häzirki wagtda gaýtalanýan, düzgüne esaslanýan we esasan kompýuterleşdirilen işler emeli intellektiň täsirine has köp täsir edýär. Müşderi hyzmaty, ýönekeý maglumatlary girizmek, deslapky hasabatlary taýýarlamak, käbir terjime we tehniki goldaw funksiýalary eýýäm awtomatlaşdyrylýar. Şeýle-de bolsa, bu hünärleriň ýitip gitmegini aňlatmaýar. Has dogry çemeleşme: hünärler ýitip gitmeýär, tebigaty üýtgeýär Bu nukdaýnazardan, saglygy goraýyş we lukmançylyk pudagy geljegiň iň durnukly ugurlaryndan biri bolup galar. Lukmançylyk, dermanhana, şepagat uýasy, fizioterapiýa, reabilitasiýa, psihologiki goldaw, kliniki psihologiýa, lukmançylyk tehnologiýasy, garrylara ideg we saglygy goraýyş ýaly ugurlar has möhüm bolar. Emeli intellekt diagnoz işine kömek edip biler, ýöne hassanyň özüne ynanmak, olaryň aladalaryna düşünmek we ahlak karar bermekdäki adam roluny çalşyp bilmez Bilim we ýörite bilim hem geljegiň möhüm ugurlarydyr. Geljegiň mugallymy diňe sapaklary düşündirýän adam bolmaz; şeýle hem, okuwçynyň şahsy zerurlyklaryna düşünýän, sanly gurallary ulanýan we çaganyň sosial-emosional ösüşini goldaýan hünärmen bolar. Educationörite bilim, mekdep psihologiýasy, sanly pedagogika, bilim tehnologiýalary we öz içine alyjy bilim ýakyn ýyllarda iň zerur ugurlaryň biri bolar Emeli intellekt we sanly tehnologiýalar indi aýratyn bir ugur däl we ähli hünärlere täsir edýän esasy faktor bolýar. Programmirlemek, maglumat seljerişi, kiberhowpsuzlyk, emeli intellekt ulgamlaryny ornaşdyrmak, robot öndürmek, sanly önüm dizaýny, emeli intellekt etikasy we tehnologiýa dolandyryşy geljekdäki esasy hünärleriň arasynda bolar. Hereöne bu ýerde möhüm bir zat: hemme kişi programmist bolmaly däl. Esasy zat, tehnologiýa düşünmek we ony saýlanan hünäre ulanmak In Engineeringenerçilik we ýaşyl tehnologiýalar hem strategiki ähmiýete eýe bolar. Elektroenergetika, elektrik elektronikasy, awiasiýa, transport ulgamlary, akylly şäherler, suw we daşky gurşaw in engineeringenerçiligi, täzelenip bilýän energiýa tehnologiýalary, mehatronika we senagat awtomatizasiýasy ýaly ugurlarda isleg artar. Howanyň üýtgemegi, energiýa howpsuzlygy we durnukly şäher ösüşi bu ugurlary hasam öňe sürýär Sanly dünýä giňelýärkä kiberhowpsuzlyk we maglumat howpsuzlygy aýratyn ähmiýete eýe bolýar. Şahsy maglumatlary goramak, kiber hüjümleriň öňüni almak, hökümet we kompaniýa ulgamlarynyň howpsuzlygy, sanly töwekgelçilikleri dolandyrmak geljekde has köp hünärmeni talap eder. Tehniki bilimlerden başga-da bu ugur jogapkärçilik, üns we analitiki pikirlenmegi talap edýär Sosial-gumanitar ugurlar emeli intellekt döwründe ähmiýetini ýitirmeýär, tersine, täze mazmuna eýe bolýar. Hukuk, ismurnalistika, psihologiýa, sosiologiýa, jemgyýetçilik işi, aragatnaşyk we dolandyryş ýaly ugurlaryň sanly dünýä bilen birleşmegi bilen täze mümkinçilikler ýüze çykýar. Sanly kanunlar, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň sowatlylygy, dezinformasiýa garşy durmak, jemgyýetçilik pikirleriniň derňewi, maglumatlary hekaýalaşdyrmak, adam resurslaryny dolandyrmak we jemgyýetçilik gözlegleri geljekde has zerur ugurlar bolar Hünär okuwy we tehniki başarnyklar hem ünsden düşürilmeli däldir. Geljekdäki zähmet bazarynda diňe bir ýokary bilim diplomy däl, eýsem belli hünärler hem uly artykmaçlyk bolar. Mekatronika, tehniki hyzmat, awtoulag tehnologiýalary, azyk senagaty, syýahatçylyk, hyzmat pudagy, logistika we önümçilik pudaklary ýaşlar üçin hakyky mümkinçilikleri döredip biler. Fiziki başarnyklary, ýokary hilli hyzmaty we gönüden-göni adamyň özara täsirini talap edýän hünärler, emeli intellektiň täsirine az täsir edýär Bularyň hemmesi ýaşlaryň hünäri saýlanda diňe "bu hünäriň moda bolandygyny" görkezýär. soragy bilen kanagatlanmaly däldirler. Has möhümi, saýlanan geljekde bu ugurdan haýsy endikleri talap etjekdigi, tehnologiýa bilen nähili üýtgejekdigi we adamy haýsy häsiýetler bilen tapawutlandyrjakdygy hakda pikir etmekdir Ene-atalar bu işde çagalarynyň gyzyklanmalaryny we başarnyklaryny hem göz öňünde tutmalydyrlar. Käwagt maşgalalar isleglerini çagalarynyň islegi hökmünde görkezýärler. Şeýle-de bolsa, adam halamaýan ugry boýunça diplom alyp biler, ýöne döredijilikli we öndürijilikli hünärmen bolmak kyn bolar. Hünär saýlamak, ýaş adamyň häsiýeti, başarnyklary, gyzyklanmasy we zähmet bazaryndaky hakykatlar bilen bilelikde göz öňünde tutulmalydyr Bu işde mekdepler we uniwersitetler has işjeň rol oýnamalydyrlar. Hünär saýlamak, diňe ekzameniň netijelerinden soň kabul edilen howlukmaç karar bolmaly däldir. Talyplar çagalykdan dürli hünärler bilen tanyşmaly, zähmet bazaryndaky üýtgeşmeler barada habarly bolmaly we uniwersitetler okuw meýilnamalaryny emeli intellekt, sanly başarnyklar, amaly tejribe, ahlak jogapkärçiligi we aragatnaşyk endikleri bilen baýlaşdyrmaly Şonuň üçin hünäri saýlamak diňe "iş nirede?" sorag bilen çäklenmeli däldir Has gowy çemeleşme, ýaşlaryň gyzyklanmalaryny we başarnyklaryny, zähmet bazarynyň üýtgeýän talaplaryny, tehnologiýa tarapyndan döredilen mümkinçilikleri we saýlanan pudagyň jemgyýete goşup biljek goşantlaryny göz öňünde tutmakdyr Geljekdäki zähmet bazarynda artykmaçlyk diňe bir derejesi bolanlara däl, öwrenmegi, üýtgeşmelere uýgunlaşmagy, sanly gurallary özleşdirmegi we adam häsiýetlerini hünär ussatlygy bilen birleşdirmegi dowam etdirer. Şonuň üçin hünäri saýlamak diňe bir ýaş adamyň haýsy hünäri öwrenjekdigini däl-de, eýsem geljekde haýsy hünärmeni we şahsyýeti emele getirjekdigini kesgitleýän möhüm karar