Geljek adama garaşman gelýär

Adamzat ýene-de taryhy serhetiň bosagasynda. Emma bu gezek diňe üýtgeýän tehnologiýa däl. Üýtgeýän zat, döwletiň nusgasy, ykdysady ulgam, iş düşünjesi, adamyň gündelik durmuşy we hatda adamyň özüni duýmagydyr. Taryhda derrew düşünmeýän käbir döwürler bar. Soň bolsa şol etaplara seredýärler we aýdýarlar: dünýä üýtgedi. Biz indi şeýle etapda Soňky dört ýüz ýylda adamzat dört sany uly senagat öwrülişigini başdan geçirdi. Olaryň her biri adam durmuşyny düýpgöter üýtgetdi. Olaryň hersi täze dünýä gurdy. Adam her gezek ilki bilen onuň gerimine düşünmedi Birinji senagat rewolýusiýasy XVIII asyryň ahyrynda bug hereketlendirijisi bilen başlandy. Kömür, demir we mehaniki önümçilik adam myşsasynyň güýjüni ilkinji gezek tehnika bilen çalşdy. Zawod düşünjesi dünýä indi, obalar boşap başlady, şäherler çişip başlady. Taryhda ilkinji gezek wagt tebigatyň ritmi bilen däl-de, zawodyň sirenasy bilen ölçelip başlady Ikinji senagat rewolýusiýasy XIX asyryň ahyrynda we 20-nji asyryň başynda elektrik, içerki ýangyç hereketlendirijisi we köpçülikleýin önümçilikde guruldy. Genri Fordyň gurnama liniýasy diňe awtoulag öndürmedi; adamy önümçilik liniýasynyň jikme-jigine öwürdi. Bu döwürde telegraf, telefon, demir ýol we nebit ykdysadyýeti dünýäni ilkinji gezek hakykatdanam global sistema birikdirdi Üçünji senagat rewolýusiýasy 20-nji asyryň ikinji ýarymynda başlandy. Kompýuterler, mikroçipler, internet we sanly tehnologiýalar maglumatlary täze ýaga öwürdi. Adam diňe bir fiziki zähmeti däl, eýsem hasaplamany we ýady maşynlara geçirip başlady. Banklar, uniwersitetler, metbugat, döwlet dolandyryşy - hemmesi sanly ulgamlara geçirildi Dördünji senagat rewolýusiýasy Bu ynkylap XXI asyryň başynda kemala gelip başlady. Emeli intellekt, uly maglumatlar, robot, bulut ulgamlary we awtomatiki usulda karar bermek mehanizmleri täze döwrüň esasyny düzdi. Öňki senagat öwrülişikleri adamyň fiziki zähmetini üýtgeden bolsa, bu etap ilkinji gezek adamyň akyl işjeňligine girdi. Enjam diňe bir işlemän, analiz edýän, öwrenýän, karar berýän we hatda döredýän ulgam bolup başlady Bütindünýä ykdysady forumyny (WEF) esaslandyryjy Klaus Şwab: "Dördünji senagat rewolýusiýasynyň tehnologiýalary diňe bir edýän işimizi üýtgetmek bilen çäklenmän, biziň kimdigimizi hem üýtgedýär." Bu iň howply zat ýaly: Adamzat eýýäm bäşinji basgançagyň bosagasyna ýakynlaşýar. Bu etapda maşyn diňe bir adamyň zähmetini däl, eýsem adamyň taryhy merkeziniň roluny hem alyp başlaýar. Öňki senagat öwrülişikleri adamyň güýjüni artdyran bolsa, täze etap ilkinji gezek adamy ulgamyň çalşyp boljak elementine öwürip biler Ilkinji senagat rewolýusiýasy daýhany işçä öwürdi; Ikinji senagat rewolýusiýasy işçini sarp edijä öwürdi; Üçünji senagat rewolýusiýasy sarp edijini sanly ulanyja öwürdi; Dördünji senagat ynkylaby adamy maglumat öndürýän biologiki platforma öwürýär Öňki asyrlarda kolonizasiýa edilen geografiki sebitleri imperiýa eden bolsa, häzirki wagtda tehnologiýa ägirtleri adamyň içki dünýäsini, ünsüni, duýgularyny we özüni alyp barşyny kolonizasiýa edýärler. Indi diňe önüm satyn almaýar; özüni alyp barşy, öňünden aýdylýan bazara öwrülýär Bu ynkylaby of esasy energiýasy nebit däl, maglumat Onuň esasy zawodlary zawodlar däl, maglumat merkezleri Esasy çig mal demir däl, adamyň özi Bu gezek iň uly baýlyk ýer ýa-da zawod bolmaz. Iň uly baýlyk maglumatlary ýygnaýan, işleýän we çaklaýan ulgamlar bolar. Şonuň üçin 21-nji asyryň esasy söweşleri serhetler bilen baglanyşykly däl; ýarymgeçirijiler, kwant hasaplamasy, emeli intellekt modelleri, energiýa setleri we sanly özygtyýarlylyk Iň düýpli üýtgeşiklik zähmet düşünjesinde bolar. Taryhyň dowamynda ykdysadyýet adam zähmetine daýanýardy. Bir adam işledi, aýlyk aldy, soň şol aýlyk bilen bazardan önüm satyn aldy we ulgam öwrüldi. Emma enjam öndürýän, hasaplaýan, sürýän, diagnoz goýýan, tekst we programmalar ýazýan bolsa, onda millionlarça adamyň ykdysady ulgamda nähili roly bolar? Bu täze döwrüň iň howply soragy. Öňki senagat rewolýusiýalarynda täze hünärler köne hünärleriň ornuny tutdy. Indi, tehnologiýanyň ýok edişinden has az täze iş ýerini döretmegi mümkin. Bu taryhda görlüp-eşidilmedik sosial dartgynlygy döredip biler Bir tarapdan, aşa baý tehnologiýa elitalary we beýleki tarapdan ulgamdan galan köp sanly adam Käbir futuristler muny "tehnologiki feodalizm" diýip atlandyrýarlar. diýýärler Döwletler hem üýtgär. Emeli intellektli ýurtlar ykdysady we harby artykmaçlyga eýe bolar. Atom bombasy 20-nji asyryň güýjüniň nyşany bolan bolsa, 21-nji asyryň hakyky güýji hasaplaýyş infrastrukturasy we energiýa hasaplaýan iri emeli intellekt modelleri bolar. Emeli intellekt diňe bir programma üpjünçiligi däl, elektrik, serwer, çip, suw we ägirt energiýa talap edýän senagat ulgamy Kibernetikany esaslandyryjylaryň biri Norbert Wiener duýduryş berdi: "Awtoulagda ýükleýän maksadymyzyň hakykatdanam isleýän maksadymyzdygyna göz ýetirmeli" Bu ynkylap adamyň özüni üýtgeder. Ynsan taryhda ilkinji gezek diňe tebigat bilen däl, eýsem öz akyly bilen hem bäsleşer. Bu ýene-de filosofiki soraglary döredýär: Bir maşyn çyzsa, saz ýazsa, makala taýýarlasa, adamyň özboluşlylygy nireden başlaýar we nirede gutarýar? Adamyň roly düýbünden ýok bolmaz. Emma düýpgöter üýtgär. Sebäbi taryh tehnologiýanyň adamy ýok etmek däl-de, täzeden kesgitleýändigini görkezýär. Mesele, bu gaýtadan ýazmak prosesi gaty agyryly bolup biler. Orta asyr daýhan zawodyň işçisine öwrülende-de uly şikes boldy. Indi şol bir proses akyl zähmeti pudagynda başlaýar Meniň pikirimçe, geljegiň adamlary üç esasy ugura bölüner Birinji topar - ulgamy guranlar Bular emeli intellekt döredýän, energiýa infrastrukturasyny dolandyrýan, öz çip tehnologiýalaryny, kwant hasaplamasyny, biotehnologiýany döredýän elitalar bolar. Täze aristokratiýa indi ýer eýeleri bolman, hasaplaýyş güýjüniň eýeleri bolar Bu täze elita diňe bir baý bolman, hakykatyň çäklerini öňe sürer. Sebäbi geljekki dünýäde kanunlar kagyz ýüzünde däl-de, kodlarda ýazylar. Kodda ýazylan düzgüni bozmak mümkin däl - ulgam size rugsat bermez. Taryhdaky iň mutlak we sessiz dolandyryş görnüşi Ikinji topar - ulgama birikdirilenler Adam bilen maşynyň arasyndaky araçäk gitdigiçe bulaşar. Nerw interfeýsleri, emeli intellekt kömekçileri, genetiki üýtgeşmeler, giňeldilen ýat ulgamlary adaty bir zat bolup biler. Ynsan biologiki çäklendirmelerini tehnologiýa bilen öwezini dolup başlar. Aslynda, bu proses eýýäm başlandy: smartfon adam ýadynyň daşarky protezine öwrüldi Aragatnaşyk taryhynyň iň möhüm akyldarlaryndan biri Marşal MakLuhan: "Ilki bilen gurallarymyzy, soň bolsa gurallarymyzy emele getirýäris" Üçünji we iň uly topar "artykmaç" adamlar Bu topar howp astyndadyr. Taryhda iň täsir galdyryjy söz: Kapitalizm adamlary söýenok, mätäç işini gowy görýär. Ulgam önümçilik we hyzmat üçin öňküsi ýaly adamlara mätäç bolmasa, millionlarça adamyň sosial roly bulaşar Taryhyň dowamynda köpçülik iň erbet ýagdaýda ekspluatasiýa edildi. Emma ekspluatirlenmegiň içinde gizlin güýç bardy: ulgam size gerekdi, duranyňyzda dünýä saklandy. Geljegiň betbagtlygy ekspluatasiýa däl-de, gurluş taýdan artykmaç bolmak. Ulgam size gaharlanmaz; ulgam size diňe biperwaý bolar Şol sebäpli geljekde ähliumumy esasy girdeji, döwlet tarapyndan üpjün edilýän iň pes durmuş ulgamy we awtomatlaşdyrylan ykdysadyýet ýaly modeller çynlakaý ara alnyp maslahatlaşylar. Sebäbi nusgawy "iş - aýlyk al - sarp et" modeli sarsdyrylýar Emma mesele diňe bir ykdysady däl. Belki, adam ilkinji gezek "peýdalylyk krizisini" başdan geçirer. Sebäbi müňlerçe ýyl bäri adam öz işi bilen özüni tanadýar: mugallym, lukman, sürüji, ýazyjy, inerener ... Eger maşyn bu zatlaryň köpüsini has çalt we arzan edip bilýän bolsa, adam manysyny nireden tapar? Geljekdäki iň uly söweş çörek söweşi däl-de, many söweşi bolar diýip pikir edýärin. Bu ýerde bir gapma-garşylyk ýüze çykýar: tehnologiýa adamy fiziki zähmetden azat edýärkä, adam bar bolan boşluga düşüp biler. Sebäbi adamlar diňe rahatlygy halamaýarlar. Ynsan hem maksat bilen ýaşaýar Geljegiň iň gymmatly aýratynlyklary: Jogapkärçilikli duýmak Sebäbi bir maşyn hasaplap bilýär, ýöne "näme üçin ýaşamaly?" soraga jogap bermeýär. Iň bolmanda entek ýok Maşynlar şeýle birkemsiz hasaplaýan we ýalňyşlyk goýbermeýän dünýäde, adamyň iň soňky gaçybatalgasy kemçilikleri bolar. Mistakesalňyşlyk goýbermek, ejir çekmek, manysyz söýmek we instinktlere garşy çykmak hukugy ... Sebäbi enjam hemme zady optimal we peýdaly etmek üçin edýär; adam käwagt içerki syzmak, many üçin ähli artykmaçlyklaryndan ýüz öwrüp biler Geljekki onýyllyklarda adamzadyň esasy meselesi tehnologiki mesele däl-de, ahlak meselesi bolar. Sebäbi maşynlar işlemegi öwrenýärler. Adam henizem durmuşyň manysyny gözleýär Ozal adam döreden gurallaryndan has güýçli, has çalt we has takyk bolmaga çalyşýardy. Indi ýagdaý ilkinji gezek üýtgeýär. Ynsan, döreden ulgamlarynyň öňünde fiziki däl-de, bolmak derejesinde bir sorag bilen ýüzbe-ýüz bolýar: "Eger bir maşyn pikirlenýän, ýazýan, döredýän we karar berýän bolsa, adamy enjamdan näme tapawutlandyrýar?" Geljegiň iň uly soragy eýýäm şu: "Adam geljekde galarmy?" Birnäçe ýyl ozal bir zat aýdypdym, hatda kitaplarymyň biriniň ady: "Geljek ýakyn wagtda geler". Şol döwürde bu söz köplere diňe isticurnalistik metafora ýalydy. Häzirki wagtda munuň tizlik meselesi däldigine düşünýäris. Esasy zat, geljegiň ilkinji gezek garaşylmadyk ýagdaýda gelmegi Adamzat indi taryhynyň iň geň bosagasynda dur: Öz akyly bilen döredilen täze dünýäniň öňünde