Etika we ýörelgeler bilen ismurnalistika hakyky manyda! - Serhat Incirli

Schoolsurnalistika mekdeplerinde ýa-da kurslarda okadylýan we Kipr adasynyň iki tarapynda ulanylýan ismurnalistika, agzap geçen mekdeplerimizde ýa-da kurslarymyzda "öwredilen" manyda ýa-da gymmatlykda "ideal" däl! Türkiýede bu hünär “ýörelge” ýa-da “ahlak” taýdan düýbünden ýaramaz! Ismurnalistikanyň esasy düzgünleri bar ... Esasy ýörelgeler ... Etika we ş.m Elbetde, ruçka tutan ýa-da gaty gürleýän adam "Menem journalisturnalist" diýmeli däl! Üç dürli geografiýa hakda gürleşdim; Bu geografiýalaryň ikisinde, mysal üçin Türkiýe we TRNC, islänler "Men journalisturnalist" diýip bilerler! Aý, dürli hünär guramalary we ş.m. üçin "agzalyk" talaby bar Oururdumyzda Sary metbugat kartoçkasy tarapyndan kesgitlenen düzgünleri berjaý etmeýänlere "metbugat kartoçkasy" berilmeýär we resmi ýa-da kanuny taýdan "journalisturnalist" hasap edilmeýär, ýöne bu aýratyn ara alnyp maslahatlaşylýan tema! Adamlaryň öz kompýuterlerinde, gazetleriň "şahsyýetnamalaryndan" başlap, onlarça dürli "metbugat kartoçkalary" bolup biler ýa-da daşary ýurtdaky islendik "ismurnalistika" guramasyndan "resminamalar" ýa-da "kartoçkalar" alyp bilerler! Bu makaladaky maksadym, maksadym ýa-da “aňym”; Bu birine ismurnalistika öwretmek hakda däl Recentlyakynda jenaýat kanunlary bilen girizilen çäklendirme barada gürleşmek isleýärin ... "Günäsizlik prezumpsiýasy" jemgyýetçilik işgärlerine-de degişlidir Bu barada henizem pikir alyşmagyň manysy ýok Sebäbi jemgyýetçilik işgäriniň - meşhur adamyň doly ady we keşbi çap edilmän biler, ýöne adynyň ilkinji harplary, hatda hünäri, näme edýändigi, geçmişde edenleri aýdyň ýazylyp bilner Aýdyşym ýaly, maksadym kimdir birini ýa-da kimdir birini tankytlamak däl Diňe pikirlerimi ýazjak bolýaryn Mysal üçin, premýer-ministri aklamak niýetim ýok ... "öne" ismurnalistikada "premýer-ministriň aklanmagynyň zerurlygy ýok! Premýer-ministr hakda ýazylanlaryň hemmesi diýen ýaly "günäsizlik prezumpsiýasy ..." çäginde "jeza talap edip biler" Writeazmaly dälmi? Hakyky resminamalaryňyz, subutnamalaryňyz, suratlaryňyz, filmleriňiz, suratlaryňyz bar bolsa, ýazmakdan başga, polisiýa hasabat bermek meniň raýat borjum Öne, mysal üçin, "geňeşçiňiz para almak üçin tussag edildi, bir edaranyň başlygy para almak üçin tussag edildi, bir bölüm müdiri para almak üçin tussag edildi" we "sizem günäkär" diýen karara gelen premýer-ministriň garşysyna; Premýer-ministri gönüden-göni aklaýar… Nädip? Premýer-ministri goramak üçin däl, men düşünişmezlikleriň öňüni almak üçin ýazýaryn, ýöne şol bir premýer-ministr agzalan üç adamyň hemmesini işden aýyrdy; Mundan başga-da, bu üç adam dowam edýän kazyýet işiniň çäginde düýbünden "bigünä"! "Günäkärdigine ynanýaryn" diýip bilmersiňiz! Kazyýet karar bermese, ol adam hökman "günäkär" däl! Wy consciencedanda näme pikir edýändigiňize, çeşmelere gaty ynanýandygyňyza ýa-da duýgularyňyza ähmiýet ýok ... Resminamalaryňyz näme diýseňizem; "Günäsizlik prezumpsiýasy" ismurnalistika ýörelgeleriniň esasyny düzýär Haaaa, "jemgyýetçilik işgäri" mundan "aýrylmaly" diýen pikir bilen ylalaşýaryn, ýöne indi kanuny "iýdik" Başga bir mowzuga geleliň Golaýda käbir işewür adamlarymyza "Türkiýedäki käbir gazetler muny ýazdy" we "ýüz göterim ynamly" ýaly görünýän makalalar ýazyldy Bu adamlaryň pikirleri hasaba alynmady ... Olaryň atlary we suratlary çap edildi ... Şeýle-de bolsa, isticurnalistik ýörelgeler nukdaýnazaryndan bu adamlar "düýbünden bigünä ..." Indi "bu adamlara garşy habarlar we teswirler ýazmagyň sebäbi Türkiýede parahorluk bilen endik eden käbir administratorlar" diýmek asla ismurnalistika däl; Şol bir adamlar hakda iň çynlakaý aýyplamalary "hiç hili subutnamasyz ýa-da kazyýetiň karary bolmazdan" ýazmak diňe bir ismurnalistikanyň günäsi däl; Adamzat üçin utanç! Teswir ýazmak üçin? Elbetde, her kimiň teswir ýazmaga hukugy bar! Gybat etmek hem hakdyr! Öňe gidiň we ýerine ýetiriň! Onda, "Türk syýasy mafiýasy Kipriň işewür adamlaryndan para sorady, bermediklerinde olara garşy töhmet atmak kampaniýasy başlandy" diýmek "düşündiriş" bolmazmy? Teswirleriňiz we ýazan zatlaryňyz "dogry", ýöne häzirki teswirlerim "ýalňyş"? Kiprdäki ismurnalistika hünäri, manipulýasiýa, dezinformasiýa we propaganda üçburçlugynda ençeme ýyl bäri "pida" bolýar Kipr grekleri we Kipr türk ismurnalistikasy Kipr meselesiniň ýyllar boýy ýalan, manipulýasiýa we dezinformasiýa bilen ganly bolmagyna sebäp boldy Missiýa ismurnalistikasy diýen düşünje işlenip düzüldi Journalurnalistikanyň şol bir görnüşi Günorta we Demirgazyk metbugatynda henizem giňden ýaýran… Çözgüt Duşmançylyk bilen gyzyklanýanlar, käbir faktlary gizläp, käbir ýalanlary hakykat ýaly ýazyp, öz maksatlaryna ýetmäge synanyşdylar! Käbir adamlaryň häzirki wagtda belli bir maksatlar üçin "ismurnalistika" edýändigi, hiç haçan bejerip bolmajak ýarany, etmegi we gazanç etmegi halaýan hünärimizdir Bu ýurtda hünärmen guramalar, hökümet, oppozisiýa, polisiýa, harby, kärdeşler arkalaşyklary we aragatnaşyk fakultetleriniň gymmatly mugallymlary nämüçindir bir ýere jemlenmeli, meseläni gaty giňişleýin ara alyp maslahatlaşmaly we baha bermeli we berk status bermeli Otherwiseogsam, "Men journalisturnalist, ýöne men journalisturnalist" diýmek bilen, bar bolan sosial media mümkinçilikleri bilen parlamentde isleýşiňiz ýaly köp kanun kabul ediň; Islendik görnüşde begençli özüni alyp barşyny ýazyp biler ýa-da ýalan sözlär… Aý, bu mowzuk hakda birnäçe söz bilen ýazyp bilerdim TRNC-de ismurnalistika? Ol öldi diýmäň! Ol ölmedi! Sebäbi ol etika we ýörelgeler bilen aslynda ýokdy!