THUCYDIDE duzagy

Talyp wagtym okan kitabymyň irden - Donald Trumpyň Hytaýa edýän saparyna tomaşa edip otyrkam pikir etmeýärdim. Hytaýyň lideri Si Szinpin ýygnakda "Thukidid duzagy" düşünjesine degip geçdi Tukididler (Tukididler, miladydan öňki 460-400-nji ýyllar) gadymy grek taryhçysy, esgeri we syýasy pikiriniň taryhynda iň möhüm şahsyýetleriň biridir. Iň meşhur eseri "Peloponnes söweşiniň taryhy" kitabydyr. Taryhy diňe geçmişiň beýany hökmünde däl-de, eýsem geljekde gaýtalanjak syýasy özüni alyp barşyň nusgasy hökmünde gördi. Şonuň üçin Tukididler häzirki döwürde taryhyň we häzirki geosyýasy pikirleriň esasy çeşmelerinden biri hasaplanýar "Thukidid duzagy" halkara gatnaşyklarynda iň meşhur düşünje Bu düşünişe görä, güýçlenýän güýç bar bolan agalyk ediji döwlete howp abananda, uruş howpy uly bolýar. Bu düşünjäniň esasy, Thukididiň meşhur sözleminden gelip çykýar. Peloponnes söweşini düşündirip, şeýle ýazypdyr: "Afinynyň ösmegi we Spartada döreden gorkusy söweşi gutulgysyz etdi" Garwardyň professory Graham Allison bu düşünjäni täzeden meşhurlady. Taryhy seljerip, soňky 500 ýylda güýçlenýän güýç bilen agalyk ediji güýç arasyndaky 16 uly konfliktden 12-siniň urşa sebäp bolandygyny ýazdy. Aşakdaky söweşler mysallar: 2. Germaniýa - Iňlis imperiýasy 3. Japanaponiýa - ABŞ (Ikinji jahan urşundan öň) 4. SSSR - ABŞ (Sowuk uruş; ýadro deňagramlylygy göni urşuň öňüni aldy) Häzirki döwürde bu söz ABŞ-Jin gatnaşyklaryna has köp ulanylýar. Hytaý çalt ykdysady, tehnologiki we harby güýje öwrülýär, ABŞ bolsa häzirki hegemon güýç Güýçüň artýan güýçleri (Hytaý), bar bolan güýçden (ABŞ) gorkmak, birek-birege ynamsyzlyk, geosyýasy paranoýa iki ýurdy taryhynda iň çynlakaý çaknyşyklara sezewar edýär Si Szinpin "Thukidid duzagy" howpy barada aýdanda, ABŞ-Hytaý gatnaşyklarynyň taryhy gapma-garşylyga öwrülmeli däldigini habar berdi. Esasy sorag şu ýerden ýüze çykýar: "Hytaý we ABŞ Thukidid duzagyny ýeňip bilermi?" Hytaý lideriniň aýtmak isleýän zady: Hytaý we ABŞ garşydaş däl-de, hyzmatdaş bolmaly; Garşylyk iki tarapa-da zyýan ýetirer; Uly güýçleriň nädogry strategiki hasaplamalary dünýäni howp astynda goýup biler Ol ozal hem şeýle pozisiýany mälim edipdi: "Dünýäde öňünden ýazylan Thukidid duzagy ýok. Greatöne beýik güýçler tarapyndan gaýtalanýan strategiki ýalňyşlyklar şeýle duzagy döredip biler." Bu örän möhüm geosyýasy habar. Sebäbi Hytaýyň ýolbaşçylary ABŞ bilen gatnaşyklary "gutulgysyz söweş" däl-de, "dolandyrylýan bäsdeşlik" hökmünde görkezmäge synanyşýar Başga sözler bilen aýdylanda, Si Szinpin meseläniň ösýän Hytaý däldigini aýtmak isleýär; mesele taraplaryň gorkusy we nädogry reaksiýalary gözegçilik astynda saklanmazlygydyr